सामवेदः

त्वमित्सप्रथा अस्यग्ने त्रातरृतः कविः त्वां विप्रासः समिधान दीदिव आ विवासन्ति वेधसः

हे अग्ने, खरं तर, हे सर्व नियम तूच पसरवतोस. तू रक्षण करणारा, ज्ञानी आहेस. प्रेरित ऋषी तुझी आराधना करतात, तुझ्या तेजाने तुझी पूजा करतात.

आ नो अग्ने वयोवृधं रयिं पावक शंस्यम् रास्वा च न उपमाते पुरुस्पृहं सुनीती सुयशस्तरम्

अग्ने, आम्हाला वाढणारे आणि स्तुत्य धन दे. हे पावन करणाऱ्या, आम्हाला उत्तम सल्ल्याने चालणारे, चांगल्या कर्मांनी प्रसिद्ध असलेले, भरपूर आणि हव्या असलेल्या संपत्तीने पुरस्कृत कर.

यो विश्वा दयते वसु होता मन्द्रो जनानाम् मधोर्न पात्रा प्रथमान्यस्मै प्र स्तोमा यन्त्वग्नये

जो सर्व प्रकारचे धन देतो, लोकांचा आनंदी पुरोहित आहे, मधुराचा प्रथम आस्वाद करणारा आहे, अशा अग्नीला आमच्या स्तुती जावोत.

एना वो अग्निं नमसोर्जो नपातमा हुवे प्रियं चेतिष्ठमरतिं स्वाध्वरं विश्वस्य दूतममृतम्

या नम्रतेने मी अग्नीला, सामर्थ्याच्या पुत्राला, प्रिय, अतिशय वेगवान, अचूक, यज्ञाचा योग्य पुरोहित, सर्वांचा अमर दूत, याला हाक देतो.

शेषे वनेषु मातृषु सं त्वा मर्तास इन्धते अतन्द्रो हव्यं वहसि हविष्कृत आदिद्देवेषु राजसि

अग्ने, तू जंगलात लपलेला असतोस आणि माणसं तुला एकत्र पेटवतात. तू थकवा न येता तयार केलेली आहुती वाहतोस; मग देवांमध्ये राजा होतोस.

अदर्शि गातुवित्तमो यस्मिन्व्रतान्यादधुः उपो षु जातमार्यस्य नक्षन्तु नो गिरः

तो मार्ग दाखवणारा श्रेष्ठ ज्ञाता प्रकट झाला आहे, ज्याच्यात पवित्र नियम स्थिर आहेत. आमच्या वाणी त्या जवळ जन्मलेल्या श्रेष्ठाकडे पोहोचू दे.

अग्निरुक्थे पुरोहितो ग्रावाणो बर्हिरध्वरे ऋचा यामि मरुतो ब्रह्मणस्पते देवा अवो वरेण्यम्

अग्नीची गाण्याने पुरोहित म्हणून स्तुती केली जाते, यज्ञातील दगड आणि कुशही त्याच्या पूजेत सामील होतात. मी ऋचांनी मरुत, ब्रह्मणस्पती आणि देवांना उत्तम सहाय्यासाठी बोलावतो.

अग्निमीडिष्वावसे गाथाभिः शीरशोचिषम् अग्निं राये पुरुमीढ श्रुतं नरो ऽग्निः सुदीतये छर्दिः

आम्ही गाथांनी तीक्ष्ण ज्वाळेच्या अग्नीचे सहाय्य मागतो. संपत्ती मिळवण्यासाठी, लोक अनेकदा अग्नीचे, प्रसिद्ध असलेल्या, चांगल्या मार्गदर्शनासाठी ढाल म्हणून स्तवन करतात.

श्रुधि श्रुत्कर्ण वह्निभिर्देवैरग्ने सयावभिः आ सीदतु बर्हिषि मित्रो अर्यमा प्रातर्यावभिरध्वरे

हे ऐकणाऱ्या अग्ने, तुझ्या अग्निदेवांसह, तुझ्या सोबत्यांसह ऐक. सकाळच्या यज्ञात मित्र आणि अर्यमान तुझ्यासोबत यज्ञकुशावर बसू देत.

प्र दैवोदासो अग्निर्देव इन्द्रो न मज्मना अनु मातरं पृथिवीं वि वावृते तस्थौ नाकस्य शर्मणि

दिवोदासाचा पुत्र अग्नी, इंद्रासारखा सामर्थ्यवान, पृथ्वीवर सर्वत्र पसरला आहे आणि आकाशाच्या आश्रयात स्थिर उभा आहे.

