सामवेदः

परीतो षिञ्चता सुतं सोमो य उत्तमं हविः दधन्वां यो नर्यो अप्स्वान्तरा सुषाव सोममद्रिभिः

सर्वत्र हा पिळलेला सोम ओता, जो श्रेष्ठ हविर्दान ठेवतो; जो श्रेष्ठ पुरुष, पाण्यात, दगडांनी सोम पिळतो.

आ सोम स्वानो अद्रिभिस्तिरो वाराण्यव्यया जनो न पुरि चम्वोर्विशद्धरिः सदो वनेषु दध्रिषे

सोमदेवा, गजर करत, दगडांसह, तू अडथळ्यांतून सुखरूप जातोस; शहरातील माणसासारखा, उजळ, तू वनात स्थान घेतोस.

प्र सोम देववीतये सिन्धुर्न पिप्ये अर्णसा अंशोः पयसा मदिरो न जागृविरच्छा कोशं मधुश्चुतम्

सोम, देवांची कृपा मिळवण्यासाठी, लाटांनी फुगणाऱ्या नदीसारखा, काडीच्या रसाने, आनंददायक, नेहमी जागा राहून, मधाळ पात्राकडे जातो.

सोम उ ष्वाणः सोतृभिरधि ष्णुभिरवीनाम् अश्वयेव हरिता याति धारया मन्द्रया याति धारया

सोम, गजर करत, पिळणाऱ्यांसह, वेगवानांसह, सुवर्णयुक्त घोड्यासारखा, आनंददायक प्रवाहाने पुढे जातो, पुन्हा पुन्हा तसाच वाहतो.

तवाहं सोम रारण सख्य इन्दो दिवेदिवे पुरूणि बभ्रो नि चरन्ति मामव परिधींरति तां इहि

सोमदेवा, मी तुझे मैत्री मिळवण्यासाठी, इंदु, रोज प्रयत्न केला; अनेक, हे तांबड्या रंगाचा, मला वेढतात—माझी रक्षण कर, शत्रूंपासून वाचव, माझ्याकडे ये.

मृज्यमानः सुहस्त्या समुद्रे वाचमिन्वसि रयिं पिशङ्गं बहुलं पुरुस्पृहं पवमानाभ्यर्षसि

चांगल्या हातांनी महासागरात शुद्ध होत, सोमदेवा, तू वाणी जागृत करतोस; तू विपुल, रंगीबेरंगी, सर्वांना हवे असे धन घेऊन वाहतोस.

अभि सोमास आयवः पवन्ते मद्यं मदम् समुद्रस्याधि विष्टपे मनीषिणो मत्सरासो मदच्युतः

पिळलेले सोम, जलद वाहणारे, आनंदासाठी वाहतात; महासागराच्या पसरलेल्या जागी, ज्ञानी, उत्साही, आनंददायक सोम ओततात.

पुनानः सोम जागृविरव्या वारैः परि प्रियः त्वं विप्रो अभवो ऽङ्गिरस्तम मध्वा यज्ञं मिमिक्ष णः

शुद्ध होत, सोमदेवा, नेहमी जागा, सर्वांना प्रिय, आवरणांनी वेढलेला; तू ऋषी झाला आहेस, सर्वात श्रेष्ठ अङ्गिरसासारखा; गोडीने आमच्यासाठी यज्ञ सिद्ध कर.

इन्द्राय पवते मदः सोमो मरुत्वते सुतः सहस्रधारो अत्यव्यमर्षति तमी मृजन्त्यायवः

इंद्रासाठी, आनंददायक सोम, मरुतांसाठी पिळलेला, हजारो प्रवाहांनी, सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ वाहतो; जलद वाहणारे त्याला शुद्ध करतात.

पवस्व वाजसातमो ऽभि विश्वानि वार्या त्वं समुद्रः प्रथमे विधर्मं देवेभ्यं सोम मत्सरः

बल देणारा, सर्व हवे असलेले मिळवण्यासाठी वाह; तू, सोमदेवा, महासागर आहेस, देवांसाठी पहिला आधार, आनंददायक.

पवमाना असृक्षत पवित्रमति धारया मरुत्वन्तो मत्सरा इन्द्रिया हया मेधामभि प्रयांसि च

पवमान सोम प्रवाहाने गाळातून वाहतात; आनंददायक, मरुतांसह, सामर्थ्यवान, बुद्धी आणि मार्गांनी युक्त.

