सामवेदः

स न इन्द्राय यज्यवे वरुणाय मरुद्भ्यः वरिवोवित्परिस्रव

इंद्रासाठी, यज्ञासाठी, वरुणासाठी, मरुतांसाठी, सोम, तू वाह, आणि आम्हाला मोकळं स्थान दे.

एना विश्वान्यर्य आ द्युम्नानि मानुषाणाम् सिषासन्तो वनामहे

या सोमामुळे, सर्व मानवांची कीर्ती मिळवायची इच्छा ठेवून, हे श्रेष्ठा, आपण जिंकू.

अहमस्मि प्रथमजा ऋतस्य पूर्वं देवेभ्यो अमृतस्य नाम यो मा ददाति स इदेवमावदहमन्नमन्नमदन्तमद्मि

मी ऋताचा पहिला जन्म आहे, देवांपेक्षा आधी, अमरत्वाचे नाव; जो मला देतो, तो हे सर्व मिळवतो— मीच अन्न आहे, मी अन्न खाणाऱ्यालाही खातो.

त्वमेतदधारयः कृष्णासु रोहिणीषु च परुष्णीषु रुशत्पयः

तू काळ्या गायींमध्ये, लाल गायींमध्ये आणि पांढऱ्या डागांच्या गायींमध्ये तेजस्वी दूध धारण केलेस.

अरूरुचदुषसः पृश्निरग्रिय उक्षा मिमेति भुवनेषु वाजयुः मायाविनो ममिरे अस्य मायया नृचक्षसः पितरो गर्भमादधुः

बंध घालता न येणारा, पांढऱ्या डागांच्या गायींमध्ये श्रेष्ठ असा तो वृषभ सर्व जगांत बक्षिसासाठी गर्जना करत फिरतो. मायावी लोकांनी त्याला आपल्या मायेमुळे मोजले; मानवी डोळ्यांनी पाहणाऱ्या पितरांनी त्याचा गर्भ उचलला.

इन्द्र इद्धर्योः सचा सम्मिश्ल आ वचोयुजा इन्द्रो वज्री हिरण्ययः

इंद्र दोन जुंपलेल्या घोड्यांसोबत, वाणीने जोडलेला, सुवर्ण वज्रधारी इंद्र एकत्र मिसळला.

इन्द्र वाजेषु नो ऽव सहस्रप्रधनेषु च उग्र उग्राभिरूतिभिः

इंद्रा, स्पर्धांमध्ये आणि हजारो बक्षिसांच्या लढतींमध्ये, तुझ्या बलवान सहाय्याने आम्हाला वाचव.

प्रथश्च यस्य सप्रथश्च नामानुष्टुभस्य हविषो हविर्यत् धातुर्द्युतानात्सवितुश्च विष्णो रथन्तरमा जभारा वसिष्ठः

जो विस्तारतो आणि ज्याचा विस्तार होतो, त्या अनुष्टुभ यज्ञाच्या नावाचे, देणग्यांचे वहन करणाऱ्या हव्याचे नाव वसिष्ठाने धारण केले; समर्थाच्या तेजातून, सविता आणि विष्णू यांच्याकडून रथंतर घेतले.

नियुत्वान्वायवा गह्ययं शुक्रो अयामि ते गन्तासि सुन्वतो गृहम्

वायू, तुझ्या पथकांसह ये; हे तेजस्वी, मी तुझ्याकडे येतो. सोम पिळणाऱ्याच्या घरी तू नक्की येशील.

यज्जायथा अपूर्व्य मघवन्वृत्रहत्याय तत्पृथिवीमप्रथयस्तदस्तभ्ना उतो दिवम्

मघवा, जेव्हा तू वृत्राचा वध करण्यासाठी जन्मलास, तेव्हा तू पृथ्वी विस्तारलीस आणि तिला आधार दिलास, तसेच आकाशालाही.

मयि वर्चो अथो यशो ऽथो यज्ञस्य यत्पयः परमेष्ठी प्रजापतिर्दिवि द्यामिव दृंहतु

माझ्यात तेज असो, कीर्ती असो, आणि यज्ञाचा सार असो; परमेठी प्रजापतीने ते स्वर्गात, जसे आकाश स्थिर करतो तसे, स्थिर करावे.

