सामवेदः

उता यातं संगवे प्रातरह्नो मध्यन्दिन उदिता सूर्यस्य दिवा नक्तमवसा शन्तमेन नेदानीं पीतिरश्विना ततान

संगतीच्या वेळी, पहाटे, दुपारी, सूर्य उगवल्यावर, दिवसा आणि रात्री, शांत मनाने या; आता, अश्विनीद्वय, तुमचे पेय येथे ओतले आहे.

एता उ त्या उषसः केतुमक्रत पूर्वे अर्धे रजसो भानुमञ्जते निष्कृण्वाना आयुधानीव धृष्णवः प्रति गावो ऽरुषीर्यन्ति मातरः

या उषा आपली खूण दाखवतात; आकाशाच्या पहिल्या अर्ध्यात त्या तेजाने सजलेल्या आहेत; शस्त्रांसारखे चमकत, लाल गाई, मातांसारख्या, एकामागून एक पुढे जातात.

उदपप्तन्नरुणा भानवो वृथा स्वायुजो अरुषीर्गा अयुक्षत अक्रन्नुषासो वयुनानि पूर्वथा रुशन्तं भानुमरुषीरशिश्रयुः

लाल किरण वर उडाले आहेत, त्यांच्या स्वतःच्या शक्तीने मुक्त; लाल गाई जुंपल्या गेल्या आहेत; उषा आपले जुने मार्ग चालतात; तेजस्वी प्रकाश लाल गाईंवर स्थिरावला आहे.

अर्चन्ति नारीरपसो न विष्टिभिः समानेन योजनेना परावतः इषं वहन्तीः सुकृते सुदानवे विश्वेदह यजमानाय सुन्वते

स्त्रिया, क्रियाशील, आपल्या आवाजाने गातात, विणकामाने नाही; एकत्र जुंपून, त्या दूर जातात, उत्तम कर्म करणाऱ्यास, दानशूरास, आणि सर्व यज्ञ करणाऱ्यांसाठी पोषण घेऊन जातात.

अबोध्यग्निर्ज्म उदेति सूर्यो व्यूषाश्चन्द्रा मह्यावो अर्चिषा आयुक्षातामश्विना यातवे रथं प्रासावीद्देवः सविता जगत्पृथक्

अग्नी जागा झाला, सूर्य उगवतो; तेजस्वी उषा आपले प्रकाश पसरवतात; अश्विनीद्वयांनी रथ जुंपला आहे; देव सविता जग वेगळे करतो.

यद्युञ्जाथे वृषणमश्विना रथं घृतेन नो मधुना क्षत्रमुक्षतम् अस्माकं ब्रह्म पृतनासु जिन्वतं वयं धना शूरसाता भजेमहि

जेव्हा तुम्ही, अश्विनीद्वय, तुमचा बलवान रथ जुंपता, तेव्हा आमच्यासाठी तुप व मधासह बळ ओता; आमच्या प्रार्थनेला युद्धात प्रेरणा द्या; आम्ही, वीराच्या मार्गदर्शनाखाली, संपत्ती मिळवू दे.

अर्वाङ्त्रिचक्रो मधुवाहनो रथो जीराश्वो अश्विनोर्यातु सुष्टुतः त्रिवन्धुरो मघवा विश्वसौभगः शं न आ वक्षद्द्विपदे चतुष्पदे

तीन चाकांचा, मधुरता वाहणारा, वेगवान घोड्यांनी ओढला जाणारा रथ, स्तुतीस पात्र, अश्विनीद्वयांसाठी येथे येवो; सर्व सौभाग्याचा धनी, दानशूर, आम्हा दोनपाय आणि चौपायांसाठी सुख घेऊन येवो.

प्र ते धारा असश्चतो दिवो न यन्ति वृष्टयः अच्छा वाजं सहस्रिणम्

तुमच्या धारांनी, जणू आकाशातून येणाऱ्या पावसाप्रमाणे, वाहत येतात; त्या हजारो बक्षिसांकडे येतात.

अभि प्रियाणि काव्या विश्वा चक्षाणो अर्षति हरिस्तुञ्जान आयुधा

सर्व सुंदर काव्य पाहत, तो पुढे जातो; पिंगट रंगाचा, आपली शस्त्रे हलवत.

स मर्मृजान आयुभिरिभो राजेव सुव्रतः श्येनो न वंसु षीदति

तो, आपल्या अंगांनी स्वतःला शुद्ध करतो, हत्तीप्रमाणे बसतो, उत्तम व्रतधारी राजासारखा, फांदीवर बसलेल्या गरुडासारखा.

स नो विश्वा दिवो वसूतो पृथिव्या अधि पुनान इन्दवा भर

तो आम्हाला स्वर्ग आणि पृथ्वीवरील सर्व संपत्ती, शुद्ध करून, सोम, येथे आणून देओ.

नवम प्रथमो ऽर्धः प्रास्य धारा अक्षरन्वृष्णः सुतस्यौजसा देवां अनु प्रभूषतः

नववा, पहिला भाग, वाहू लागला आहे; बलवान, पिळलेल्या सोमाच्या धारांनी, देवांचा पाठलाग करत, सामर्थ्याने वाहतात.

सप्तिं मृजन्ति वेधसो गृणन्तः कारवो गिरा ज्योतिर्जज्ञानमुक्थ्यम्

ज्ञानी लोक, गात गात, सप्तीला शुद्ध करतात; कवी, स्तोत्रांनी, तेजस्वी प्रकाश उत्पन्न करतात.