प्र तु द्रव परि कोशं नि षीद नृभिः पुनानो अभि वाजमर्ष अश्वं न त्वा वाजिनं मर्जयन्तो ऽच्छा बर्ही रशनाभिर्नयन्ति

जरा पुढे जा, भांडे पूर्ण फिरव, बस, पुरुषांसह शुद्ध होत, बक्षीसाकडे जा. जसा वेगवान घोडा स्वच्छ करतात तसे, तुला रेशीम दोरांनी बार्ह्यावर नेतात.

प्र काव्यमुशनेव ब्रुवाणो देवो देवानां जनिमा विवक्ति महिव्रतः शुचिबन्धुः पावकः पदा वराहो अभ्येति रेभन्

उशनासारखी विद्या सांगत, हा देव देवांचे मूळ उघड करतो; महान व्रती, शुद्धबंधू, तेजस्वी, वराहासारखा पावलांनी गर्जत पुढे येतो.

तिस्रो वाच ईरयति प्र वह्निरृतस्य धीतिं ब्रह्मणो मनीषाम् गावो यन्ति गोपतिं पृच्छमानाः सोमं यन्ति मतयो वावशानाः

तो तीन वाणी जागृत करतो; अग्नी पुढे जातो, सत्याची प्रेरणा, ब्राह्मणाची विचारशक्ती. गायी आपल्या राखणदाराकडे शोधत जातात; उत्कट विचार सोमाकडे जातात.

अस्य प्रेषा हेमना पूयमानो देवो देवेभिः समपृक्त रसम् सुतः पवित्रं पर्येति रेभन्मितेव सद्म पशुमन्ति होता

त्याच्या झपाट्याने वाहणाऱ्या सुवर्ण धारांमध्ये देव देवांमध्ये मिसळतो; निचोळलेला रस गाळणीतून फिरतो, गर्जतो, मोजलेल्या घरासारखा, पशूंनी युक्त होत होत्र्याच्या ठिकाणी येतो.

सोमः पवते जनिता मतीनां जनिता दिवो जनिता पृथिव्याः जनिताग्नेर्जनिता सूर्यस्य जनितेन्द्रस्य जनितोत विष्णोः

सोम शुद्ध होतो, तोच विचारांचा जनक, आकाशाचा जनक, पृथ्वीचा जनक, अग्नीचा जनक, सूर्याचा जनक, इंद्राचा आणि विष्णूचाही जनक.

अभि त्रिपृष्ठं वृषणं वयोधामाङ्गोषिणमवावशन्त वाणीः वना वसानो वरुणो न सिन्धूर्वि रत्नधा दयते वार्याणि

तीन थरांचा, तरुण, वेगवान, बलवान याला वाणीने हाक दिली; वनात वस्त्र घातलेला, नद्यांमध्ये वरुणासारखा, रत्नांचा दाता, तो संपत्ती देतो.

अक्रान्त्समुद्रः प्रथमे विधर्मं जनयन्प्रजा भुवनस्य गोपाः वृषा पवित्रे अधि सानो अव्ये बृहत्सोमो वावृधे स्वानो अद्रिः

जो समुद्र ओलांडून, प्रथम धर्म स्थापन करतो, संतती निर्माण करतो, जीवांचा रक्षक आहे. तो बलवान, गाळणीत, अढळ शिखरावर, महान सोम वाढतो, दगड गर्जतो.

कनिक्रन्ति हरिरा सृज्यमानः सीदन्वनस्य जठरे पुनानः नृभिर्यतः कृणुते निर्णिजं गामतो मतिं जनयत स्वधाभिः

पिंगट रंगाचा तो सोडला जातो, पाण्याच्या गर्भात बसतो, शुद्ध होतो; पुरुषांनी निचोळल्यावर, तो मोकळा मार्ग करतो आणि स्वतःच्या शक्तीने विचार निर्माण करतो.

एष स्य ते मधुमां इन्द्र सोमो वृषा वृष्णः परि पवित्रे अक्षाः सहस्रदाः शतदा भूरिदावा शश्वत्तमं बर्हिरा वाज्यस्थात्

हे इंद्रा, तुझा मधुर सोम, बलवान, गाळणीतून परिपूर्णतेसाठी वाहतो; हजार वेळा देणारा, शंभर वेळा देणारा, विपुल दान करणारा, नेहमीचा, बार्हीवर स्थान घेतो.

