सामवेदः

इदं विष्णुर्वि चक्रमे त्रेधा नि दधे पदम् समूढमस्य पांसुले

विष्णूने मोठ्या पावलांनी जग व्यापले; त्याने आपले पाऊल तीन वेळा ठेवलं, आणि ते धुळीत घट्ट रोवले.

अतीहि मन्युषाविणं सुषुवांसमुपेरय अस्य रातौ सुतं पिब

तू आपल्या उत्साहाने ये, उत्तम रीतीने दाबलेला सोम उचल, या दानात सोमपान कर.

कदु प्रचेतसे महे वचो देवाय शस्यते तदिध्यस्य

ज्ञानी आणि महान देवासाठी कोणते वचन सर्वांत जास्त स्तुतीस पात्र आहे? तेच त्याचे आहे.

उक्थं च न शस्यमानं नागो रयिरा चिकेत न गायत्रं गीयमानम्

स्तोत्र जरी गायले जात असले, तरी धन किंवा गाणे कुणाच्या लक्षात येत नाही.

इन्द्र उक्थेभिर्मन्दिष्ठो वाजानां च वाजपतिः हरिवान्त्सुतानां सखा

इंद्राला स्तोत्रे सर्वांत प्रिय आहेत; तो विजयांचा स्वामी आणि सोन्यासारख्या घोड्यांवर बसणाऱ्या सोमपान करणाऱ्यांचा मित्र आहे.

आ याह्युप नः सुतं वाजेभिर्मा हृणीयथाः महां इव युवजानिः

आमच्याकडे ये, आमच्या सोमाजवळ विजयांसह ये; मोठ्या तरुणासारखा आमच्याकडून वळू नकोस.

कदा वसो स्तोत्रं हर्यत आ अव श्मशा रुधद्वाः दीर्घं सुतम् वाताप्याय

कधी, हे कृपावंत, स्तुती केलेले स्तोत्र तुला आवडेल? हे रुधद्वाह, दीर्घकाळ दाबलेला सोम आणि ताजेपणासाठी आमच्याकडे ये.

ब्राह्मणादिन्द्र राधसः पिबा सोममृतूं रनु तवेदं सख्यमस्तृतम्

इंद्रा, ब्राह्मणाच्या उदारतेसाठी सोमपान कर; ऋतूनुसार चाल. तुझे हे मैत्र कायमचे आहे.

वयं घा ते अपि स्मसि स्तोतार इन्द्र गिर्वणः त्वं नो जिन्व सोमपाः

आम्ही खरोखरच तुझे गायक आहोत, हे इंद्रा, गाण्याला आवडणारा; तू, सोमपान करणारा, आमच्यासाठी विजय मिळव.

एन्द्र पृक्षु कासु चिन्नृम्णं तनूषु धेहि नः सत्राजिदुग्र पौंस्यम्

इंद्रा, कुठल्याही कुळात, आमच्या शरीरात शौर्य ठेव; आम्हाला सत्राजितसारखी मोठी ताकद दे.

एवा ह्यसि वीरयुरेवा शूर उत स्थिरः एवा ते राध्यं मनः

तू खरोखर शूर आहेस, तू बलवान आहेस, हे वीर; तुझे मन नेहमीच दानासाठी तयार असते.

अभि त्वा शूर नोनुमो ऽदुग्धा इव धेनवः ईशानमस्य जगतः स्वर्दृशमीशानमिन्द्र तस्थुषः

आम्ही तुला, हे वीर, जसे गायी अजून न दुभलेल्या गायीचे स्तवन करतात तसेच, स्तुती करतो; तू जगाचा आणि स्थिर असलेल्या सर्वांचा स्वामी आहेस, हे सूर्यद्रष्टा इंद्रा.

त्वामिद्धि हवामहे सातौ वाजस्य कार्वः त्वां वृत्रेष्विन्द्र सत्पतिं नरस्त्वां काष्ठास्वर्वतः

आम्ही तुला, हे इंद्रा, विजयासाठी, लोकांचा नेता म्हणून आवाहन करतो; युद्धात, इंद्रा, तू खरा स्वामी आहेस; सर्व दिशांना, सूर्याचा स्वामी म्हणून, पुरुष तुझे आवाहन करतात.

अभि प्र वः सुराधसमिन्द्रमर्च यथा विदे यो जरितृभ्यो मघवा पुरूवसुः सहस्रेणेव शिक्षति

आता आपण सर्वश्रेष्ठ दाते असलेल्या इंद्राचे योग्य प्रकारे स्तुती करूया. गायकांमध्ये प्रसिद्ध असलेला, उदार असा मघवा हजारोंनी जणू धन देतो.

तं वो दस्ममृतीषहं वसोर्मन्दानमन्धसः अभि वत्सं न स्वसरेषु धेनव इन्द्रं गीर्भिर्नवामहे

तो अपराजित, बलवान इंद्र, दात्यांचा आनंद, आनंद देणारा, त्याला आपण गाण्यांनी हाक मारूया, जसे गोठ्यातील गायी वासराला हाक मारतात.

तरोभिर्वो विदद्वसुमिन्द्रं सबाध ऊतये बृहद्गायन्तः सुतसोमे अध्वरे हुवे भरं न कारिणम्

तुमच्या गाण्यांनी धन देणाऱ्या इंद्राला संकटात मदतीसाठी बोलवा; सोमरसाच्या यज्ञात मोठ्याने गाता गाता, मी त्याला, कामगाराने मजुरीसाठी हाक मारावी तसा, बोलावतो.

