सामवेदः

पवस्व सोम मधुमां ऋतावापो वसानो अधि सानो अव्ये अव द्रोणानि घृतवन्ति रोह मदिन्तमो मत्सर इन्द्रपानः

सोमा, मधुर, सत्यशील वाह, पाण्यात न्हालेला, अढळ शिखरावर; तुपाने भरलेल्या पात्रांवर चढ, अत्यंत मादक, इंद्रासाठी प्यायला योग्य.

प्र सेनानीः शूरो अग्रे रथानां गव्यन्नेति हर्षते अस्य सेना भद्रान्कृण्वन्निन्द्रहवान्त्सखिभ्य आ सोमो वस्त्रा रभसानि दत्ते

सेनापती, वीर, रथांच्या पुढे गायी शोधत जातो, त्याची सेना आनंदित होते; आपल्या सैन्याला मंगल करतो, इंद्राच्या आवाहनाने सोम आपल्या मित्रांना वेगवान वस्त्रे देतो.

प्र ते धारा मधुमतीरसृग्रन्वारं यत्पूतो अत्येष्यव्यम् पवमान पवसे धाम गोनां जनयन्त्सूर्यमपिन्वो अर्कैः

तुझ्या मधुर धारांनी नवीन प्रवाह घेतला, शुद्ध झाल्यावर तू सर्व अडथळे ओलांडतोस; पवमान, तू गायींच्या निवासाकडे वाहतोस, आपल्या स्तोत्रांनी सूर्य निर्माण करतोस.

प्र गायताभ्यर्चाम देवान्त्सोमं हिनोत महते धनाय स्वादुः पवतामति वारमव्यमा सीदतु कलशं देव इन्दुः

गाऊ या, देवांचे स्तवन करू या; मोठ्या संपत्तीसाठी सोम निचोळू या. तो गोड वाहो, शत्रूंपेक्षा श्रेष्ठ होवो; देव इंदू पात्रात स्थिर होवो.

प्र हिन्वानो जनिता रोदस्यो रथो न वाजं सनिषन्नयासीत् इन्द्रं गच्छन्नायुधा संशिशानो विश्वा वसु हस्तयोरादधानः

स्वर्ग आणि पृथ्वीचा जनक, रथासारखा बक्षीसासाठी निघतो; इंद्राकडे जातो, शस्त्रांनी सजलेला, सर्व संपत्ती त्याच्या हातात ठेवतो.

तक्षद्यदी मनसो वेनतो वाग्ज्येष्ठस्य धर्मं द्युक्षोरनीके आदीमायन्वरमा वावशाना जुष्टं पतिं कलशे गाव इन्दुम्

जेव्हा कारागीर मनाच्या इच्छेने किंवा श्रेष्ठ वाणीने तेजस्वी नांगरावर धर्म घडवतो, तेव्हा उत्कट लोक श्रेष्ठ प्रिय स्वामी शोधतात, गायी पात्रातील इंदूला शोधतात.

साकमुक्षो मर्जयन्त स्वसारो दश धीरस्य धीतयो धनुत्रीः हरिः पर्यद्रवज्जाः सूर्यस्य द्रोणं ननक्षे अत्यो न वाजी

दहा बहिणी, शहाण्या, शुद्ध करणाऱ्या धारांनी एकत्रितपणे त्याला स्वच्छ करतात; पिंगट रंगाचा तो सूर्याचा घोडा पात्रात विजयी घोड्यासारखा शिरतो.

अधि यदस्मिन्वाजिनीव शुभः धियः सूरे न विशः अपो वृणानः पवते कवीयन्व्रजं न मन्म

जेव्हा त्याच्यात, विजयी सैन्यासारख्या, तेजस्वी विचार, सूर्याच्या किरणांसारखे, पाणी निवडतात, तो कवीसारखा प्रवाहित होतो, मार्गाकडे जातो.

इन्दुर्वाजी पवते गोन्योघा इन्द्रे सोमः सह इन्वन्मदाय हन्ति रक्षो बाधते पर्यरातिं वरिवस्कृण्वन्वृजनस्य राजा

बलवान इंदू, गायींनी समृद्ध, इंद्रासाठी सोम, सामर्थ्यासाठी वाहतो; तो राक्षसाचा नाश करतो, वाईट दूर करतो, मोकळी जागा देतो, जनांचा राजा आहे.