अध ज्मो अध वा दिवो बृहतो रोचनादधि अया तन्वा गिरा ममा जाता सुक्रतो पृण

इथून किंवा त्या विशाल आकाशातून असो, या माझ्या देहाने आणि वाणीने, हे शुभबुद्धी असलेल्या, माझ्यातून जे जन्मले आहे ते पूर्ण कर.

कायमानो वना त्वं यन्मात्र्^ईरजगन्नपः न तत्ते अग्ने प्रमृषे निवर्तनं यद्दूरे सन्निहाभुवः

अग्ने, जेव्हा तू आपल्या मातांपासून जन्मून जंगलात फिरतोस, तेव्हा तू कधीही परत येण्यास चुकत नाहीस, जवळ असो वा दूर.

नि त्वामग्ने मनुर्दधे ज्योतिर्जनाय शश्वते दीदेथ कण्व ऋतजात उक्षितो यं नमस्यन्ति कृष्टयः

मनूने तुला, अग्ने, कायमस्वरूपी मानवतेसाठी प्रकाश म्हणून स्थापन केले. ऋतजन्मा कण्वाने तुला प्रज्वलित केले; सर्व लोक तुला मान देतात, ज्याची बलवान पूजा करतात.

प्रथम द्वितीयो ऽर्धः देवो वो द्रविणोदाः पूर्णां विवष्ट्वासिचम् उद्वा सिञ्जध्वमुप वा पृणध्वमादिद्वो देव ओहते

देव draviṇodāḥ पहिल्या आणि दुसऱ्या भागात तुमच्यासाठी संपन्नतेचा पूर्ण प्रवाह ओतू दे. सोम पिळा, वर ओता, भरून काढा—कारण सुरुवातीलाच देव तुमच्यासाठी बोलावला जातो.

प्रैतु ब्रह्मणस्पतिः प्र देव्येतु सूनृता अच्छा वीरं नर्यं पङ्क्तिराधसं देवा यज्ञं नयन्तु नः

बृहस्पती पुढे जाऊ दे, कृपाळू देवी जवळ येऊ दे; देवांनी आमच्या यज्ञाला पराक्रमी, श्रेष्ठ, समृद्धी देणाऱ्या त्या पुरुषाजवळ नेऊ दे.

ऊर्ध्व ऊ षु ण ऊतये तिष्ठा देवो न सविता ऊर्ध्वो वाजस्य सनिता यदञ्जिभिर्वाघद्भिर्विह्वयामहे

सावितृ देव आमच्या मदतीसाठी उभा राहो; सामर्थ्य देणारा वर उंच उठो—जेव्हा आम्ही त्याला त्याच्या मार्गदर्शक हातांनी दानासाठी हाक मारतो.

प्र यो राये निनीषति मर्तो यस्ते वसो दाशत् स वीरं धत्ते अग्न उक्थशंसिनं त्मना सहस्रपोषिणम्

जो मनुष्य संपत्तीची इच्छा करतो, जो तुझी सेवा करतो, हे दाता, त्याला, अग्नि, स्वतःच्या सामर्थ्याने हजारो संपत्तीने युक्त असा पराक्रमी पुत्र मिळतो, जो स्तोत्र म्हणणारा असतो.

प्र वो यह्वं पुरूणां विशां देवयतीनाम् अग्निं सूक्तेभिर्वचोभिर्वृणीमहे यंसमिदन्य इन्धते

अनेक लोकांमध्ये, उपासकांमध्ये, आम्ही तुझी, अग्नि, बलवानाची निवड करतो, स्तोत्रांनी आणि शब्दांनी, ज्याला इतर लोक पाहुणा म्हणून प्रज्वलित करतात.

अयमग्निः सुवीर्यस्येशे हि सौभगस्य राय ईशे स्वपत्यस्य गोमत ईशे वृत्रहथानाम्

हा अग्नि सौभाग्याचा स्वामी आहे, समृद्धीचा अधिपती आहे, गोधनयुक्त संपत्तीचा स्वामी आहे आणि शत्रूंवर विजय मिळवणाऱ्यांचा स्वामी आहे.

त्वमग्ने गृहपतिस्त्वं होता नो अध्वरे त्वं पोता विश्ववार प्रचेता ताक्षि यासि च वार्यम्

तू, अग्नि, आमच्या घराचा प्रमुख आहेस, यज्ञात आमचा पुरोहित आहेस, सर्वज्ञ आहेस, तू इच्छित फळ घडवतोस आणि आणतोस.

