सामवेदः

असावि सोमो अरुषो वृषा हरी राजेव दस्मो अभि गा अचिक्रदत् पुनानो वारमत्येष्यव्ययं श्येनो न योनिं घृतवन्तमासदत्

सोम, तांबूस रंगाचा आणि वृषभासारखा, दोन हिरव्या घोड्यांसाठी पिळला जातो; बलाढ्य राजासारखा तो गायींवर गर्जना करतो; शुद्ध होऊन तो नाश न होणाऱ्या मार्गाचा शोध घेतो, गरुडासारखा तो तुपाने भरलेल्या गर्भात स्थिर होतो.

प्र देवमच्छा मधुमन्त इन्दवो ऽसिष्यदन्त गाव आ न धेनवः बर्हिषदो वचनावन्त ऊधभिः परिस्रुतमुस्रिया निर्णिजं धिरे

देवतांसाठी मधुर थेंब वाहू लागले, जणू काही गायी वासराकडे येतात, किंवा दूध देणाऱ्या गायी वेदीकडे येतात; यज्ञकुंडावर बसणाऱ्या, बोलके असणाऱ्या, आपल्या प्रवाहांनी उघड्या असलेल्या त्या स्थळी पोहोचतात.

अञ्जते व्यञ्जते समञ्जते क्रतुं रिहन्ति मघ्वाभ्यञ्जते सिन्धोरु ऽच्छ्वासे पतयन्तमुक्षणं हिरण्यपावाः पशुमप्सु गृभ्णते

ते सजवतात, उजळवतात, एकत्र करतात; इच्छाशक्ती जागृत करतात, उदारांसोबत एकरूप होतात; नदीच्या काठी, सोन्याच्या खुरांचे असणारे, पाण्यात उडी मारणाऱ्या त्या जलचर प्राण्याला पकडतात.

पवित्रं ते विततं ब्रह्मणस्पते प्रभुर्गात्राणि पर्येषि विश्वतः अतप्ततनूर्न तदामो अश्नुते शृतास इद्वहन्तः सं तदाशत

ब्रह्मणस्पती, तुझे गाळण पसरले आहे; तू सर्वशक्तिमान, सर्व शरीरांना सर्वत्र व्यापतोस; ज्या शरीराला ताप नाही, त्याला काहीही अपाय होत नाही; गाळून आणणारे सर्वजण त्या स्थळी एकत्र पोहोचतात.

इन्द्रमच्छ सुता इमे वृषणं यन्तु हरयः श्रुष्टे जातास इन्दवः स्वर्विदः

इंद्रासाठी हे पिळलेले तेजस्वी घोडे जावोत; ऐकण्यासाठी जन्मलेले, प्रकाश जाणणारे हे थेंब आहेत.

प्र धन्वा सोम जागृविरिन्द्रायेन्दो परि स्रव द्युमन्तं शुष्ममा भर स्वर्विदम्

सोमा, जागा हो, इंद्रासाठी वाहत रहा; तेजस्वी बळ आण, प्रकाश देणारा हो.

सखाय आ नि षीदत पुनानाय प्र गायत शिशुं न यज्ञैः परि भूषत श्रिये

मित्रांनो, शुद्ध झालेल्यासाठी बसा, गा; त्या बालकाला यज्ञांनी शोभा मिळवून द्या.

तं वः सखायो मदाय पुनानमभि गायत शिशुं न हव्यैः स्वदयन्त गूर्तिभिः

मित्रांनो, तुमच्या आनंदासाठी शुद्ध झालेल्या त्याच्यासाठी गा; त्या बालकाला हव्यांनी आणि स्तुतींनी तृप्त करा.

प्राणा शिशुर्महीनां हिन्वन्नृतस्य दीधितिम् विश्वा परि प्रिया भुवदध द्विता

महानांसाठी श्वास घेणारा तो बालक सत्याच्या तेजाला प्रवृत्त करतो; तो सर्व प्रिय गोष्टींना व्यापतो आणि त्या द्वैतात धरून ठेवतो.

पवस्व देववीतय इन्दो धाराभिरोजसा आ कलशं मधुमान्त्सोम नः सदः

सोमा, धारांनी आणि बळाने शुद्ध हो, देवांच्या सभेसाठी; मधुर सोम, आमच्या आसनावर कलशात ये.

सोमः पुनान ऊर्मिणाव्यं वारं वि धावति अग्रे वाचः पवमानः कनिक्रदत्

शुद्ध झालेला सोम आपल्या लाटेसह अडथळा तोडून धावतो; वाणीच्या अग्रभागी, तो गर्जना करतो.

प्र पुनानाय वेधसे सोमाय वच उच्यते भृतिं न भरा मतिभिर्जुजोषते

शुद्ध, कुशल सोमासाठी शब्द बोलले जातात; तो विचारांनी अर्पण स्वीकारतो आणि त्यात आनंद मानतो, जणू काही वेतन मिळालं.

गोमन्न इन्दो अश्ववत्सुतः सुदक्ष धनिव शुचिं च वर्णमधि गोषु धार्य

सोमा, पिळलेला, आम्हाला गायींनी, घोड्यांनी, कौशल्याने आणि संपत्तीनं युक्त असा धन दे; शुद्ध रंग गायींत स्थिर कर.

अस्मभ्यं त्वा वसुविदमभि वाणीरनूषत गोभिष्टे वर्णमभि वासयामसि

आमच्यासाठी, धन देणारा म्हणून गायकांनी तुला बोलावलं आहे; गायींनी आम्ही तुला रंगाने अलंकृत करू.

