सामवेदः

पवमाना असृक्षत पवित्रमति धारया मरुत्वन्तो मत्सरा इन्द्रिया हया मेधामभि प्रयांसि च

पवमान सोम प्रवाहाने गाळातून वाहतात; आनंददायक, मरुतांसह, सामर्थ्यवान, बुद्धी आणि मार्गांनी युक्त.

प्र तु द्रव परि कोशं नि षीद नृभिः पुनानो अभि वाजमर्ष अश्वं न त्वा वाजिनं मर्जयन्तो ऽच्छा बर्ही रशनाभिर्नयन्ति

जरा पुढे जा, भांडे पूर्ण फिरव, बस, पुरुषांसह शुद्ध होत, बक्षीसाकडे जा. जसा वेगवान घोडा स्वच्छ करतात तसे, तुला रेशीम दोरांनी बार्ह्यावर नेतात.

प्र काव्यमुशनेव ब्रुवाणो देवो देवानां जनिमा विवक्ति महिव्रतः शुचिबन्धुः पावकः पदा वराहो अभ्येति रेभन्

उशनासारखी विद्या सांगत, हा देव देवांचे मूळ उघड करतो; महान व्रती, शुद्धबंधू, तेजस्वी, वराहासारखा पावलांनी गर्जत पुढे येतो.

तिस्रो वाच ईरयति प्र वह्निरृतस्य धीतिं ब्रह्मणो मनीषाम् गावो यन्ति गोपतिं पृच्छमानाः सोमं यन्ति मतयो वावशानाः

तो तीन वाणी जागृत करतो; अग्नी पुढे जातो, सत्याची प्रेरणा, ब्राह्मणाची विचारशक्ती. गायी आपल्या राखणदाराकडे शोधत जातात; उत्कट विचार सोमाकडे जातात.

अस्य प्रेषा हेमना पूयमानो देवो देवेभिः समपृक्त रसम् सुतः पवित्रं पर्येति रेभन्मितेव सद्म पशुमन्ति होता

त्याच्या झपाट्याने वाहणाऱ्या सुवर्ण धारांमध्ये देव देवांमध्ये मिसळतो; निचोळलेला रस गाळणीतून फिरतो, गर्जतो, मोजलेल्या घरासारखा, पशूंनी युक्त होत होत्र्याच्या ठिकाणी येतो.

सोमः पवते जनिता मतीनां जनिता दिवो जनिता पृथिव्याः जनिताग्नेर्जनिता सूर्यस्य जनितेन्द्रस्य जनितोत विष्णोः

सोम शुद्ध होतो, तोच विचारांचा जनक, आकाशाचा जनक, पृथ्वीचा जनक, अग्नीचा जनक, सूर्याचा जनक, इंद्राचा आणि विष्णूचाही जनक.

अभि त्रिपृष्ठं वृषणं वयोधामाङ्गोषिणमवावशन्त वाणीः वना वसानो वरुणो न सिन्धूर्वि रत्नधा दयते वार्याणि

तीन थरांचा, तरुण, वेगवान, बलवान याला वाणीने हाक दिली; वनात वस्त्र घातलेला, नद्यांमध्ये वरुणासारखा, रत्नांचा दाता, तो संपत्ती देतो.

अक्रान्त्समुद्रः प्रथमे विधर्मं जनयन्प्रजा भुवनस्य गोपाः वृषा पवित्रे अधि सानो अव्ये बृहत्सोमो वावृधे स्वानो अद्रिः

जो समुद्र ओलांडून, प्रथम धर्म स्थापन करतो, संतती निर्माण करतो, जीवांचा रक्षक आहे. तो बलवान, गाळणीत, अढळ शिखरावर, महान सोम वाढतो, दगड गर्जतो.

कनिक्रन्ति हरिरा सृज्यमानः सीदन्वनस्य जठरे पुनानः नृभिर्यतः कृणुते निर्णिजं गामतो मतिं जनयत स्वधाभिः

पिंगट रंगाचा तो सोडला जातो, पाण्याच्या गर्भात बसतो, शुद्ध होतो; पुरुषांनी निचोळल्यावर, तो मोकळा मार्ग करतो आणि स्वतःच्या शक्तीने विचार निर्माण करतो.

