सामवेदः

अपूर्व्या पुरुतमान्यस्मै महे वीराय तवसे तुराय विरप्शिने वज्रिणे शन्तमानि वचांस्यास्मै स्थविराय तक्षुः

नवीन, सर्वाधिक विपुल दान त्याच्यासाठी तयार केली गेली आहेत—महान, पराक्रमी, बलाढ्य, सर्वदृष्टी असलेला, वज्रधारी; त्याच्यासाठीच शांत, स्थिर शब्द रचले गेले आहेत.

अव द्रप्सो अंशुमतीमतिष्ठदीयानः कृष्णो दशभिः सहस्रैः आवत्तमिन्द्रः शच्या धमन्तमप स्नीहितिं नृमणा अधद्राः

काळा थेंब, तेजस्वीवर उभा राहिला, दहा हजारांसह फिरत होता; इंद्राने आपल्या सामर्थ्याने त्याला मागे वळवले, आणि पुरुषांनी आपल्या कौशल्याने डाग दूर केला.

वृत्रस्य त्वा श्वसथादीषमाणा विश्वे देवा अजहुर्ये सखायः मरुद्भिरिन्द्र सख्यं ते अस्त्वथेमा विश्वाः पृतना जयासि

वृत्राच्या श्वासापासून तुला मदतीसाठी सर्व देव मित्र झाले; इंद्रा, मरुतगण तुझे साथीदार होवोत—म्हणूनच तू ही सर्व लढाया जिंक.

विधुं दद्राणं समने बहूनां युवानं सन्तं पलितो जगार देवस्य पश्य काव्यं महित्वाद्या ममार स ह्यः समान

देवाचं हे अद्भुत पाहा — तरुण, आपल्या अनेक मित्रांमध्ये बसलेला, पांढऱ्या केसांनी भरलेला आणि जागा असतो; त्याची महती अजूनही टिकून आहे, पण कालच त्याच्यासारखाच एकजण या जगातून निघून गेला.

त्वं ह त्यत्सप्तभ्यो जायमानो ऽशत्रुभ्यो अभवः शत्रुरिन्द्र गूढे द्यावापृथिवी अन्वविन्दो विभुमद्भ्यो भुवनेभ्यो रणं धाः

इंद्रा, तू जन्मल्यापासूनच शत्रूंचा शत्रू झाला, जरी आकाश आणि पृथ्वीने तुला झाकलं तरी; तू मोठ्या जगांमध्ये आपला मार्ग शोधलास आणि असंख्य जीवांमध्ये युद्धाचा धडाका लावलास.

मेडिं न त्वा वज्रिणं भृष्टिमन्तं पुरुधस्मानं वृषभं स्थिरप्स्नुम् करोष्यर्यस्तरुषीर्दुवस्युरिन्द्र द्युक्षं वृत्रहणं गृणीषे

स्तंभासारखा, वज्रधारी, बलवान आणि खंबीर, तू इंद्रा, उदार आणि भक्तांच्या आळवणीला नेहमी येतोस; वज्राने वृषभासारखा तेजस्वी, वृत्‍राचा नाश करणारा, मी तुझं गुणगान करतो.

प्र वो महे महेवृधे भरध्वं प्रचेतसे प्र सुमतिं कृणुध्वम् विशः पूर्वीः प्र चर चर्षणिप्राः

महान, वाढणाऱ्या आणि बुद्धिमान देवतेसाठी तुम्ही सर्वांनी स्तुती अर्पण करा; लोकांनो, आपली सद्भावना दाखवा, पुढे चला, आणि नेत्यांनो, प्राचीन वीरांच्या पावलावर पाऊल ठेवा.

शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु ध्नन्तं वृत्राणि सञ्जितं धनानि

या युद्धात आपण इंद्राला, उदार आणि सर्वांत श्रेष्ठ वीराला, बोलावू या; तो आमच्या हाकेला नेहमी उत्तर देणारा, शत्रूंचा नाश करणारा आणि संपत्ती मिळवून देणारा असो.

उदु ब्रह्माण्यैरत श्रवस्येन्द्रं समर्ये महया वसिष्ठ आ यो विश्वानि श्रवसा ततानोपश्रोता म ईवतो वचांसि

कीर्ती मिळवण्यासाठी स्तोत्रे उंचावली आहेत; वसिष्ठ सभेत इंद्राचं मोठेपण गातो — जो सर्वत्र प्रसिद्ध आहे, माझ्या शब्दांना ऐकतो आणि स्तुतीसाठी नेहमी तयार असतो.

