ସାମଵେଦଃ

ଏକ ଦିନ, ଭକ୍ତମଣ୍ଡଳୀ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ଏବଂ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଲେ—“ହେ ଦୟାଳୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମର ମିତ୍ର, ଅଶ୍ୱ, ଗୋ ଓ ଖାଦ୍ୟରେ ଧନୀ, ଆପଣ ଗୋମାତା ପରି ଆମ ପାଇଁ ଦୟାର ଧାରା ଦେଇ ଦୟା କରନ୍ତୁ। ଅପ୍ରଭାଶାଳୀ ଦେବତା, ଆପଣ ଯଜ୍ଞ ଧରି ସୋମ ରସ ପାନ କରନ୍ତୁ, ଜୀବନ ଦେଇବାର ଦାତା, ଅର୍ପଣରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ; ବାୟୁ ଚାଳିତ ଶକ୍ତିରେ ଆପଣ ଆମେଁର ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଜନସମୁଦାୟକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଅନେକ ଭାବରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତୁ।" ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା ଧର୍ମର ଉତ୍କର୍ଷ ଦେଇଥିବା, ଶକ୍ତିର ଦାତା, ଶସ୍ତ୍ରରେ ଦୃଢ ହେବା, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦଳନ କରିଥିବା, ବୃତ୍ରର ନାଶକ, ଦାସ୍ୟୁଙ୍କ ଉପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଆଲୋକର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଦେମନ ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କ ହନନ କରିଥିବା। ସମସ୍ତ ଆଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଲୋକ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଜୟ କରିଥିବା, ଧନର ଜୟୀ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ବିଶ୍ୱରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଉଛି, ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିରେ ଦୃଢ ଅଟୁଟ। ଭକ୍ତମଣ୍ଡଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି କହିଲେ, “ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମକୁ ପିତା ପରି ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତୁ; ଏହି ଗୃହରେ ଆମକୁ ଶିଖାନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆମେ ଜୀବନ ଆଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବା। ଅଜଣା ବା ଶତ୍ରୁ ଲୋକ ଓ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମୀ ଆମେଁର ଉପରେ ଜୟୀ ହେବା ନଥିବା; ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଆମେଁ ସଦା ନଦୀ ଓ ଜଳର ଭୟ ଦୂର କରି ଉତ୍କୁଳ ହେଉ। ଆଜି, ଆଗାମୀକାଲି ଓ ପ୍ରତିଦିନ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମେଁର ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଶୁଭ କର୍ମର ନାଥ, ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଆମେଁର ଗାୟକମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।" ମହାଦାତା ମଘବନ, ଦାନରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜାଗ; ଏହି ଶତଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାଙ୍କ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା ବଜ୍ରକୁ ଏକତ୍ର କରି ଶକ୍ତିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯୋଗ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଭକ୍ତମଣ୍ଡଳୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ଯେଉଁ ଅନେକ ନ୍ୟାସ ଓ ଦାନ ଦେଇଥିବା; ସରସ୍ୱତୀ, ତୁମେ ପ୍ରିୟ ଭଗିନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରିୟ, ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଆମେଁର ଶ୍ରେୟସ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ସବିତାରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଚାରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଭକ୍ତମଣ୍ଡଳୀ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଲେ—“ତିନ୍ତୁ, ଆମ ମନକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତୁ।” ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତିଙ୍କୁ ଡାକି, ସୋମ ରସର ଶବ୍ଦକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଅନୁରୋଧ କରିଲେ, ଯେପରି କକ୍ଷୀବାନ ଓ ଔଶିଜ ଚାହାନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଭକ୍ତମଣ୍ଡଳୀ କହିଲେ—“ତୁମେ ଆମ ଜୀବନକୁ ଶୁଧ କର; ଚାରୁ ଶକ୍ତି ଓ ପୋଷଣ ଦିଅ; ଅପସ୍ତ ବିପଦ ଦୂର କର। ଏହି ପୃଥିବୀର ମହାନତା, ସ୍ୱର୍ଗର ଧନ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିର ଶାସନ ଦିଅ।" ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ସତ୍ୟରେ ଏକତ୍ରିତ ହେବା, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନକୁ ଚାହିଁଥିବା; ଅଭୟ ଦେବମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଛନ୍ତି। ବର୍ଷାଦାନ କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ଦିନ ଓ ରାତି, ସମୃଦ୍ଧିର ନାଥ, ଡାନୁମତୀର ବିଶାଳ ଗୁହାକୁ ଚାହୁଁଥିବା। ଦେବମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୃତ ଏକକୁ ଯୁକ୍ତ କରି, ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ ଅଶ୍ୱମାନେ, ଲାଲ ଫିଅର୍ସ ଏବଂ ଶୂର ଅଶ୍ୱମାନେ ରଥକୁ ଯୋଗ କରି, ଶକ୍ତି ଓ ଦୃତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସଂକେତହୀନଙ୍କ ପାଇଁ ଚିହ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଅଲଙ୍କୃତ ପାଇଁ ଅଲଙ୍କାର କରନ୍ତି; ଉଷାମାନେ ସହ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ଭକ୍ତମଣ୍ଡଳୀ କହିଲେ—“ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ସୋମ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ପିଡ଼ାଯାଇଛି, ଶୁଧ୍ଧି ହୋଇଛି; ଆପଣ ଏହି ସୋମ ପାନ କରନ୍ତୁ, ଏହି ଆନନ୍ଦ, ଏକତା, ସୋମ ପାଇଁ ଆପଣ ଶକ୍ତି ଦେଇଛନ୍ତି।" ଏହି ସୋମ ରସ ରଥପରି ଅନେକ ଧନ ଆଣି, ମହାନଙ୍କ ପାଇଁ; ନହୁଷର ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇ, ଉପରକୁ ଉଠି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାହୁଁ। ମାରୁତମାନେ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ଭାବରେ ଶୁଧ କର, ଅଭୟ ରହ; ଜଳପରି ଦୃତିରେ ଆମ ସୁଭାଗ୍ୟ ହେଉ, ହେ ହଜାର ଧାରା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟୀ, ହେ ଯଜ୍ଞ। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ପୁରୋହିତ, ଦେବ ଓ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ। ତୁମ ଆନନ୍ଦ ଜିହ୍ୱା ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞରେ ଉପାସନା କର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆନ୍ଦୋଳିତ କର। ଜ୍ଞାନୀ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ପଥ ଏବଂ ମାର୍ଗ ଜାଣ, ଯଜ୍ଞରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସିଧାପଥରେ ଉପସ୍ଥାପନ କର। ଅମର ଦିବ୍ୟ ପୁରୋହିତ ପୂର୍ବରୁ ଚାଲି, ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷତାରେ ବିଧିକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି। ଦୃତ ଅଶ୍ୱ ଅଶ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ, ପୁରୋହିତ ଯଜ୍ଞରେ ଆଗକୁ ନେଇଯାଉଛି, ଋଷି ଏହି ବିଧିର ଉପାୟ। ଜ୍ଞାନରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନିର୍ମାତା ସତ୍ତାର ଭ୍ରୁଣ୍ୟକୁ ଗଢ଼ି, ଦକ୍ଷତାର ପିତାକୁ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନରେ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। ସୋମ ପିଡ଼ା ପରେ, ଦେବମାନେ ଖ୍ୟାତି ଓ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥିବା; ନଦୀମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହିଷକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ନିଜର ପରିଚୟ ଜଣା, ଛୋଟ ଛୋଟ ଛାନ୍ଦ ମାନେ ମାଁ ପରି; ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ସହ ମିଶି ନଥିବା, ନିଜ ଜନମାନେ ସହିତ ରହନ୍ତି। ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ଏହି ଚାହିଁଥିବା, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆଧାର ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଓ ଆନନ୍ଦ ଦିଅନ୍ତି। ଏହି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯେଉଁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ନବଜାତ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଜୟ କରିଥିବା; ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଶକ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି, ଅଧିକ ଶକ୍ତି ଥିବା; ଦାସଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ, ରକ୍ଷା କରି ଚାଲିଛନ୍ତି; ଉପହାର ଓ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମେଁର ପାଦେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି। ତୁମରେ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଚୟନ କରିଥିବା; ଏହି ଦୁଇ ତିନି ହେଲେ, ଆନନ୍ଦ ସବୁଠାରୁ ମିଠା; ମିଠାରୁ ମିଠା, ଆନନ୍ଦ ଝାରା ଭରି ଦିଅ, ମଧୁକୁ ମଧୁ ରସରେ ମିଶାନ୍ତୁ। ତିନି କାଠର ଦବାରେ, ମହିଷ ବାର୍ଲି ମିଶି ଶକ୍ତିରେ, ମହାନତାରେ, ସୋମ ପିଡ଼ା ଭୋଗ କରିଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଇଚ୍ଛା କରି; ଏହି ଆନନ୍ଦରେ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ; ସତ୍ୟ ଦେବତା ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ, ସତ୍ୟ ସୋମ ସତ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।