सुषहा सोम तानि ते पुनानाय प्रभूवसो वर्धा समुद्रमुक्थ्यम्

हे सोम, तुझ्या शुद्धीसाठी तुझ्या त्या सामर्थ्यांना वाढू दे, ज्या स्तुतीच्या महासागरापर्यंत पोहोचतात.

एष ब्रह्मा य ऋत्विय इन्द्रो नाम श्रुतो गृणे

ही पवित्र वाणी आहे: मी त्या ऋत्विज इंद्राचे, ज्याचे नाव सर्वत्र प्रसिद्ध आहे, स्तुती करतो.

त्वामिच्छवसस्पते यन्ति गिरो न संयतः

हे बलशाली स्वामी, तुझ्याकडे आमच्या शब्दांचा ओघ रोखता येत नाही, ते तुझ्याकडे मुक्तपणे जातात.

वि स्रुतयो यथा पथा इन्द्र त्वद्यन्तु रातयः

जसे प्रवाह आपल्या वाटेने वाहतात, तसेच आज तुझ्याकडे दानं येऊ देत, हे इंद्र.

आ त्वा रथं यथोतये सुम्नाय वर्त्तयामसि तुविकूर्मिमृतीषहमिन्द्रं शविष्ठ सत्पतिम्

तुला योग्यप्रमाणे, कृपेसाठी आम्ही रथ नेतो; हे पराक्रमी इंद्र, तू मोठा, धनाचा स्वामी आणि शत्रूंचा पराभव करणारा आहेस.

तुविशुष्म तुविक्रतो शचीवो विश्वया मते आ पप्राथ महित्वना

मजबूत सामर्थ्याने, महान कृत्यांनी, शक्तीने युक्त होऊन, तुझ्या बुद्धीने तू आपले मोठेपण सर्वत्र पसरवले आहेस.

यस्य ते महिना महः परि ज्मायन्तमीयतुः हस्ता वज्रं हिरण्ययम्

तुझ्या महानतेने, हे महाबली, तुझ्या दोन्ही हातांनी तू सुवर्ण वज्र धरले आहेस.

आ यः पुरं नार्मिणीमदीदेदत्यः कविर्नभन्यो नार्व सूरो न रुरुक्वाञ्छतात्मा

जो ऋषी आणि ज्ञानी म्हणून प्राचीन नगरीकडे पुढे गेला, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, आणि थकवा न येणाऱ्या मनाने.

अभि द्विजन्मा त्री रोचनानि विश्वा रजांसि शुशुचनो अस्थात् होता यजिष्ठो अपां सधस्थे

द्विजन्मा पुरोहित तीन आकाशांमध्ये, सर्व प्रदेशांमध्ये तेजाने चमकत उभा राहिला, तो यज्ञासाठी सर्वश्रेष्ठ, पाण्याच्या आसनावर विराजमान.

अयं स होता यो द्विजन्मा विश्वा दधे वार्याणि श्रवस्या मर्तो यो अस्मै सुतुको ददाश

हा तो पुरोहित आहे, द्विजन्मा, ज्याने सर्व मौल्यवान गोष्टी कीर्तीकरता स्थापल्या; जो मनुष्य त्याला सोमासह अर्पण करतो, त्याला लाभ मिळतो.

अग्ने तमद्याष्वं न स्तोमैः क्रतुं न भद्रं हृदिस्पृषम् ऋध्यामा त ओहैः

हे अग्नि, आज आम्ही तुझ्या स्तुतीने, तुझ्या सहाय्याने, घोड्याप्रमाणे वेगवान आणि मनाला भिडणारे शुभ संकल्प प्राप्त करू दे.

अधा ह्यग्ने क्रतोर्भद्रस्य दक्षस्य साधोः रथीरृतस्य बृहतो बभूथ

म्हणूनच, हे अग्नि, तू शुभ संकल्पाचा, बुद्धिमान, धर्मशील आणि महान यांचा रथवान झाला आहेस.

एभिर्नो अर्कैर्भवा नो अर्वाङ्क्स्वार्ण ज्योतिः अग्ने विश्वेभिः सुमना अनीकैः

या स्तोत्रांनी तू आमच्याजवळ ये, हे अग्नि, तुझ्या सर्व मंगलमय रूपांनी, आम्हाला तेजस्वी प्रकाश मिळू दे.

अग्ने विवस्वदुषसश्चित्रं राधो अमर्त्य आ दाशुषे जातवेदो वहा त्वमद्या देवां उषर्बुधः

हे अग्नि, विवस्वतच्या उषांसाठी, अमर आणि सुंदर दान भक्ताला दे; हे जातवेद, आज देवांना जागृत कर.

जुष्टो हि दूतो असि हव्यवाहनो ऽग्ने रथीरध्वराणाम् सजूरश्विभ्यामुषसा सुवीर्यमस्मे धेहि श्रवो बृहत्

कारण तू प्रिय दूत आहेस, हव्य वाहणारा आहेस, हे अग्नि, यज्ञाचा रथवान आहेस; अश्विन आणि उषा यांच्यासह आम्हाला वीर्य आणि मोठी कीर्ती दे.

विधुं दद्राणं समने बहूनां युवानं सन्तं पलितो जगार देवस्य पश्य काव्यं महित्वाद्या ममार स ह्यः समान

तरुण असूनही पांढऱ्या केसांचा तो अनेकांच्या सभेत जागा झाला; देवाची ती अद्भुत बुद्धी पाहा—काल तो मरण पावला, आज तो पुन्हा जन्मला.