सामवेदः

अ समु रेभसो अस्वरन्निन्द्रं सोमस्य पीतये च् स्वःपतिर्यदी वृधे धृतव्रतो ह्योजसा समूतिभिः

गायकांनी एकत्र येऊन इंद्राला सोम पिण्यासाठी बोलावले, जेव्हा तो उत्तम गोष्टींचा स्वामी, व्रतस्थ, आपल्या समूहांसह, सामर्थ्याने वाढतो.

अ यो राजा चर्षणीनां याता रथेभिरध्रिगुः च् विश्वासां तरुता पृतनानां ज्येष्ठं यो वृत्रहा गृणे

जो लोकांचा राजा आहे, रथांवर प्रवास करणारा, न थकणारा, सर्व सैन्यांचा नाश करणारा, श्रेष्ठ, वृत्रहंता — मी त्याची स्तुती करतो.

अ इन्द्रं तं शुम्भ्य पुरुहन्मन्नवसे यस्य द्विता विधर्त्तरि च् हस्तेन वज्रः प्रति धायि दर्शतो महां देवो न सूर्यः

त्या इंद्राची स्तुती कर, जो मदतीसाठी दानशूर आहे, ज्याच्या हातात वज्र बुद्धिमान नियंत्याने ठेवला आहे; तो महान देव, सूर्यासारखा स्पष्ट दिसणारा.

अ परि प्रिया दिवः कविर्वयांसि नप्त्योर्हितः च् स्वानैर्याति कविक्रतुः

स्वर्गाचा प्रिय कवी, संततींच्या मार्गात स्थिर, आपल्या स्वरांनी चालतो, कवींना साजेशी बुद्धी असलेला.

अ स सूनुर्मातरा शुचिर्जातो जाते अरोचयत् च् महान्मही ऋतावृधा

तो शुद्ध पुत्र आपल्या मातांकडून जन्मला, जन्मताना तेजाने उजळला, महान आणि बलाढ्य, ऋताने वाढलेला.

अ प्रप्र क्षयाय पन्यसे जनाय जुष्टो अद्रुहः च् वीत्यर्ष पनिष्टये

हे सोमदेव, थकवा न येता, तू शुद्ध स्वरूपाने निष्कलंक, कमी न होणाऱ्या लोकांसाठी ओतला जातोस, त्यांना वाढ मिळावी म्हणून.

अ त्वं ह्यांङ्ग दैव्या पवमान जनिमानि द्युमत्तमः च् अमृतत्वाय घोषयन्

हे पवमान, तू देवांच्या जन्मांमध्ये तेजस्वी आहेस, अमरत्वाचा संदेश देणारा आहेस.

अ येना नवग्वो दध्यङ्ङपोर्णुते येन विप्रास आपिरे च् देवानां सुम्ने अमृतस्य चारुणो येन श्रवांस्याशत

ज्याच्यामुळे नवग्व आणि दध्यंच तृप्त झाले, ज्याच्यामुळे ज्ञानी लोकांना लाभ मिळाला, देवांची कृपा आणि सुंदर अमृत मिळाले, आणि ज्याच्यामुळे कीर्ती मिळाली.

अ सोमः पुनान ऊर्मिणाव्यं वारं वि धावति च् अग्रे वाचः पवमानः कनिक्रदत्

शुद्ध झालेला सोम आपल्या लाटेसह गाळणीतून धावतो, आणि पुढे, पवमान गर्जना करत आपला आवाज उमटवतो.

अ धीभिर्मृजन्ति वाजिनं वने क्रीडन्तमत्यविम् च् अभि त्रिपृष्ठं मतयः समस्वरन्

प्रार्थनांनी ते बलवानाला लाकडात धुतात, जणू काही वेगवान घोडे खेळत आहेत; त्या स्तोत्रांनी त्रिकडील भोवती एकत्रित गूंज निर्माण होते.

