सामवेदः

महत्तत्सोमो महिषश्चकारापां यद्गर्भो ऽवृणीत देवान् अदधादिन्द्रे पवमान ओजो ऽजनयत्सूर्ये ज्योतिरिन्दुः

तो महान सोम, बलवान, पाण्याचा गर्भ झाला, देवतांना निवडले, इंद्रामध्ये बळ ठेवले आणि शुद्ध होत असताना सूर्यामध्ये प्रकाश निर्माण केला.

असर्जि वक्वा रथ्ये यथाजौ धिया मनोता प्रथमा मनीष दश स्वसारो अधि सानो अव्ये मृजन्ति वह्निं सदनेष्वच्छ

तो क्रियाशील सोम, युद्धातील रथासारखा वेगवान, विचाराने आणि पहिल्या प्रेरणेने सोडला गेला. दहा भगिनी शुद्ध पाण्याने शिखरावर, घरात अग्नी शुद्ध करतात.

अपामिवेदूर्मयस्तर्त्तुराणाः प्र मनीषा ईरते सोममच्छ नमस्यन्तीरुप च यन्ति सं चाच विशन्त्युशतीरुशन्तम्

पाण्याच्या लाटा, जलद वाहणाऱ्या, सोमाकडे विचाराने पुढे जातात, भक्तीने जवळ येतात; त्या एकत्र येऊन तेजस्वी, प्रकाशमानात प्रवेश करतात.

षष्ठ द्वितीयो ऽर्धः पुरोजिती वो अन्धसः सुताय मादयित्नवे अप श्वानं श्नथिष्टन सखायो दीर्घजिह्व्यम्

हे मित्रांनो, सहावा आणि दुसरा अर्धा भाग तुमच्यासाठी, सोमाच्या आनंदासाठी आहे. दीर्घ जिभेचा कुत्रा यज्ञापासून दूर करा.

अयं पूषा रयिर्भगः सोमः पुनानो अर्षति पतिर्विश्वस्य भूमनो व्यख्यद्रोदसी उभे

हा पूषण म्हणजेच संपत्ती, भाग्य, सोम शुद्ध होताना वाहतो, तो सर्व जगाचा स्वामी आहे, आणि आकाश व पृथ्वी दोन्ही उघड करतो.

सुतासो मधुमत्तमाः सोमा इन्द्राय मन्दिनः पवित्रवन्तो अक्षरन्देवान्गच्छन्तु वो मदाः

शुद्ध झालेले सोम, मधुरतेने परिपूर्ण, इंद्राला आनंद देतात; शुद्ध होऊन वाहतात, हे देवांनो, तुमचे आनंद तुमच्यापर्यंत पोहोचो.

सोमाः पवन्त इन्दवो ऽस्मभ्यं गातुवित्तमाः मित्राः स्वाना अरेपसः स्वाध्यः स्वर्विदः

शुद्ध झालेले सोम आमच्यासाठी वाहतात, मार्ग व ज्ञान देतात; हे मित्र, दोषरहित, स्वयंपूर्ण, प्रकाश जाणणारे आहेत.

अभी नो वाजसातमं रयिमर्ष शतस्पृहम् इन्दो सहस्रभर्णसं तुविद्युम्नं विभासहम्

हे सोम, आमच्यासाठी सर्वात जिंकणारी, शंभरांनी इच्छिलेली, हजारांनी भरलेली, तेजस्वी आणि प्रकाशमान संपत्ती ओत.

अभी नवन्ते अद्रुहः प्रियमिन्द्रस्य काम्यम् वत्सं न पूर्व आयुनि जातं रिहन्ति मातरः

ते आम्हाला अहिंसकपणे, इंद्राला प्रिय असलेले हवे म्हणून येतात; जणू काही आई आपल्या नवजात वासराला लहानपणी जपते.

आ हर्यताय धृष्णवे धनुष्टन्वन्ति पौंस्यम् शुक्रा वि यन्त्यसुराय निर्णिजे विपामग्रे महीयुवः

उत्सुक आणि बलवानासाठी, ते धनुष्य ताणतात, शौर्य दाखवतात; तेजस्वी, प्रभू आणि बलाढ्यांसाठी, अग्रेसर होतात, हे तरुणांनो.