एष स्य ते मधुमां इन्द्र सोमो वृषा वृष्णः परि पवित्रे अक्षाः सहस्रदाः शतदा भूरिदावा शश्वत्तमं बर्हिरा वाज्यस्थात्

हे इंद्रा, तुझा मधुर सोम, बलवान, गाळणीतून परिपूर्णतेसाठी वाहतो; हजार वेळा देणारा, शंभर वेळा देणारा, विपुल दान करणारा, नेहमीचा, बार्हीवर स्थान घेतो.

पवस्व सोम मधुमां ऋतावापो वसानो अधि सानो अव्ये अव द्रोणानि घृतवन्ति रोह मदिन्तमो मत्सर इन्द्रपानः

सोमा, मधुर, सत्यशील वाह, पाण्यात न्हालेला, अढळ शिखरावर; तुपाने भरलेल्या पात्रांवर चढ, अत्यंत मादक, इंद्रासाठी प्यायला योग्य.

प्र सेनानीः शूरो अग्रे रथानां गव्यन्नेति हर्षते अस्य सेना भद्रान्कृण्वन्निन्द्रहवान्त्सखिभ्य आ सोमो वस्त्रा रभसानि दत्ते

सेनापती, वीर, रथांच्या पुढे गायी शोधत जातो, त्याची सेना आनंदित होते; आपल्या सैन्याला मंगल करतो, इंद्राच्या आवाहनाने सोम आपल्या मित्रांना वेगवान वस्त्रे देतो.

प्र ते धारा मधुमतीरसृग्रन्वारं यत्पूतो अत्येष्यव्यम् पवमान पवसे धाम गोनां जनयन्त्सूर्यमपिन्वो अर्कैः

तुझ्या मधुर धारांनी नवीन प्रवाह घेतला, शुद्ध झाल्यावर तू सर्व अडथळे ओलांडतोस; पवमान, तू गायींच्या निवासाकडे वाहतोस, आपल्या स्तोत्रांनी सूर्य निर्माण करतोस.

प्र गायताभ्यर्चाम देवान्त्सोमं हिनोत महते धनाय स्वादुः पवतामति वारमव्यमा सीदतु कलशं देव इन्दुः

गाऊ या, देवांचे स्तवन करू या; मोठ्या संपत्तीसाठी सोम निचोळू या. तो गोड वाहो, शत्रूंपेक्षा श्रेष्ठ होवो; देव इंदू पात्रात स्थिर होवो.

प्र हिन्वानो जनिता रोदस्यो रथो न वाजं सनिषन्नयासीत् इन्द्रं गच्छन्नायुधा संशिशानो विश्वा वसु हस्तयोरादधानः

स्वर्ग आणि पृथ्वीचा जनक, रथासारखा बक्षीसासाठी निघतो; इंद्राकडे जातो, शस्त्रांनी सजलेला, सर्व संपत्ती त्याच्या हातात ठेवतो.

तक्षद्यदी मनसो वेनतो वाग्ज्येष्ठस्य धर्मं द्युक्षोरनीके आदीमायन्वरमा वावशाना जुष्टं पतिं कलशे गाव इन्दुम्

जेव्हा कारागीर मनाच्या इच्छेने किंवा श्रेष्ठ वाणीने तेजस्वी नांगरावर धर्म घडवतो, तेव्हा उत्कट लोक श्रेष्ठ प्रिय स्वामी शोधतात, गायी पात्रातील इंदूला शोधतात.

साकमुक्षो मर्जयन्त स्वसारो दश धीरस्य धीतयो धनुत्रीः हरिः पर्यद्रवज्जाः सूर्यस्य द्रोणं ननक्षे अत्यो न वाजी

दहा बहिणी, शहाण्या, शुद्ध करणाऱ्या धारांनी एकत्रितपणे त्याला स्वच्छ करतात; पिंगट रंगाचा तो सूर्याचा घोडा पात्रात विजयी घोड्यासारखा शिरतो.

अधि यदस्मिन्वाजिनीव शुभः धियः सूरे न विशः अपो वृणानः पवते कवीयन्व्रजं न मन्म

जेव्हा त्याच्यात, विजयी सैन्यासारख्या, तेजस्वी विचार, सूर्याच्या किरणांसारखे, पाणी निवडतात, तो कवीसारखा प्रवाहित होतो, मार्गाकडे जातो.

इन्दुर्वाजी पवते गोन्योघा इन्द्रे सोमः सह इन्वन्मदाय हन्ति रक्षो बाधते पर्यरातिं वरिवस्कृण्वन्वृजनस्य राजा

बलवान इंदू, गायींनी समृद्ध, इंद्रासाठी सोम, सामर्थ्यासाठी वाहतो; तो राक्षसाचा नाश करतो, वाईट दूर करतो, मोकळी जागा देतो, जनांचा राजा आहे.