अ असर्जि कलशां अभि मीढ्वान्त्सप्तिर्न वाजयुः च् पुनानो वाचं जनयन्नसिष्यदत्

तो उदार सोम कलशाभोवती वाहतो, जसा स्पर्धेसाठी उत्सुक सारथी; शुद्ध होऊन, त्याने वाणी निर्माण केली आणि ती सोडली.

अ सोमः पवते जनिता मतीनां जनिता दिवो जनिता पृथिव्याः च् जनिताग्नेर्जनिता सूर्यस्य जनितेन्द्रस्य जनितोत विष्णोः

शुद्ध झालेला सोम हा विचारांचा, आकाशाचा, पृथ्वीचा, अग्नीचा, सूर्याचा, इंद्राचा आणि विष्णूचाही निर्माण करणारा आहे.

अ ब्रह्मा देवानां पदवीः कवीनां ऋषिर्विप्राणां महिषोमृगाणाम् च् श्येनो गृध्राणां स्वधितिर्वनानां सोमः पवित्रमत्येति रेभन्

देवतांचा पुजारी, ऋषींचा मार्ग, ज्ञानींचा द्रष्टा, वन्य जनावरांमध्ये बलाढ्य, गिधाडांमध्ये गरुड, वनोंचा पालनकर्ता — असा गर्जणारा सोम गाळणीतून जातो.

अ प्रावीविपद्वाच ऊर्मिं न सिन्धुर्गिर स्तोमान्पवमानो मनीषाः च् अन्तः पश्यन्वृजनेमावराण्या तिष्ठति वृषभो गोषु जानन्

पवमानाने वाणीने, लाटेसारखा, नदीसारखा, स्तोत्रे आणि विचारांसह प्रगती केली; आतून पाहत, तो गायींमध्ये, वृषभासारखा, खालच्या जागा जाणून उभा राहतो.

अ अग्निं वो वृधन्तमध्वराणां पुरूतमम् च् अच्छा नप्त्रे सहस्वते

बलवर्धक, यज्ञांचा वृद्धिंगत करणारा, सर्वांत उदार असा अग्नी — त्या सामर्थ्यशाली वंशजाकडे आपण आपले विचार वळवूया.

अ अयं यथा न आभुवत्त्वष्टा रूपेव तक्ष्या च् अस्य क्रत्वा यशस्वतः

जसा त्वष्ट्याने याला घडवले, जसा सुतार रूपे घडवतो, तसाच या कीर्तीवानाचा यश त्याच्या इच्छेने घडते.

अ अयं विश्वा अभि श्रियो ऽग्निर्देवेषु पत्यते च् आ वाजैरुप नो गमत्

हा अग्नी, देवतांमध्ये अधिपती, सर्व तेजांवर मात करतो; तो आमच्याकडे बक्षिसांसह येवो.

अ इममिन्द्र सुतं पिब ज्येष्ठममर्त्यं मदम् च् शुक्रस्य त्वाभ्यक्षरन्धारा ऋतस्य सादने

हे इंद्रा, हा पिळलेला सोमपान कर, श्रेष्ठ, अमर आनंद; तेजस्वी धारांनी सत्याच्या आसनात तुझ्याकडे वाहून आले आहेत.

अ न किष्ट्वद्रथीतरो हरी यदिन्द्र यच्छसे च् न किष्ट्वानु मज्मना न किः स्वश्व आनशे

हे इंद्रा, जेव्हा तू आपले घोडे जुंपतोस, तेव्हा कोणताही सारथी तुला मागे टाकू शकत नाही; कोणत्याही मार्गाने, कोणत्याही स्वतःच्या घोड्यांनी तुला गाठता येत नाही.

अ इन्द्राय नूनमर्चतोक्थानि च ब्रवीतन च् सुता अमत्सुरिन्दवो ज्येष्ठं नमस्यता सहः

आता इंद्राची पूजा करा, स्तुती म्हणा; पिळलेले सोम, उत्सुकतेने, त्या श्रेष्ठ सामर्थ्याची उपासना करतात — त्याला सामर्थ्याने वंदन करा.