तरणिरित्सिषासति वाजं पुरन्ध्या युजा आ व इन्द्रं पुरुहूतं नमे गिरा नेमिं तष्टेव सुद्रुवम्

जलद धावणारा, पुरंधीच्या साथीनं, विजय मिळवण्यासाठी धडपडतो; मी, इंद्रा, तुला वारंवार बोलावतो, माझ्या गाण्यांनी नमन करतो, जसे नीट घडवलेले चाक मजबूत असते.

पिबा सुतस्य रसिनो मत्स्वा न इन्द्र गोमतः आपिर्नो बोधि सधमाद्ये वृधे ऽस्मां अवन्तु ते धियः

इंद्रा, गोमंत असलेल्या सोमरसाचा आस्वाद घे, त्यात आनंद मान. एकत्र यज्ञात आमचा मित्र हो, तुझे विचार आम्हाला नेहमीच रक्षण आणि वाढ देोत.

त्वं ह्येहि चेरवे विदा भगं वसुत्तये उद्वावृषस्व मघवन्गविष्टय उदिन्द्राश्वमिष्टये

इथे ये, मैत्रीसाठी, आम्हाला संपत्तीचा वाटा दे. मघवा, गायी मिळवण्यासाठी उभा राहा, आणि इंद्रा, घोडे मिळवण्यासाठीही पुढे ये.

न हि वश्चरमं च न वसिष्ठः परिमंस्ते अस्माकमद्य मरुतः सुते सचा विश्वे पिबन्तु कामिनः

ना शेवटचा, ना पहिला, ना वसिष्ठच आम्हाला मागे टाकू शकतो; आज, मरुतांनो, सोमरसाच्या यज्ञात, सर्व इच्छुकांनी एकत्रपणे प्या.

मा चिदन्यद्वि शंसत सखायो मा रिषण्यत इन्द्रमित्स्तोता वृषणं सचा सुते मुहुरुक्था च शंसत

मित्रांनो, दुसऱ्याचे काहीही बोलू नका, मार्गभ्रष्ट होऊ नका; फक्त बलवान इंद्राचीच सोमयज्ञात स्तुती करा, पुन्हा पुन्हा त्याचे गुण गा.

तृतीय द्वितीयो ऽर्धः न किष्टं कर्मणा नशद्यश्चकार सदावृधम् इन्द्रं न यज्ञैर्विश्वगूर्तमृभ्वसमधृष्टं धृष्णुमोजसा

तिसरा किंवा दुसरा भागही वाया जात नाही; त्याने नेहमी वाढणारा इंद्र साध्य केला आहे. यज्ञांनी, सर्वत्र प्रसिद्ध, अजिंक्य, बलवान इंद्रच हे साध्य करतो.

य ऋते चिदभिश्रिषः पुरा जत्रुभ्य आतृदः सन्धाता सन्धिं मघवा पुरूवसुर्निष्कर्ता विह्रुतं पुनः

तोच, इतरांशिवायही, पूर्वी आधार देणारा होता, ज्याने अंगांना बळ दिलं; मघवा, उदार, जोडणारा, हरवलेलं पुन्हा मिळवून देणारा आहे.

आ त्वा सहस्रमा शतं युक्ता रथे हिरण्यये ब्रह्मयुजो हरय इन्द्र केशिनो वहन्तु सोमपीतये

इंद्रा, हजारो आणि शंभर सोन्याच्या जुवांची, लांब केसांची घोडी, प्रार्थनेने जुंपलेली, तुझ्या रथाला सोमपानासाठी घेऊन येवोत.

आ मन्द्रैरिन्द्र हरिभिर्याहि मयूररोमभिः मा त्वा के चिन्नि येमुरिन्न पाशिनो ऽति धन्वेव तां इहि

इंद्रा, तुझ्या सुंदर, मोरपिसासारख्या अंगलट असलेल्या घोड्यांवर ये. तुला कुणीही, अगदी सापळे लावणारेही, थांबवू नयेत; बाण सरळ जातो तसा, इथेच ये.

त्वमङ्ग प्र शंसिषो देवः शविष्ठ मर्त्यम् न त्वदन्यो मघवन्नस्ति मर्डितेन्द्र ब्रवीमि ते वचः

देवा, सर्वात बलवान, फक्त तुझीच माणसं स्तुती करतात; तुझ्यासारखा मदतीला येणारा दुसरा कोणी नाही, मघवा. इंद्रा, हे माझे शब्द तुला सांगतो.

त्वमिन्द्र यशा अस्यृजीषी शवसस्पतिः त्वं वृत्राणि हंस्यप्रतीन्येक इत्पुर्वनुत्तश्चर्षणीधृतिः

इंद्रा, तूच कीर्तीचा स्वामी, सामर्थ्याचा अधिपती; तूच सर्व शत्रूंना एकटा जिंकतोस, नेहमीच पुढे, अद्वितीय बळाने लोकांचे रक्षण करतोस.

इन्द्रमिद्देवतातय इन्द्रं प्रयत्यध्वरे इन्द्रं समीके वनिनो हवामह इन्द्रं धनस्य सातये

प्रत्येक यज्ञात, प्रत्येक संमेलनात, आपण फक्त इंद्रालाच हाक मारतो; धन मिळवण्यासाठी, देव इंद्रालाच आपण आमंत्रण देतो.

इमा उ त्वा पुरूवसो गिरो या मम पावकवर्णाः शुचयो विपश्चितो ऽभि स्तोमैरनूषत

हे उदार इंद्रा, माझ्या या तेजस्वी, निर्मळ, बुद्धिमान स्तोत्रांनी, तुझी स्तुती करत, तुला गाठले आहे.