चक्रं यदस्याप्स्वा निषत्तमुतो तदस्मै मध्विच्चच्छद्यात् पृथिव्यामतिषितं यदूधः पयो गोष्वदधा ओषधीषु

त्याचं चाक पाण्यात ठेवले असता, पृथ्वीवर त्याच्यासाठी मधुर पेय असो; दुधाचं जे काही दान मिळतं, ते त्याने गायींमध्ये आणि वनस्पतींमध्ये ठेवले आहे.

त्यमू षु वाजिनं देवजूतं सहोवानं तरुतारं रथानाम् अरिष्टनेमिं पृतनाजमाशुं स्वस्तये तार्क्ष्यमिहा हुवेम

आपल्या कल्याणासाठी आपण त्या बलाढ्य, विजयी, देवांनी चालवलेल्या, रथांमध्ये सर्वात जलद आणि अखंड चाक असलेल्या तार्क्ष्याला इथे बोलावू या.

त्रातारमिन्द्रमवितारमिन्द्रं हवेहवे सुहवं शूरमिन्द्रम् हुवे नु शक्रं पुरुहूतमिन्द्रमिदं हविर्मघवा वेत्विन्द्रः

मी इंद्राला, रक्षण करणारा, मदतीला धावणारा, प्रत्येक वेळी सहज बोलावता येणारा, बलवान, अनेकांनी आळवलेला आणि उदार, अशा इंद्राला हे अर्पण पोहोचो, अशी प्रार्थना करतो.

यजामह इन्द्रं वज्रदक्षिणं हरीणां रथ्यं विव्रतानाम् प्र श्मश्रुभिर्दोधुवदूर्ध्वधा भुवद्वि सेनाभिर्भयमानो वि राधसा

आपण वज्रधारी, उजव्या हातात वज्र असलेल्या, हिरव्या घोड्यांच्या रथावर बसणाऱ्या इंद्राची पूजा करू या; त्याची दाढ वर हलू दे, तो आपल्या सैन्यांसह, निर्भयपणे, दान देत येवो.

सत्राहणं दाधृषिं तुम्रमिन्द्रं महामपारं वृशभं सुवज्रम् हन्ता यो वृत्रं सनितोत वाजं दाता मघानि मघवा सुराधाः

शत्रूंचा नाश करणारा, बलवान, महान, अमर्याद, उत्तम वज्र असलेला वृषभ, वृत्‍राचा संहार करणारा, विजयी, दानशूर आणि खऱ्या अर्थाने उदार — असा इंद्र आहे.

यो नो वनुष्यन्नभिदाति मर्त उगणा वा मन्यमानस्तुरो वा क्षिधी युधा शवसा वा तमिन्द्राभी ष्याम वृषमणस्त्वोताः

कोणताही माणूस किंवा अमानुष, जो आपल्याला विरोध करतो — तो कितीही मोठा असो, बलवान असो, वेगवान किंवा चलाख असो — इंद्राच्या मदतीने, तुझ्या बळावर आपण त्याचा पराभव करू.

यं वृत्रेषु क्षितय यं युक्तेषु तुरयन्तो हवन्ते यं शूरसातौ यमपामुपज्मन्यं विप्रासो वाजयन्ते स इन्द्रः

ज्याला युद्धात लोक हाक मारतात, स्पर्धेत पुढे करतात, शूर वीर संघर्षात आळवतात, आणि पुरोहित पाण्याच्या यज्ञात बळासाठी बोलावतात — तोच इंद्र आहे.

इन्द्रापर्वता बृहता रथेन वामीरिष आ वहतं सुवीराः वीतं हव्यान्यध्वरेषु देवा वर्धेथां गीर्भीरिडया मदन्ता

इंद्रा आणि पर्वती, आपल्या मोठ्या रथावर बसून, संपत्ती घेऊन या; या यज्ञात अर्पण स्वीकारा, देवांनो, आमच्या गाण्यांनी वाढा, आमच्या स्तुतीत आनंद घ्या.

इन्द्राय गिरो अनिशितसर्गा अपः प्रैरयत्सगरस्य बुध्नात् यो अक्षेणेव चक्रियौ शचीभिर्विष्वक्तस्तम्भ पृथिवीमुत द्याम्

इंद्रासाठी, मुक्तपणे उमटणारी स्तोत्रे वाहिली गेली; त्याने समुद्राच्या तळापासून पाण्यांना प्रवाहित केलं; आपल्या शक्तीने, जणू अक्षासारखी, त्याने पृथ्वी आणि आकाश सर्व बाजूंनी थोपटून धरली.