पवस्व सोम मधुमां ऋतावापो वसानो अधि सानो अव्ये अव द्रोणानि घृतवन्ति रोह मदिन्तमो मत्सर इन्द्रपानः

सोमा, मधुर, सत्यशील वाह, पाण्यात न्हालेला, अढळ शिखरावर; तुपाने भरलेल्या पात्रांवर चढ, अत्यंत मादक, इंद्रासाठी प्यायला योग्य.

प्र सेनानीः शूरो अग्रे रथानां गव्यन्नेति हर्षते अस्य सेना भद्रान्कृण्वन्निन्द्रहवान्त्सखिभ्य आ सोमो वस्त्रा रभसानि दत्ते

सेनापती, वीर, रथांच्या पुढे गायी शोधत जातो, त्याची सेना आनंदित होते; आपल्या सैन्याला मंगल करतो, इंद्राच्या आवाहनाने सोम आपल्या मित्रांना वेगवान वस्त्रे देतो.

प्र ते धारा मधुमतीरसृग्रन्वारं यत्पूतो अत्येष्यव्यम् पवमान पवसे धाम गोनां जनयन्त्सूर्यमपिन्वो अर्कैः

तुझ्या मधुर धारांनी नवीन प्रवाह घेतला, शुद्ध झाल्यावर तू सर्व अडथळे ओलांडतोस; पवमान, तू गायींच्या निवासाकडे वाहतोस, आपल्या स्तोत्रांनी सूर्य निर्माण करतोस.

प्र गायताभ्यर्चाम देवान्त्सोमं हिनोत महते धनाय स्वादुः पवतामति वारमव्यमा सीदतु कलशं देव इन्दुः

गाऊ या, देवांचे स्तवन करू या; मोठ्या संपत्तीसाठी सोम निचोळू या. तो गोड वाहो, शत्रूंपेक्षा श्रेष्ठ होवो; देव इंदू पात्रात स्थिर होवो.

प्र हिन्वानो जनिता रोदस्यो रथो न वाजं सनिषन्नयासीत् इन्द्रं गच्छन्नायुधा संशिशानो विश्वा वसु हस्तयोरादधानः

स्वर्ग आणि पृथ्वीचा जनक, रथासारखा बक्षीसासाठी निघतो; इंद्राकडे जातो, शस्त्रांनी सजलेला, सर्व संपत्ती त्याच्या हातात ठेवतो.

तक्षद्यदी मनसो वेनतो वाग्ज्येष्ठस्य धर्मं द्युक्षोरनीके आदीमायन्वरमा वावशाना जुष्टं पतिं कलशे गाव इन्दुम्

जेव्हा कारागीर मनाच्या इच्छेने किंवा श्रेष्ठ वाणीने तेजस्वी नांगरावर धर्म घडवतो, तेव्हा उत्कट लोक श्रेष्ठ प्रिय स्वामी शोधतात, गायी पात्रातील इंदूला शोधतात.

साकमुक्षो मर्जयन्त स्वसारो दश धीरस्य धीतयो धनुत्रीः हरिः पर्यद्रवज्जाः सूर्यस्य द्रोणं ननक्षे अत्यो न वाजी

दहा बहिणी, शहाण्या, शुद्ध करणाऱ्या धारांनी एकत्रितपणे त्याला स्वच्छ करतात; पिंगट रंगाचा तो सूर्याचा घोडा पात्रात विजयी घोड्यासारखा शिरतो.

अधि यदस्मिन्वाजिनीव शुभः धियः सूरे न विशः अपो वृणानः पवते कवीयन्व्रजं न मन्म

जेव्हा त्याच्यात, विजयी सैन्यासारख्या, तेजस्वी विचार, सूर्याच्या किरणांसारखे, पाणी निवडतात, तो कवीसारखा प्रवाहित होतो, मार्गाकडे जातो.

इन्दुर्वाजी पवते गोन्योघा इन्द्रे सोमः सह इन्वन्मदाय हन्ति रक्षो बाधते पर्यरातिं वरिवस्कृण्वन्वृजनस्य राजा

बलवान इंदू, गायींनी समृद्ध, इंद्रासाठी सोम, सामर्थ्यासाठी वाहतो; तो राक्षसाचा नाश करतो, वाईट दूर करतो, मोकळी जागा देतो, जनांचा राजा आहे.