सखायस्त्वा ववृमहे देवं मर्तास ऊतये अपां नपातं सुभगं सुदंससं सुप्रतूर्तिमनेहसम्

मित्र म्हणून आम्ही, मनुष्यांनी, तुझी, देव, मदतीसाठी निवड केली आहे—पाण्याचा पुत्र, भाग्यशाली, बुद्धिमान, चांगली कीर्ती असलेला, पापरहित.

आ जुहोता हविषा मर्जयध्वं नि होतारं गृहपतिं दधिध्वम् इडस्पदे नमसा रातहव्यं सपर्यता यजतं पस्त्यानाम्

होम देऊन शुद्ध करा; पुरोहित, घराचा प्रमुख, त्याच्या जागी बसवा; इडा या आसनावर आदराने, अर्घ्य स्विकारणाऱ्या, घरातील पूज्य असलेल्या देवतेची पूजा करा.

चित्र इच्छिशोस्तरुणस्य वक्षथो न यो मातरावन्वेति धातवे अनूधा यदजीजनदधा चिदा ववक्षत्सद्यो महि दूत्यां चरन्

तरुण अग्नीचे वक्षस्थळ तेजस्वी आहे, जो आपल्या मातांनंतर आधारासाठी जातो; जन्मल्यावर त्याने विलंब केला नाही—तो लगेचच मोठे कर्तव्य करण्यास उत्सुक झाला.

इदं त एकं पर ऊ त एकं तृतीयेन ज्योतिषा सं विशस्व संवेशनस्तन्वे चारुरेधि प्रियो देवानां परमे जनित्रे

हे तुझे एक रूप, ते दुसरे; तिसऱ्या तेजाने सर्वत्र प्रवेश कर आणि व्यापून टाक; आपल्या देहाने आणि रूपाने सुंदर हो, देवांना अत्यंत प्रिय हो.

इमं स्तोममर्हते जातवेदसे रथमिव सं महेमा मनीषया भद्रा हि नः प्रमतिरस्य संसद्यग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव

योग्य जाज्वल्य अग्नीला आम्ही ही स्तुती, रथासारखी, आपल्या मनाने अर्पण करतो; आमच्या सभेसाठी, अग्नि, तुझा कृपाशिर्वाद मंगलमय असो—तुझ्या मैत्रीतून आम्ही कधीच दूर जाऊ नये.

मूर्धानं दिवो अरतिं पृथिव्या वैश्वानरमृत आ जातमग्निम् कविं सम्राजमतिथिं जनानामासन्नाः पात्रं जनयन्त देवाः

देवांनी अग्नीला निर्माण केले, जो सर्वांचा आहे, लोकांचा पाहुणा, ऋषी, सम्राट, आकाशाचा प्रमुख, पृथ्वीचा आधार, ऋतूपासून जन्मलेला, पात्राजवळ असलेला.

वि त्वदापो न पर्वतस्य पृष्ठादुक्थेभिरग्ने जनयन्त देवाः तं त्वा गिरः सुष्टुतयो वाजयन्त्याजिं न गिर्ववाहो जिग्युरश्वाः

तुझ्यापासून, अग्नि, जल पर्वताच्या शिखराप्रमाणे पसरतात; स्तोत्रांनी देवांनी तुला उत्पन्न केले; तुझ्याकडे उत्तम स्तुतींनी बल येते, जसे युद्धात विजयी घोडे बक्षीस जिंकतात.

आ वो राजानमध्वरस्य रुद्रं होतारं सत्ययजं रोदस्योः अग्निं पुरा तनयित्नोरचित्ताद्धिरण्यरूपमवसे कृणुध्वम्

तुमच्यासाठी, अग्नी, यज्ञाचा राजा, रुद्र, पृथ्वी-आकाशाचा सत्य यजमान, प्राचीन, सुवर्णमूर्ती, मदतीस तयार, वज्रधारीच्या विचारापूर्वी, तयार करा.

इन्धे राजा समर्यो नमोभिर्यस्य प्रतीकमाहुतं घृतेन नरो हव्येभिरीडते सबाध आग्निरग्रमुषसामशोचि

राजा, मित्र, भक्तीने प्रज्वलित होतो; ज्याचे मुख तुपाने बोलावल्यावर, पुरुष अर्घ्यांनी स्तुती करतात; अग्नि, बलवान, उषेच्या आगमनावेळी सर्वात पुढे तेजाने चमकतो.