परि त्यं हर्यतं हरिं बभ्रुं पुनन्ति वारेण यो देवान्विश्वां इत्परि मदेन सह गच्छति

ते त्या पिवळसर, वेगवान, तपकिरी रंगाच्या सोमाला पाण्याने शुद्ध करतात; जो सर्व देवांबरोबर आनंदाने पुढे जातो.

प्र सुन्वानास्यान्धसो मर्तो न वष्ट तद्वचः अप श्वानमराधसं हता मखं न भृगवः

सोम दाबणारा मनुष्य ती वचने उच्चारतो; वाईट कर्म करणारा कुत्रा दूर करा, जसे भृगुंनी यज्ञात केले.

अभि प्रियाणि पवते चनोहितो नामानि यह्वो अधि येषु आ सूर्यस्य बृहतो बृहन्नधि रथं विष्वञ्चमरुहद्विचक्षणः

प्रिय, जलद वाहणारा सोम शुद्ध होतो, विविध नावे घेऊन; बलवान, ज्याच्यावर सूर्याचे मोठेपण आहे, तो सर्व पाहणाऱ्या विस्तीर्ण रथावर चढतो.

अचोदसो नो धन्वन्त्विन्दवः प्र स्वानासो बृहद्देवेषु हरयः वि चिदश्नाना इषयो अरातयो ऽर्यो नः सन्तु सनिषन्तु नो धियः

कोणीही न सांगता ते थेंब आमच्यासाठी वाहू द्या; तेजस्वी, जलद घोडे देवांमध्ये महान होवोत. जे खाऊ शकत नाहीत, इच्छा, शत्रू, तेही आमचे होवोत, आमच्या इच्छा पूर्ण होवोत.

एष प्र कोशे मधुमां अचिक्रददिन्द्रस्य वज्रो वपुषो वपुष्टमः अभ्य्र्^ईतस्य सुदुघा घृतश्चुतो वाश्रा अर्षन्ति पयसा च घेनवः

हा सोम पात्रात मधुरतेने भरलेला आहे; इंद्राचा वज्र, सर्वात सुंदर रूप आहे. उत्तम दूध देणाऱ्या, तुप वाहणाऱ्या गायी दूध ओततात, आणि प्रवाह दूधाने भरतात.

प्रो अयासीदिन्दुरिन्द्रस्य निष्कृतं सखा सख्युर्न प्र मिनाति सङ्गिरम् मर्य इव युवतिभिः समर्षति सोमः कलशे शतयामना पथा

चंद्र, इंद्रा, तुझ्या निवासाकडे गेला आहे; मित्रासारखा, मैत्री कधीही कमी होत नाही. जसे तरुण मुलगा युवतींसोबत असतो, तसे सोम पात्रात शंभरपट बळाने मार्गक्रमण करतो.

धर्ता दिवः पवते कृत्व्यो रसो दक्षो देवानामनुमाद्यो नृभिः हरिः सृजानो अत्यो न सत्वभिर्वृथा पाजांसि कृणुषे नदीष्वा

स्वर्गाचा आधार, कुशल रस शुद्ध होतो; ज्ञानी, देव व माणसांनी स्तुत्य, पिवळसर, सोडणारा, घोड्यासारख्या बळाने, नद्यांमध्ये विविध कृत्ये करतो.

वृषा मतीनां पवते विचक्षणः सोमो अह्नां प्रतरीतोषसां दिवः प्राणा सिन्धूनां कलशां अचिक्रददिन्द्रस्य हार्द्याविशन्मनीषिभिः

विचक्षण सोम, विचारांमध्ये वृषभासारखा तेजस्वी, शुद्ध होतो; तो दिवसांपेक्षा पुढे जाऊन उषा जागवतो; आकाशाला, नद्यांना, आणि कलशांना प्राण देतो, आणि प्रेरितांच्या संगतीने इंद्राच्या हृदयात प्रवेश करतो.

त्रिरस्मै सप्त धेनवो दुदुह्रिरे सत्यामाशिरं परमे व्योमनि चत्वार्यन्या भुवनानि निर्णिजे चारूणि चक्रे

त्याच्यासाठी तीन वेळा सात गायींनी दूध दिलं; तो खरा, अमर, सर्वोच्च आकाशात आहे; त्याने इतर चार जग वेगळे ठेवलं आणि त्यांना सुंदर केलं.

