ସାମଵେଦଃ

ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗାଥାରେ, ପବମାନ ସୋମ ଦେବତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଯାତ୍ରା ଓ ଶକ୍ତିର ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି। ସେ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ, ଧୂଳିର ମଝିରେ ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଧାରା ନେଇ ଦୃତଗତିରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଧ୍ଧିକର ଓ ଶୁଭ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଆକାଶକୁ ବିସ୍ତୃତ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ଶୁଧ୍ଧିକର ଦେବତା କେବଳ ନିଜ ନିୟମରେ ଅଚଳ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ସୋମ, ପ୍ରାଚୀନ ଜନ୍ମ ଥିବା, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ଚାପି ତିଆରି, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗରେ ପୁନଃ ପୁନଃ ଶୁଧ୍ଧିକର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ଅନେକ ବିଧିର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ସମୟରେ, ସେ ଆଲୋକକୁ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଚାପି ଯିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଧାରା ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବହିଯାଏ। ଏହି ସୋମ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚିନ୍ତନରେ, ବୀର ରଥରେ ଚଢି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିବାସକୁ ଦୃତ ଗତିରେ ଆସନ୍ତି। ଏହି ଦେବତା, ମହା ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବହୁମାନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଚିନ୍ତନ କରି ଡାକନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଅମର ଦେବତାମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ଏହି ସୋମକୁ ଚାପି ଯିବା ସମୟରେ ମଣ୍ଡପ ଭିତରେ ଶୁଧ୍ଧିକର ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧିତ କରାଯାଏ, ଏବଂ ସେ ଅପାର ଧନ ଭଣ୍ଡାର ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି। ଏହି ସୋମ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନରେ ରଖି, ପରିଶୋଧନର ପଥରେ ଆଗକୁ ନେଇଯାଯାନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଚକ୍ରଗୁଡିକ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ କିରଣରେ ଏହି ସୋମ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି, ଜଳଧାରାର ରାଜା ଭାବେ ଦୃତ ଗତିରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ତରୁଣ ବୃଷ, ତାଙ୍କର ଶିଂଗ ନେଇ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟେ ଶକ୍ତି ଓ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଧନ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ସୋମ କଠିନ ସ୍ଥାନ ଅତିକ୍ରମ କରି ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ଏହି କନ୍ଧରା, ସାର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ତେଜକ ହେବା ସହିତ, ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଚାପାଯାଏ। ତାଙ୍କର ବୃଷ ରଥ ଆବରଣରେ ରକ୍ଷିତ, ହଜାର ଉପହାର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଯାଉଛି। ଟ୍ରିତାଙ୍କ ଜନାନୀମାନେ ପଥର ଦ୍ୱାରା ଏହି କନ୍ଧରାକୁ ଚାପନ୍ତି, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପାନୀୟ ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଏକ ଶ୍ୟେନ ପରି ଗ୍ରାମରେ ବସନ୍ତି, ପ୍ରେମିକ ପ୍ରେମିକା ସମ୍ପର୍କରେ ଯେପରି ଚାଲନ୍ତି। ଏହି ମଦକର ରସ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ, ଶ୍ୱର୍ଗର ସନ୍ତାନ, ଯେଉଁ ଫେଣ ଆବରଣ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ଚାପି ଯିବା ସମୟରେ ଏହି କନ୍ଧରା ଗଜଗଜାଇ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଆଶ୍ରୟକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୁଅନ୍ତି। ଦଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଏହି କନ୍ଧରାକୁ ଶୁଧ୍ଧିତ କରାଯାଏ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲାସରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ। ଏହି ଅଶ୍ୱ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଚାଲାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ମାଲିକ, ଅନିରୋଧିତ ଭାବେ ଦୃତ ଗତିରେ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଅଭିମୁଖୀ। ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଚାପାଯାଇଥିବା ଏହି ସୋମ ଅବିରତ ଶୁଧ୍ଧିକର ମାଧ୍ୟମରେ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଏହି ଦେବତା ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ଅମର ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବୃତ୍ର ନାଶକ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ। ଶୋର ଉପରେ ଶୋର କରୁଥିବା ଏହି ପ୍ରବଳ ସୋମ, ତାଙ୍କର ଦଶ ଭାଗୀନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ପାତ୍ର ଦିଗରେ ଦୃତ ଗତିରେ ଏଗୁଅନ୍ତି। ପବମାନା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଛନ୍ତି; ଶୁଧ୍ଧିକର ଭିତରେ ଉଲ୍ଲାସର ଉତ୍ସ ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ। ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, ଭିବାସ୍ୱତ ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଉଚ୍ଚତମ ବାଣୀର ମାଲିକ, ଅପରାଜେୟ। ପୂଜିତ ଓ ଶୁଧ୍ଧିତ ଏହି ଋଷି, ଶୁଧ୍ଧିକର ଭିତରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ପ୍ରକାଶ ଜୟକୁ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଏହି ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଶୁଧ୍ଧିକର ଭିତରେ ଦକ୍ଷତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଏହି ବୃଷ ସୋମ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଚାପନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିପତି, କାଠରେ ଚଳି, ଦ୍ୟୁଲୋକର ମୁଣ୍ଡ। ଗୋଲାଭ ଇନ୍ଦୁ ମୂଖ୍ୟତଃ ଗୋପ୍ରାପ୍ତି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ସଭାରେ ବିଜୟୀ ଭାବରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ଶୁଧ୍ଧିତ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ଏହି ପବଳ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟାକାଶରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦୁ ଶୁଧ୍ଧିକର ମାଧ୍ୟମରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଖୋଜନ୍ତି। ଏହି ସୋମ, ଶୁଧ୍ଧିତ ଭାବେ, ଅପରାଜିତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ, ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ, ବୀର୍ୟବାନ, ଅଶୁଭ ବାଚନ ନାଶକ। ଚାପି ଯିବା ସମୟରେ ଏହି ପ୍ରବଳ ସୋମ ଶୁଧ୍ଧିକର ଭିତରେ ପାନ ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ, ଦେବତା ଭାବରେ ଦାନବ ନାଶ କରନ୍ତି। ବିବେକଶୀଳ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ଏହି ସୋମ ଶୁଧ୍ଧିକର ଭିତରେ ଗଜଗଜାଇ, ତାଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ଦୃତ ଗତିରେ ଅଭିମୁଖୀ। ପବମାନା ଅଶ୍ୱ ଦ୍ୟୁଲୋକର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମାର୍ଗ ଦେଇ ଦୃତ ଗତିରେ ଚାଲି, ଦାନବ ନାଶ କରି ଅଚ୍ୟୁତ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ଟ୍ରିତାଙ୍କ ଶିଖରରେ ଏହି ପବମାନା ତାଙ୍କର ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଛନ୍ତି। ବୃଷ ଏବଂ ଚାପି ଯିବା ସମୟରେ ଏହି ସୋମ, ବୃତ୍ର ନାଶକ, ଅପରାଜିତଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ ସ୍ଥାନ ଦେଇ, ଅଶ୍ୱ ସମ ଦୃତ ଗତିରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଦେବତା, ଋଷିଙ୍କ ଅନୁପ୍ରେରଣାରେ, ପାତ୍ର ଦିଗକୁ ଦୃତ ଗତିରେ ଯାଉଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରମାନ୍ୟ କରେ। ଯିଏ ପବମାନୀ ସୂକ୍ତ ପାଠ କରିଥାଏ, ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂଗୃହୀତ ଏହି ସାର, ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରେ। ଏହି ପବମାନୀ ସୂକ୍ତ ପାଠକୁ, ସାରସ୍ୱତୀ ନିଜେ ଦୁଧ, ଘୃତ, ମଧୁ ଓ ଜଳ ଦାନ କରନ୍ତି। ପବମାନୀ ସୂକ୍ତ, ଶୁଭଦାୟିନୀ, ନିତ୍ୟ ଫଳଦାୟିନୀ, ଘୃତ ଧାରାରେ ପ୍ରବାହିତ, ଏହି ସାର ଋଷିମାନେ ଅମରତ୍ୱ ସ୍ୱରୂପେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରଖିଛନ୍ତି। ଏହି ପବମାନୀ ସୂକ୍ତ ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକକୁ ସ୍ଥିର କରୁ, ଦେବମାନେ ଏକତ୍ରିତ କରିଥିବା ଏହି ଦେବୀମାନେ ଆମ ଉପକାର କରନ୍ତୁ।