सं ते पयांसि समु यन्तु वाजाः सं वृष्ण्यान्यभिमातिषाहः आप्यायमानो अमृताय सोम दिवि श्रवांस्युत्तमानि धिष्व

तुझ्या पोषण करणाऱ्या शक्ती एकत्र येवोत, बक्षिसे एकत्र जावोत, विरोधावर मात करणारी बलं एकत्र जावोत. अमरतेसाठी वाढवलेला सोम, स्वर्गात सर्वोच्च कीर्ती ठेव.

त्वमिमा ओषधीः सोम विश्वास्त्वमपो अजनयस्त्वं गाः त्वमातनोरुर्वान्तरिक्षं त्वं ज्योतिषा वि तमो ववर्थ

सोम, तू या सर्व औषधी निर्माण केल्यास, पाणी निर्माण केलंस, गायी निर्माण केल्यास. तुझ्या देहातून विशाल आकाश विस्तारलंस; तुझ्या प्रकाशाने अंधार दूर केलास.

अग्निमीडे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम् होतारं रत्नधातमम्

मी अग्नीचे स्तवन करतो, जो यज्ञाचा पुरोहित, देव, ऋत्विज आणि सर्वात मोठा धनदाता आहे.

ते मन्वत प्रथमं नाम गोनां त्रिः सप्त परमं नाम जनान् ता जानतीरभ्यनूषत क्षा आविर्भुवन्नरुणीर्यशसा गावः

त्यांनी गायींचे पहिले नाव, तीन वेळा सात, आणि लोकांचे श्रेष्ठ नाव जाणले. ते जाणणारे त्यांच्या मागे गेले; लालसर, कीर्तीशाली गायी पृथ्वीवर प्रकट झाल्या.

समन्या यन्त्युपयन्त्यन्याः समानमूर्वं नद्यस्पृणन्ति तमू शुचिं शुचयो दीदिवांसमपान्नपातमुप यन्त्यापः

काही एकत्र जातात, काही एकत्र येतात; नद्या एकाच विस्तीर्ण जागेला स्पर्श करतात. शुद्ध, तेजस्वी, अन्न देणाऱ्या पवित्र पाण्याकडे शुद्ध जल एकत्र येतात.

आ प्रागाद्भद्रा युवतिरह्नः केतून्त्समीर्त्सति अभूद्भद्रा निवेशनी विश्वस्य जगतो रात्री

पूर्वेकडून दिवसाची शुभ तरुणी उगवली, तिची चिन्हे पसरली. जगाच्या सर्व हालचालींसाठी शुभ विश्रांतीची जागा म्हणजे रात्र प्रकट झाली.

प्रक्षस्य वृष्णो अरुषस्य नू महः प्र नो वचो विदथा जातवेदसे वैश्वानराय मतिर्नव्यसे शुचिः सोम इव पवते चारुरग्नये

आता आपण त्या वृषभाच्या, लाल रंगाच्या महानतेचे स्तवन करूया. आपले वचन जाठवेदसाच्या सभेत, वैश्वानराकडे, नव्या मनाच्या अग्नीपाशी जावो. शुद्ध, सोमासारखा शुद्ध झाल्यावर, सुंदर अग्नीसाठी.

विश्वे देवा मम शृण्वन्तु यज्ञमुभे रोदसी अपां नपाच्च मन्म मा वो वचांसि परिचक्ष्याणि वोचं सुम्नेष्विद्वो अन्तमा मदेम

सर्व देवांनी, आकाश आणि पृथ्वीने, तसेच पाण्याच्या पुत्राने माझ्या यज्ञाचे ऐकावे. माझी वचने तुमच्यात विखुरू नयेत; ती तुमच्या कल्याणासाठी बोलू दे, शेवटी आपण आनंद मानू.