अया पवा पवस्वैना वसूनि मांश्चत्व इन्द्रो सरसि प्र धन्व ब्रघ्नश्चिद्यस्य वातो न जूतिं पुरुमेधाश्चित्तकवे नरं धात्

या शुद्धतेने सर्व संपत्ती शुद्ध कर. बलवान इंद्र या प्रवाहात वाहू दे. ज्याचा वेग वाऱ्यासारखा आहे, तो ब्रघ्न आणि ज्ञानी पुरुमेध, हे दोघेही त्या पुरुषाची स्थापना करतात.

महत्तत्सोमो महिषश्चकारापां यद्गर्भो ऽवृणीत देवान् अदधादिन्द्रे पवमान ओजो ऽजनयत्सूर्ये ज्योतिरिन्दुः

तो महान सोम, बलवान, पाण्याचा गर्भ झाला, देवतांना निवडले, इंद्रामध्ये बळ ठेवले आणि शुद्ध होत असताना सूर्यामध्ये प्रकाश निर्माण केला.

असर्जि वक्वा रथ्ये यथाजौ धिया मनोता प्रथमा मनीष दश स्वसारो अधि सानो अव्ये मृजन्ति वह्निं सदनेष्वच्छ

तो क्रियाशील सोम, युद्धातील रथासारखा वेगवान, विचाराने आणि पहिल्या प्रेरणेने सोडला गेला. दहा भगिनी शुद्ध पाण्याने शिखरावर, घरात अग्नी शुद्ध करतात.

अपामिवेदूर्मयस्तर्त्तुराणाः प्र मनीषा ईरते सोममच्छ नमस्यन्तीरुप च यन्ति सं चाच विशन्त्युशतीरुशन्तम्

पाण्याच्या लाटा, जलद वाहणाऱ्या, सोमाकडे विचाराने पुढे जातात, भक्तीने जवळ येतात; त्या एकत्र येऊन तेजस्वी, प्रकाशमानात प्रवेश करतात.

षष्ठ द्वितीयो ऽर्धः पुरोजिती वो अन्धसः सुताय मादयित्नवे अप श्वानं श्नथिष्टन सखायो दीर्घजिह्व्यम्

हे मित्रांनो, सहावा आणि दुसरा अर्धा भाग तुमच्यासाठी, सोमाच्या आनंदासाठी आहे. दीर्घ जिभेचा कुत्रा यज्ञापासून दूर करा.

अयं पूषा रयिर्भगः सोमः पुनानो अर्षति पतिर्विश्वस्य भूमनो व्यख्यद्रोदसी उभे

हा पूषण म्हणजेच संपत्ती, भाग्य, सोम शुद्ध होताना वाहतो, तो सर्व जगाचा स्वामी आहे, आणि आकाश व पृथ्वी दोन्ही उघड करतो.

सुतासो मधुमत्तमाः सोमा इन्द्राय मन्दिनः पवित्रवन्तो अक्षरन्देवान्गच्छन्तु वो मदाः

शुद्ध झालेले सोम, मधुरतेने परिपूर्ण, इंद्राला आनंद देतात; शुद्ध होऊन वाहतात, हे देवांनो, तुमचे आनंद तुमच्यापर्यंत पोहोचो.

सोमाः पवन्त इन्दवो ऽस्मभ्यं गातुवित्तमाः मित्राः स्वाना अरेपसः स्वाध्यः स्वर्विदः

शुद्ध झालेले सोम आमच्यासाठी वाहतात, मार्ग व ज्ञान देतात; हे मित्र, दोषरहित, स्वयंपूर्ण, प्रकाश जाणणारे आहेत.

अभी नो वाजसातमं रयिमर्ष शतस्पृहम् इन्दो सहस्रभर्णसं तुविद्युम्नं विभासहम्

हे सोम, आमच्यासाठी सर्वात जिंकणारी, शंभरांनी इच्छिलेली, हजारांनी भरलेली, तेजस्वी आणि प्रकाशमान संपत्ती ओत.

अभी नवन्ते अद्रुहः प्रियमिन्द्रस्य काम्यम् वत्सं न पूर्व आयुनि जातं रिहन्ति मातरः

ते आम्हाला अहिंसकपणे, इंद्राला प्रिय असलेले हवे म्हणून येतात; जणू काही आई आपल्या नवजात वासराला लहानपणी जपते.