अया पवा पवस्वैना वसूनि मांश्चत्व इन्द्रो सरसि प्र धन्व ब्रघ्नश्चिद्यस्य वातो न जूतिं पुरुमेधाश्चित्तकवे नरं धात्

या शुद्धतेने सर्व संपत्ती शुद्ध कर. बलवान इंद्र या प्रवाहात वाहू दे. ज्याचा वेग वाऱ्यासारखा आहे, तो ब्रघ्न आणि ज्ञानी पुरुमेध, हे दोघेही त्या पुरुषाची स्थापना करतात.

महत्तत्सोमो महिषश्चकारापां यद्गर्भो ऽवृणीत देवान् अदधादिन्द्रे पवमान ओजो ऽजनयत्सूर्ये ज्योतिरिन्दुः

तो महान सोम, बलवान, पाण्याचा गर्भ झाला, देवतांना निवडले, इंद्रामध्ये बळ ठेवले आणि शुद्ध होत असताना सूर्यामध्ये प्रकाश निर्माण केला.

असर्जि वक्वा रथ्ये यथाजौ धिया मनोता प्रथमा मनीष दश स्वसारो अधि सानो अव्ये मृजन्ति वह्निं सदनेष्वच्छ

तो क्रियाशील सोम, युद्धातील रथासारखा वेगवान, विचाराने आणि पहिल्या प्रेरणेने सोडला गेला. दहा भगिनी शुद्ध पाण्याने शिखरावर, घरात अग्नी शुद्ध करतात.

अपामिवेदूर्मयस्तर्त्तुराणाः प्र मनीषा ईरते सोममच्छ नमस्यन्तीरुप च यन्ति सं चाच विशन्त्युशतीरुशन्तम्

पाण्याच्या लाटा, जलद वाहणाऱ्या, सोमाकडे विचाराने पुढे जातात, भक्तीने जवळ येतात; त्या एकत्र येऊन तेजस्वी, प्रकाशमानात प्रवेश करतात.

षष्ठ द्वितीयो ऽर्धः पुरोजिती वो अन्धसः सुताय मादयित्नवे अप श्वानं श्नथिष्टन सखायो दीर्घजिह्व्यम्

हे मित्रांनो, सहावा आणि दुसरा अर्धा भाग तुमच्यासाठी, सोमाच्या आनंदासाठी आहे. दीर्घ जिभेचा कुत्रा यज्ञापासून दूर करा.

अयं पूषा रयिर्भगः सोमः पुनानो अर्षति पतिर्विश्वस्य भूमनो व्यख्यद्रोदसी उभे

हा पूषण म्हणजेच संपत्ती, भाग्य, सोम शुद्ध होताना वाहतो, तो सर्व जगाचा स्वामी आहे, आणि आकाश व पृथ्वी दोन्ही उघड करतो.

सुतासो मधुमत्तमाः सोमा इन्द्राय मन्दिनः पवित्रवन्तो अक्षरन्देवान्गच्छन्तु वो मदाः

शुद्ध झालेले सोम, मधुरतेने परिपूर्ण, इंद्राला आनंद देतात; शुद्ध होऊन वाहतात, हे देवांनो, तुमचे आनंद तुमच्यापर्यंत पोहोचो.

सोमाः पवन्त इन्दवो ऽस्मभ्यं गातुवित्तमाः मित्राः स्वाना अरेपसः स्वाध्यः स्वर्विदः

शुद्ध झालेले सोम आमच्यासाठी वाहतात, मार्ग व ज्ञान देतात; हे मित्र, दोषरहित, स्वयंपूर्ण, प्रकाश जाणणारे आहेत.

अभी नो वाजसातमं रयिमर्ष शतस्पृहम् इन्दो सहस्रभर्णसं तुविद्युम्नं विभासहम्

हे सोम, आमच्यासाठी सर्वात जिंकणारी, शंभरांनी इच्छिलेली, हजारांनी भरलेली, तेजस्वी आणि प्रकाशमान संपत्ती ओत.

अभी नवन्ते अद्रुहः प्रियमिन्द्रस्य काम्यम् वत्सं न पूर्व आयुनि जातं रिहन्ति मातरः

ते आम्हाला अहिंसकपणे, इंद्राला प्रिय असलेले हवे म्हणून येतात; जणू काही आई आपल्या नवजात वासराला लहानपणी जपते.

आ हर्यताय धृष्णवे धनुष्टन्वन्ति पौंस्यम् शुक्रा वि यन्त्यसुराय निर्णिजे विपामग्रे महीयुवः

उत्सुक आणि बलवानासाठी, ते धनुष्य ताणतात, शौर्य दाखवतात; तेजस्वी, प्रभू आणि बलाढ्यांसाठी, अग्रेसर होतात, हे तरुणांनो.