अ इन्द्र जुषस्व प्र वहा याहि शूर हरिह च् पिबा सुतस्य मतिर्न मधोश्चकानश्चारुर्मदाय

हे इंद्रा, स्वीकार, पुढे ने, ये, वीर, आपल्या घोड्यांसह; पिळलेला सोमपान कर, मधुर विचारांसारखा, सुंदर आनंदात रम.

अ इन्द्र जठरं नव्यं न पृणस्व मधोर्दिवो न च् अस्य सुतस्य स्वार्नोप त्वा मदाः सुवाचो अस्थुः

हे इंद्रा, जसा स्वर्गातील मधुरस, तसा हा पिळलेला सोम तुझ्या नव्या पोटात भर; तुझ्याकडे आनंददायक, सुंदर बोललेले पेय आले आहे.

अ इन्द्रस्तुराषाण्मित्रो न जघान वृत्रं यतिर्न च् बिभेद वलं भृगुर्न ससाहे शत्रून्मदे सोमस्य

इंद्र, बलवान, मित्रासारखा, त्याने वृत्राचा वध केला; याज्ञिकासारखा, त्याने वलाचा भेद केला; भृगूसारखा, सोमाच्या आनंदात शत्रूंचा सामना केला.

तृतीय द्वितीयो ऽर्धः अ गोवित्पवस्व वसुविद्धिरण्यविद्रेतोधा इन्दो भुवनेष्वर्पितः च् त्वं सुवीरो असि सोम विश्ववित्तं त्वा नर उप गिरेम आसते

तूच तिसरा आणि दुसरा अर्धा आहेस, सोमया, गायी देणारा, धन जाणणारा, सोनं शोधणारा हो. हे इंदु, तू या सृष्टीत स्थिर होऊन वाहत जा. तू धाडसी आहेस, सोमया, सर्व काही जाणतोस; तुझ्याकडे माणसं आपल्या गाण्यांसह येतात आणि बसतात.

अ त्वं नृचक्षा असि सोम विश्वतः पवमान वृषभ ता वि धावसि च् स नः पवस्व वसुमद्धिरण्यवद्वयं स्याम भुवनेषु जीवसे

तू, सोमया, माणसांत सर्वत्र पाहणारा आहेस, शुद्ध करणारा वृषभा, तू सर्वत्र धावतोस. आमच्यासाठी, धन आणि सोन्याने भरपूर असा वाह, म्हणजे आम्ही या जगात सुखाने जगू शकू.

अ ईशान इमा भुवनानि ईयसे युजान इन्दो हरितः सुपर्ण्यः च् तास्ते क्षरन्तु मधुमद्घृतं पयस्तव व्रते सोम तिष्ठन्तु कृष्टयः

हे इंदु, तू या जगात सर्वत्र फिरतोस, वेगवान हिरव्या पंखांच्या सहाय्याने. ते तुझ्यासाठी मधुर तुप आणि दूध ओतू देत. तुझ्या आज्ञेने, सोमया, लोक स्थिर राहू देत.

अ पवमानस्य विश्ववित्प्र ते सर्गा असृक्षत च् सूर्यस्येव न रश्मयः

तुझ्या, सर्वज्ञ शुद्ध करणाऱ्या सोमाच्या, धारांनी प्रवाह केला आहे, जणू सूर्याच्या किरणांसारखा.

अ केतुं कृण्वं दिवस्परि विश्वा रूपाभ्यर्षसि च् समुद्रः सोम पिन्वसे

तू आकाशात झेंडा उभारतोस, सर्व रूपांतून जातोस; समुद्रासारखा, सोमया, तू फुलतोस.

अ जज्ञानो वाचमिष्यसि पवमान विधर्मणि च् क्रन्दं देवो न सूर्यः

जन्मल्यावर, तू आपल्या मार्गात वाणी शोधतोस, शुद्ध करणारा; देव सूर्याप्रमाणे तू गर्जतोस.