ସାମଵେଦଃ

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଋଷିମାନେ ଅନେକ ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନଦାତା, ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ଉପହାରର ମାଲିକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ। ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦିକାଳରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବିଶ୍ୱରେ ନିୟମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ସନ୍ତାନ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସଂସାରର ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ବୃଷ ଶୋମ ଦ୍ରବ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ମହାନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଚଟାଣରେ ତାହାର ଧ୍ୱନି ଅନୁରଣିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବାକୁ ଲୋକମାନେ ବିନୟପୂର୍ବକ ଭକ୍ତି କରିଥିଲେ—ବାୟୁ, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ମାରୁତଗଣ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୂମି ଓ ଦିବ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେବତା ସୋମାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଉଥିଲା। ଏହି ମହାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୋମ, ଯେତେବେଳେ ଜଳର ଗର୍ଭରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିକାଶ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଅମୃତ ଦେବତା ଶାଖା ପ୍ରସାର କରି ନିରନ୍ତର ପାତ୍ରରେ ବହିଥିଲେ। ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କରୁଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଏହି ସୋମ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଉପାସକଙ୍କୁ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଦାନ କରୁଥିଲେ। ପବମାନା ନାମକ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତା ସମସ୍ତ ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ବସ୍ତୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିଥିଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବୀରପୁରୁଷ ଭଳି। ସେ ଦେବତା ରଥରେ ଚଢ଼ି, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଶବ୍ଦ ଓ ଧ୍ୱନି ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ଓ ନିୟମ ପାଳନକାରୀ ଲୋକମାନେ ଏହି ପିତାମାନ୍ୟ ସୋମଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ସମସ୍ତ ବାଧାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଅଜୟ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଆକାଶକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଧୂଳିର ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଧାରାରେ ଶବ୍ଦିତ ହୋଇ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଆକାଶ ପ୍ରସାର କରିଥିଲେ, ନିଜ ନିୟମରେ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ ଜନ୍ମର ଏହି ଦେବତା, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଚାପି ଦିଆଯାଇ, ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ପାଉଥିଲେ। ଅନେକ କ୍ରିୟାର ସ୍ୱାମୀ ସେ, ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଚାପି ଦିଆଯାଇ ଧାରାରେ ବହୁଥିଲେ। ସେ ବିଚାରରେ ଚାଲିଥିଲେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ, ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ବସି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଅଭିମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲେ। ଅନେକ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ମହା ଦିବ୍ୟ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ବିଚାରରେ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଅମୃତ ଦେବତା ଉପବେଶ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦେବତା ପାତ୍ରରେ ପେସ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ପାଇ, ଅପାର ଧନ ଛଡ଼ାଇଥିଲେ। ସେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ରଖାଯାଇ, ଶୁଦ୍ଧିର ମାର୍ଗରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଚକ୍ର ତାଙ୍କୁ ଚଳାଇଥିଲେ। ସେ ସୁନା ରେଖାରେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇଥିଲେ, ଜଳଧାରାର ମାଲିକ ହୋଇ, ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା ପରି। ସେ ତାଙ୍କର ଶିଙ୍ଗ ଦୋଳାଇ, ଦଳର ଯୁବ ବୃଷ ଭଳି, ପୁରୁଷ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ବହନ କରୁଥିଲେ। ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ହୋଇ, କଠିନ ସ୍ଥାନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶାନ୍ତିସ୍ଥଳକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଏହି ପିତାମାନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଚାପି ଦିଆଯାଉଥିଲା, ସ୍ବୟଂ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ତାଙ୍କର ବୃଷ ରଥ ଆବରଣରେ ରକ୍ଷିତ, ହଜାର ଉପହାର ପାଇଁ ଯାଉଥିଲା। ଏହି ପିତାମାନ୍ୟ ସୋମ, ଟ୍ରିତାଙ୍କ ନାରୀମାନେ ଚଟାଣ ଦ୍ୱାରା ଚାପି ଦେଉଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟ ତୟାରି କରିଥିଲେ। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଉପନିବେଶରେ ଶ୍ୟେନ ପରି ବସିଥିଲେ, ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଥିବା ପ୍ରେମିକ ପରି ଚାଲିଥିଲେ। ଏହି ମଦକର ରସ ସ୍ୱୟଂ ଉନ୍ମୋଚିତ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ସନ୍ତାନ ଭଳି ଆବରଣ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଚାପି ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ପିତାମାନ୍ୟ ସୋମ ପାନ ପାଇଁ ଗର୍ଜନ କରି, ନିଜ ପ୍ରିୟ ନିବାସ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିଲେ। ଦଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣିଷି ଏହି ପିତାମାନ୍ୟ କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ କରିଥିଲା। ଏହି ଘୋଡ଼ା, ମଣିଷମାନେ ଚଳାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମନର ସ୍ୱାମୀ, ଅବରୋଧ ବିନା ଶୀଘ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚୁଥିଲେ। ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଚାପି ଦିଆଯାଇଥିବା ସୋମ ନିରନ୍ତର ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ନିବାସରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦେବତା ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ଅମର ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଭିତ୍ରଙ୍କ ହନ୍ତା, ଦେବତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ତାଙ୍କର ଦଶ ଶାଖାପୁରୁଷମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ପାତ୍ରରେ ଅଭିମୁଖୀନ ହେଉଥିଲେ। ପବମାନା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆକାଶରେ ଦୀପ୍ତିମାନ କରିଥିଲେ; ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ପାତ୍ରରେ ଆନନ୍ଦ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଭିବାସ୍ୱତ୍ ସହିତ ଚମକୁଥିଲେ; ଉଚ୍ଚ କଥାର ମାଲିକ, ଅଜୟ। ଏହି ଋଷି, ଷ୍ଟୁତି ଓ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶୁଦ୍ଧିକରଣରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନିବୃତ୍ତ କରିଥିଲେ। ଆଲୋକ ଜୟ କରି, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁଙ୍କ ପାଇଁ ପୋଡ଼ାଯାଉଥିଲେ; ଶୁଦ୍ଧିକରଣରେ ଦକ୍ଷତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ। ବୃଷ ଓ ଚାପି ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ସୋମ, ମଣିଷମାନେ ନେଇଯାଉଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱାମୀ, କାଠରେ ଗତି କରି, ଦିବ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ହୋଇଥିଲେ। ଗାଁ ପାଇଁ ଅଭିଲାଷା କରୁଥିବା ପବମାନା, ସୁନା ରଙ୍ଗର ଇନ୍ଦୁ, ସଭାରେ ବିଜୟୀ ହୋଇ ଚାପି ଦିଆଯାଉଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୁନା ରଙ୍ଗର ଏହି ଦେବତା ମଧ୍ୟକାଶରେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇ, ଇନ୍ଦୁ ଶୁଦ୍ଧିକରଣରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧିକୃତ ସୋମ, ଅଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ, ଦିବ୍ୟ, ବୀର, ଅଶୁଭ ଶବ୍ଦକୁ ଦୂର କରୁଥିଲେ।