आ त्वा सखायः सख्या ववृत्युस्तिरः पुरू चिदर्णवां जगम्याः पितुर्नपातमा दधित वेधा अस्मिन्क्षये प्रतरां दीद्यानः

तुझे मित्र तुला मैत्रीसाठी निवडतात; तू कितीतरी मोठ्या समुद्रांना ओलांडलंस; पित्याचा वंशज, ज्ञानी देव या घरात तुला उजळपणे स्थान देवो.

को अद्य युङ्क्ते धुरि गा ऋतस्य शिमीवतो भामिनो दुर्हृणायून् आसन्नेषामप्सुवाहो मयोभून्य एषां भृत्यामृणधत्स जीवात्

आज कोण सत्याच्या गायींना जूंपणार, त्या वेगवान, तेजस्वी आणि आवरता न येणाऱ्या आहेत; त्यांच्यात, आनंद देणाऱ्याने पाण्यांना वाहून नेलं, आणि त्यांची सेवा पूर्ण करून त्यांना जीवन दिलं.

चतुर्थ द्वितीयो ऽर्धः गायन्ति त्वा गायत्रिणो ऽर्चन्त्यर्कमर्किणः ब्रह्माणस्त्वा शतक्रत उद्वंशमिव येमिरे

गायत्रीचे गायक तुला चौथ्या आणि दुसऱ्या भागात गातात; अर्काचे गायक तुला अर्काने स्तुती करतात; पुरोहित, शतशक्ती असलेल्या, तुला ध्वजासारखा उंचावतात.

इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त्समुद्रव्यचसं गिरः रथीतमं रथीनां वाजानां सत्पतिं पतिम्

सर्व स्तोत्रांनी इंद्राचं मोठेपण वाढवलं आहे, जो समुद्रांइतका व्यापक आहे, रथवानांमध्ये श्रेष्ठ रथवान, बलाचा स्वामी आणि खरा रक्षक आहे.

इममिन्द्र सुतं पिब ज्येष्ठममर्त्यं मदम् शुक्रस्य त्वाभ्यक्षरन्धारा ऋतस्य सादने

हे इंद्रा, हा उत्तम, अमर सोमरस प्या; तुझ्यासाठी सत्याच्या तेजस्वी धारांनी प्रवाह केला आहे, ऋताच्या आसनावर.

यदिन्द्र चित्र म इह नास्ति त्वादातमद्रिवः राधस्तन्नो विदद्वस उभयाहस्त्या भर

हे इंद्रा, जर इथे काही सुंदर देणं नाही, जे तू दिलं नाहीस, तर ते कृपया आम्हाला दे; दोन्ही प्रकारचं धन इथे आण.

श्रुदी हवं तिरश्च्या इन्द्र यस्त्वा सपर्यति सुवीर्यस्य गोमतो रायस्पूर्धि महां असि

हे इंद्रा, जो दूरवरून तुझी उपासना करतो, त्याचा हाक ऐक; वीर पुत्रांची आणि भरपूर संपत्तीची इच्छा पूर्ण कर, कारण तू महान आहेस.

असावि सोम इन्द्र ते शविष्ठ धृष्णवा गहि आ त्वा पृणक्त्विन्द्रियं रजः सूर्यो न रश्मिभिः

हे इंद्रा, तुझ्यासाठी सोमरस काढला आहे, तू सर्वांत बलवान आणि धाडसी आहेस; ये, तुझं सामर्थ्य भरून टाक, जसं सूर्य आपल्या किरणांनी आकाश भरतो.

एन्द्र याहि हरिभिरुप कण्वस्य सुष्टुतिम् दिवो अमुष्य शासतो दिवं यय दिवावसो

इंद्रा, तुझ्या हरी घोड्यांसह कण्वाच्या स्तुतीला ये; त्या दिव्य आज्ञेने, दिव्य निवासात ये, हे दिवसभराचे स्वामी.

आ त्वा गिरो रथीरिवास्थुः सुतेषु गिर्वणः अभि त्वा समनूषत गावो वत्सं न धेनवः

तुझ्याकडे स्तोत्रं आली आहेत, हे गाण्याला प्रिय असलेल्या इंद्रा, जसं रथस्वार शर्यतीला येतात; त्या तुझ्याभोवती जमल्या आहेत, जसं गायी वासराभोवती गोळा होतात.

एतो न्विन्द्रं स्तवाम शुद्धं शुद्धेन साम्ना शुद्धैरुक्थैर्वावृध्वांसं शुद्धैराशीर्वान्ममत्तु

आता आपण शुद्ध स्तोत्रांनी, शुद्ध गाण्यांनी, शुद्ध आशीर्वादांनी वाढलेल्या इंद्राचं स्तवन करूया; तो आमच्या शुद्ध अर्पणांत आनंद मानो.