परि त्यं हर्यतं हरिं बभ्रुं पुनन्ति वारेण यो देवान्विश्वां इत्परि मदेन सह गच्छति

ते त्या पिवळसर, वेगवान, तपकिरी रंगाच्या सोमाला पाण्याने शुद्ध करतात; जो सर्व देवांबरोबर आनंदाने पुढे जातो.

प्र सुन्वानास्यान्धसो मर्तो न वष्ट तद्वचः अप श्वानमराधसं हता मखं न भृगवः

सोम दाबणारा मनुष्य ती वचने उच्चारतो; वाईट कर्म करणारा कुत्रा दूर करा, जसे भृगुंनी यज्ञात केले.

अभि प्रियाणि पवते चनोहितो नामानि यह्वो अधि येषु आ सूर्यस्य बृहतो बृहन्नधि रथं विष्वञ्चमरुहद्विचक्षणः

प्रिय, जलद वाहणारा सोम शुद्ध होतो, विविध नावे घेऊन; बलवान, ज्याच्यावर सूर्याचे मोठेपण आहे, तो सर्व पाहणाऱ्या विस्तीर्ण रथावर चढतो.

अचोदसो नो धन्वन्त्विन्दवः प्र स्वानासो बृहद्देवेषु हरयः वि चिदश्नाना इषयो अरातयो ऽर्यो नः सन्तु सनिषन्तु नो धियः

कोणीही न सांगता ते थेंब आमच्यासाठी वाहू द्या; तेजस्वी, जलद घोडे देवांमध्ये महान होवोत. जे खाऊ शकत नाहीत, इच्छा, शत्रू, तेही आमचे होवोत, आमच्या इच्छा पूर्ण होवोत.

एष प्र कोशे मधुमां अचिक्रददिन्द्रस्य वज्रो वपुषो वपुष्टमः अभ्य्र्^ईतस्य सुदुघा घृतश्चुतो वाश्रा अर्षन्ति पयसा च घेनवः

हा सोम पात्रात मधुरतेने भरलेला आहे; इंद्राचा वज्र, सर्वात सुंदर रूप आहे. उत्तम दूध देणाऱ्या, तुप वाहणाऱ्या गायी दूध ओततात, आणि प्रवाह दूधाने भरतात.

प्रो अयासीदिन्दुरिन्द्रस्य निष्कृतं सखा सख्युर्न प्र मिनाति सङ्गिरम् मर्य इव युवतिभिः समर्षति सोमः कलशे शतयामना पथा

चंद्र, इंद्रा, तुझ्या निवासाकडे गेला आहे; मित्रासारखा, मैत्री कधीही कमी होत नाही. जसे तरुण मुलगा युवतींसोबत असतो, तसे सोम पात्रात शंभरपट बळाने मार्गक्रमण करतो.

धर्ता दिवः पवते कृत्व्यो रसो दक्षो देवानामनुमाद्यो नृभिः हरिः सृजानो अत्यो न सत्वभिर्वृथा पाजांसि कृणुषे नदीष्वा

स्वर्गाचा आधार, कुशल रस शुद्ध होतो; ज्ञानी, देव व माणसांनी स्तुत्य, पिवळसर, सोडणारा, घोड्यासारख्या बळाने, नद्यांमध्ये विविध कृत्ये करतो.

वृषा मतीनां पवते विचक्षणः सोमो अह्नां प्रतरीतोषसां दिवः प्राणा सिन्धूनां कलशां अचिक्रददिन्द्रस्य हार्द्याविशन्मनीषिभिः

विचक्षण सोम, विचारांमध्ये वृषभासारखा तेजस्वी, शुद्ध होतो; तो दिवसांपेक्षा पुढे जाऊन उषा जागवतो; आकाशाला, नद्यांना, आणि कलशांना प्राण देतो, आणि प्रेरितांच्या संगतीने इंद्राच्या हृदयात प्रवेश करतो.

त्रिरस्मै सप्त धेनवो दुदुह्रिरे सत्यामाशिरं परमे व्योमनि चत्वार्यन्या भुवनानि निर्णिजे चारूणि चक्रे

त्याच्यासाठी तीन वेळा सात गायींनी दूध दिलं; तो खरा, अमर, सर्वोच्च आकाशात आहे; त्याने इतर चार जग वेगळे ठेवलं आणि त्यांना सुंदर केलं.