पवते हर्यतो हरिरति ह्वरांसि रंह्या अभ्यर्ष स्तोतृभ्यो वीरवद्यशः

सोन्यासारखा, हिरव्यांना प्रिय असणारा तो शुद्ध होतो; तो रम्य गोष्टींमध्ये आनंद घेतो; गायकांकडे ये, वीरश्री दे.

परि कोशं मधुश्चुतं सोमः पुनानो अर्षति अभि वाणीरृषीणां सप्ता नूषत

शुद्ध केलेला सोम, पात्राभोवती मधासारखी गोडी ओततो; ऋषींच्या सात वाणी आता त्याभोवती घुमतात.

पवस्व मधुमत्तम इन्द्राय सोम क्रतुवित्तमो मदः महि द्युक्षतमो मदः

इंद्रासाठी, सोम, सर्वात गोड, सर्वात बुद्धिमान, वाहत राहा; तुझ्या मदात सर्वात मोठी, तेजस्वी उर्जा असो.

अभि द्युम्नं बृहद्यश इषस्पते दिदीहि देव देवयुम् वि कोशं मध्यमं युव

पोषणाचा स्वामी असलेल्या देवते, मोठ्या कीर्तीने आणि यशाने उजळून निघा; देवांना आनंद देणाऱ्या देवता, मधल्या पात्राकडे आमच्याकडे वळव.

आ सोता परि षिञ्चताश्वं न स्तोममप्तुरं रजस्तुरम् वनप्रक्षमुदप्रुतम्

ओतणारेहो, स्तुतीला वेगवान घोड्यासारखी, विपुल आणि दूरवर जाणारी, जणू जंगलातून सुटलेल्या नदीसारखी, ओता.

एतमु त्यं मदच्युतं सहस्रधारं वृषभं दिवोदुहम् विश्वा वसूनि बिभ्रतम्

हा खरंच, आनंद देणारा, हजार प्रवाह असलेला वृषभ, स्वर्गातून काढलेला, सर्व संपत्ती घेऊन येणारा आहे.

स सुन्वे यो वसूनां यो रायामानेता य इडानाम् सोमो यः सुक्षितीनाम्

जो धन देतो, जो समृद्धी आणतो, जो यज्ञासाठी अर्पण देतो, आणि जो चांगली वस्ती देतो, तो सोम पिळला जातो.

त्वं ह्याङ्ग दैव्या पवमान जनिमानि द्युमत्तमः अमृतत्वाय घोषयन्

पवमान, तू खरंच, दैवी जन्मांची घोषणा करतोस, सर्वात तेजस्वी, अमरत्व सांगणारा आहेस.

एष स्य धारया सुतो ऽव्यो वारेभिः पवते मदिन्तमः क्रीडन्नूर्मिरपामिव

हा प्रवाहातून पिळला गेलेला, गाळणीतून शुद्ध झालेला, सर्वात आनंददायक वाहतो, पाण्याच्या लाटेसारखा खेळतो.

य उस्रिया अपि या अन्तरश्मनि निर्गा अकृन्तदोजसा अभि व्रजं तत्निषे गव्यमश्व्यं वर्मीव धृष्णवा रुज ॐ वर्मीव धृष्णवा रुज

जो आपल्या बळाने, दगडात असलेल्या गायींना देखील फोडून, गायी-घोड्यांच्या कुंपणात शिरतो, तो योद्ध्यासारखा, कवच घालून, धाडसाने मार्ग काढतो.

इति सौम्यं पावमानं पर्व .. .. इति .. आरण्य आरण्य इन्द्र ज्येष्ठं न आ भर ओजिष्ठं पुपुरि श्रवः यद्दिधृक्षेम वज्रहस्त रोदसी ओभे सुशिप्र पप्राः

असा हा सौम्य, शुद्ध, वनात जन्मलेला सोम, हे इंद्रा, आम्हाला सर्वात मोठी, बलवान कीर्ती दे; जशी तुझी इच्छा, वज्रधारी, दोन्ही जग टिकवायची, सुंदर दाढी असलेल्या.

इन्द्रो राजा जगतश्चर्षणीनामधिक्षमा विश्वरूपं यदस्य ततो ददाति दाशुषे वसूनि चोदद्राध उपस्तुतं चिदर्वाक्

इंद्र सर्व लोकांचा राजा आहे, सर्वांवर राज्य करतो; त्याच्या सर्व रूपांपैकी जे तो भक्ताला देतो, ते तो संपत्ती स्वरूपात देतो, अगदी जवळून स्तुती करणाऱ्यालाही.

यस्येदमा रजोयुजस्तुजे जने वनं स्वः इन्द्रस्य रन्त्यं बृहत्

ज्याच्या सामर्थ्याने, आकाशाशी जोडलेले, माणसांत, इंद्राचे मोठे आनंदस्थान सापडते.

उदुत्तमं वरुण पाशमस्मदवाधमं वि मध्यमं श्रथाय अथादित्य व्रते वयं तवानागसो अदितये स्याम

वरुणा, आमच्यावरील सर्वात मोठे जाळे दूर कर, खालचे आणि मधले सोडव; मग, आदित्य, तुझ्या नियमाने, आम्ही निष्पापपणे अदितीचे होऊ.

त्वया वयं पवमानेन सोम भरे कृतं वि चिनुयाम शश्वत् तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः

पवित्र सोमासोबत, आम्ही युद्धात जिंकू, नेहमी विजयी राहू; मित्र, वरुण, अदिती, नदी, पृथ्वी आणि आकाश आम्हाला काहीही वाईट घडवू नये.