यशो मा द्यावापृथिवी यशो मेन्द्रबृहस्पती यशो भगस्य विन्दतु यशो मा प्रतिमुच्यताम् यशस्व्यास्याः सं सदो ऽहं प्रवदिता स्याम्

माझ्या नावे कीर्ती आकाश आणि पृथ्वीने, इंद्र आणि बृहस्पतीने, भगाने मिळवावी. माझ्यासाठी कीर्ती मुक्त व्हावी. कीर्तीशाली सभेचा मी वक्ता होऊ दे.

इन्द्रस्य नु वीर्याणि प्रवोचं यानि चकार प्रथमानि वज्री अहन्नहिमन्वपस्ततर्द प्र वक्षणा अभिनत्पर्वतानाम्

आता मी इंद्राची शौर्यकृती सांगतो, ज्या त्याने प्रथम वज्रधारी म्हणून केल्या. त्याने सर्पाचा वध केला, पाणी फोडले, बाजू फोडल्या, पर्वतांचा नाश केला.

अग्निरस्मि जन्मना जातवेदा घृतं मे चक्षुरमृतं म आसन् त्रिधातुरर्को रजसो विमानो ऽजस्रं ज्योतिर्हविरस्मि सर्वम्

मी अग्नी आहे, जन्माने सर्वांचा जाणणारा. तूप हे माझे डोळे, अमृत हे माझे अन्न. मी त्रिस्थळी आधार आहे, सूर्य आहे, आकाशात संचार करणारा आहे, अखंड प्रकाश आहे, हवन आहे आणि सर्व काही आहे.

पात्यग्निर्विपो अग्रं पदं वेः पाति यह्वश्चरणं सूर्यस्य पाति नाभा सप्तशीर्षाणमग्निः

अग्नी ज्ञानी लोकांचे श्रेष्ठ पाऊल राखतो; तो सूर्याच्या वेगवान पावलांचे रक्षण करतो; आणि नाभीस्थानी, सात डोकी असलेला अग्नी सुरक्षित ठेवतो.

भ्राजन्त्यग्ने समिधान दीदिवो जिह्वा चरत्यन्तरासनि स त्वं नो अग्ने पयसा वसुविद्रयिं वर्चो दृशे ऽदाः

तेजस्वी अग्नी, प्रज्वलित झाल्यावर झगमगतो; त्याची जिव्हा आतमध्ये जणू ठिणगीसारखी फिरते. तू, अग्नी, आम्हाला पोषणासह संपत्ती, तेज आणि दृष्टी दे.

वसन्त इन्नु रन्त्यो ग्रीष्म इन्नु रन्त्यः वर्षाण्यनु शरदो हेमन्तः शिशिर इन्नु रन्त्यः

वसंत आला, आनंददायक आहे; उन्हाळा आला, तोही आनंददायक आहे; पावसाळा येतो, मग शरद, हिवाळा आणि शिशिर, हे सर्व ऋतू आनंददायक आहेत.

सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् स भूमिं सर्वतो वृत्वात्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम्

पुरुषाच्या हजार डोकी, हजार डोळे, हजार पाय आहेत; त्याने सर्व बाजूंनी पृथ्वी व्यापली आणि दहा बोटांनी उंच उभा राहिला.

त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पदो ऽस्येहाभवत्पुनः तथा विष्वङ् व्यक्रामदशनानशने अभि

पुरुषाचे तीन चतुर्थांश वर गेले; एक चतुर्थांश पुन्हा इथे जन्माला आला. तो सर्वत्र पसरला, जे खातात आणि जे खात नाहीत त्यांच्यामध्ये.

पुरुष एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भाव्यम् पादो ऽस्य सर्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि

हे सर्वच पुरुष आहे—जे झाले आणि जे होणार आहे. सर्व प्राणी त्याच्या एका चतुर्थांशात आहेत; तीन चतुर्थांश अमर आहेत, ते स्वर्गात आहेत.

तावानस्य महिमा ततो ज्यायांश्च पूरुषः उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति

त्याची हीच महती, आणि पुरुष त्याहूनही मोठा आहे. तो अमरत्वाचा स्वामी आहे, जो अन्नाने अधिक वाढतो.