इन्द्राय सोम सुषुतः परि स्रवापामीवा भवतु रक्षसा सह मा ते रसस्य मत्सत द्वयाविनो द्रविणस्वन्त इह सन्त्विन्दवः

इंद्रासाठी उत्तम प्रकारे पिळलेला सोम, वाहत रहा; तू आपत्ती दूर करणारा आणि रक्षण करणारा हो; तुझ्या रसाचा आनंद दुटप्पी लोकांना होऊ नये, उदार थेंब येथेच असू देत.

असावि सोमो अरुषो वृषा हरी राजेव दस्मो अभि गा अचिक्रदत् पुनानो वारमत्येष्यव्ययं श्येनो न योनिं घृतवन्तमासदत्

सोम, तांबूस रंगाचा आणि वृषभासारखा, दोन हिरव्या घोड्यांसाठी पिळला जातो; बलाढ्य राजासारखा तो गायींवर गर्जना करतो; शुद्ध होऊन तो नाश न होणाऱ्या मार्गाचा शोध घेतो, गरुडासारखा तो तुपाने भरलेल्या गर्भात स्थिर होतो.

प्र देवमच्छा मधुमन्त इन्दवो ऽसिष्यदन्त गाव आ न धेनवः बर्हिषदो वचनावन्त ऊधभिः परिस्रुतमुस्रिया निर्णिजं धिरे

देवतांसाठी मधुर थेंब वाहू लागले, जणू काही गायी वासराकडे येतात, किंवा दूध देणाऱ्या गायी वेदीकडे येतात; यज्ञकुंडावर बसणाऱ्या, बोलके असणाऱ्या, आपल्या प्रवाहांनी उघड्या असलेल्या त्या स्थळी पोहोचतात.

अञ्जते व्यञ्जते समञ्जते क्रतुं रिहन्ति मघ्वाभ्यञ्जते सिन्धोरु ऽच्छ्वासे पतयन्तमुक्षणं हिरण्यपावाः पशुमप्सु गृभ्णते

ते सजवतात, उजळवतात, एकत्र करतात; इच्छाशक्ती जागृत करतात, उदारांसोबत एकरूप होतात; नदीच्या काठी, सोन्याच्या खुरांचे असणारे, पाण्यात उडी मारणाऱ्या त्या जलचर प्राण्याला पकडतात.

पवित्रं ते विततं ब्रह्मणस्पते प्रभुर्गात्राणि पर्येषि विश्वतः अतप्ततनूर्न तदामो अश्नुते शृतास इद्वहन्तः सं तदाशत

ब्रह्मणस्पती, तुझे गाळण पसरले आहे; तू सर्वशक्तिमान, सर्व शरीरांना सर्वत्र व्यापतोस; ज्या शरीराला ताप नाही, त्याला काहीही अपाय होत नाही; गाळून आणणारे सर्वजण त्या स्थळी एकत्र पोहोचतात.

इन्द्रमच्छ सुता इमे वृषणं यन्तु हरयः श्रुष्टे जातास इन्दवः स्वर्विदः

इंद्रासाठी हे पिळलेले तेजस्वी घोडे जावोत; ऐकण्यासाठी जन्मलेले, प्रकाश जाणणारे हे थेंब आहेत.

प्र धन्वा सोम जागृविरिन्द्रायेन्दो परि स्रव द्युमन्तं शुष्ममा भर स्वर्विदम्

सोमा, जागा हो, इंद्रासाठी वाहत रहा; तेजस्वी बळ आण, प्रकाश देणारा हो.

सखाय आ नि षीदत पुनानाय प्र गायत शिशुं न यज्ञैः परि भूषत श्रिये

मित्रांनो, शुद्ध झालेल्यासाठी बसा, गा; त्या बालकाला यज्ञांनी शोभा मिळवून द्या.

तं वः सखायो मदाय पुनानमभि गायत शिशुं न हव्यैः स्वदयन्त गूर्तिभिः

मित्रांनो, तुमच्या आनंदासाठी शुद्ध झालेल्या त्याच्यासाठी गा; त्या बालकाला हव्यांनी आणि स्तुतींनी तृप्त करा.

प्राणा शिशुर्महीनां हिन्वन्नृतस्य दीधितिम् विश्वा परि प्रिया भुवदध द्विता

महानांसाठी श्वास घेणारा तो बालक सत्याच्या तेजाला प्रवृत्त करतो; तो सर्व प्रिय गोष्टींना व्यापतो आणि त्या द्वैतात धरून ठेवतो.