सामवेदः

क्वास्य वृषभो युवा तुविग्रीवो अनानतः ब्रह्मा कस्तं सपर्यति

त्याचा तरुण, बलवान, न झुकणारा वृषभ कुठे आहे? कोण ब्राह्मण त्याची पूजा करतो?

उपह्वरे गिरीणां सङ्गमे च नदीनाम् धिया विप्रो अजायत

डोंगरांच्या पायथ्याशी, नद्यांच्या संगमावर, विचाराने प्रेरित असा ऋषी जन्माला आला.

प्र सम्राजं चर्षणीनामिन्द्रं स्तोता नव्यं गीर्भिः नरं नृषाहं मंहिष्ठम्

आपण लोकांचा राजा, पुरुषांना जिंकणारा, सर्वात महान इंद्र नवीन स्तुतींनी गौरवूया.

द्वितीय द्वितीयो ऽर्धः अपादु शिप्रयन्धसः सुदक्षस्य प्रहोषिणः इन्द्रोरिन्द्रो यवाशिरः

दुसऱ्या ऋचेमधील दुसरा भाग हा इंद्राला समर्पित आहे, जो सोमरस वेगाने पिणारा, कुशल आणि बलवान आहे, आणि ज्याची दाढ जणू ज्वारीच्या कणसासारखी आहे.

इमा उ त्वा पुरुवसो ऽभि प्र नोनवुर्गिरः गावो वत्सं न धेनवः

हे इंद्रा, अनेक संपत्ती असणाऱ्या तुझ्यासाठी या स्तुती आम्ही पाठवल्या आहेत, जशा गायी आपल्या वासराकडे धाव घेतात.

अत्राह गोरमन्वत नाम त्वष्टुरपीच्यम् इत्था चन्द्रमसो गृहे

इथे त्यांनी त्या गायीचं नाव घेतलं आहे, ती त्वष्टाचा गुप्त खजिना आहे; जणू चंद्राच्या घरातच तसं घडलं आहे.

यदिन्द्रो अनयद्रितो महीरपो वृषन्तमः तत्र पूषाभुवत्सचा

जेव्हा इंद्राला योग्य मान न मिळता त्याने मोठ्या आणि प्रबळ अशा जलांना सोडून दिलं, तेव्हा पूषा त्याचा सोबती झाला.

गौर्धयति मरुतां श्रवस्युर्माता मघोनाम् युक्ता वह्नी रथानाम्

गाय ही मरुतांमध्ये प्रसिद्ध आहे, ती दानशूरांची आई आहे, आणि अग्नीप्रमाणे रथांना जुळलेली आहे.

उप नो हरिभिः सुतं याहि मदानां पते उप नो हरिभिः सुतम्

हे आनंदाचे अधिपती, तुझ्या सोनपंखी घोड्यांसह आमच्याकडे ये, आमच्यासाठी पिळलेल्या सोमाजवळ ये.

इष्टा होत्रा असृक्षतेन्द्रं वृधन्तो अध्वरे अच्छावभृथमोजसा

इच्छित होमांनी इंद्राची वाढ झाली आहे, या यज्ञात बलाने आम्ही अवभृथाच्या दिशेने वाहतो.

अहमिद्धि पितुष्परि मेधामृतस्य जग्रह अहं सूर्य इवाजनि

मी खरंच वडिलांकडून अमृतरूप मेधा घेतली आहे; मी जणू सूर्याप्रमाणे जन्मलो.

रेवतीर्नः सधमाद इन्द्रे सन्तु तुविवाजाः क्षुमन्तो याभिर्मदेम

समृद्ध आणि बळकट अशा सभा इंद्रामध्ये आमच्यासोबत असू देत; त्यांच्यासह आम्ही आनंद मानूया.

सोमः पूषा च चेततुर्विश्वासां सुक्षितीनाम् देवत्रा रथ्योर्हिता

सोम आणि पूषा यांनी सर्व सुखी वस्ती ओळखल्या आहेत; देवांसाठी दोन रथ तयार आहेत.

पान्तमा वो अन्धस इन्द्रमभि प्र गायत विश्वासाहं शतक्रतुं मंहिष्ठं चर्षणीनाम्

तुम्ही सर्वजण सोमरसासाठी इंद्राची स्तुती करा; मी, सर्वांना जिंकणारा, शंभर सामर्थ्य असणाऱ्या, सर्वांत बलवानाचा गौरव करतो.

प्र व इन्द्राय मादनं हर्यश्वाय गायत सखायः सोमपाव्ने

मित्रांनो, हर्ष देणाऱ्या, सोनपंखी घोड्यांवर स्वार असणाऱ्या, सोमपान करणाऱ्या इंद्राची स्तुती करा.

वयमु त्वा तदिदर्था इन्द्र त्वायन्तः सखायः कण्वा उक्थेभिर्जरन्ते

हे इंद्रा, आम्ही तुझे मित्र, कण्व, या हेतूने तुझ्याकडे येतो, आणि स्तोत्रांनी आनंदित होतो.

इन्द्राय मद्वने सुतं परि ष्टोभन्तु नो गिरः अर्कमर्चन्तु कारवः

आमच्या स्तुती सोमरसाभोवती गुंजू देत, आनंद देणाऱ्या इंद्रासाठी; कवींनी स्तोत्रांनी त्याची प्रशंसा करावी.

अयं त इन्द्र सोमो निपूतो अधि बर्हिषि एहीमस्य द्रवा पिब

हे इंद्रा, तुझ्यासाठी शुद्ध केलेला हा सोम पवित्र कुशावर ठेवला आहे; ये, त्याचा मधुर रस प्या.

सुरूपकृत्नुमूतये सुदुघामिव गोदुहे जुहूमसि द्यविद्यवि

सुंदर रूप मिळावं म्हणून, जशी उत्तम दूध देणारी गाय दुध दिलं जातं, तसंच आम्ही, हे सदैव तेजस्वी, तुला अर्पण करतो.

अभि त्वा वृषभा सुते सुतं सृजामि पीतये तृम्पा व्यश्नुही मदम्

हे वृषभ, सोम पिळताना तुझ्यासाठी आम्ही पिळलेला रस ओततो, तू तृप्त हो, आनंदाचा आस्वाद घे.

य इन्द्र चमसेष्वा सोमश्चमूषु ते सुतः पिबेदस्य त्वमीशिषे

हे इंद्रा, कपात आणि पात्रात पिळलेला सोम तुझाच आहे; तू तो प्या, कारण त्याचा स्वामी तूच आहेस.

योगेयोगे तवस्तरं वाजेवाजे हवामहे सखाय इन्द्रमूतये

एकत्र येताना, पुन्हा पुन्हा एकत्र होताना, आम्ही आमच्या बळावर बळ चढवत, मित्र असलेल्या इंद्राला मदतीसाठी हाक मारतो.

आ त्वेता नि षीदतेन्द्रमभि प्र गायत सखायः स्तोमवाहसः

इंद्रा, इथे ये आणि बस, आपण सर्व मित्र मिळून स्तुतीने गाऊ या, आमचे स्वर स्तुतीने भरलेले असू देत.

इदं ह्यन्वोजसा सुतं राधानां पते पिबा त्वास्य गिर्वणः

हे इंद्रा, हे द्राक्षरस खास तुझ्यासाठीच आहे, देणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, तू हे सामर्थ्याने प्या.

महां इन्द्रः पुरश्च नो महित्वमस्तु वज्रिणे द्यौर्न प्रथिना शवः

महान इंद्र आमच्यासाठी नेहमी पुढे असो, वज्रधारीचे मोठेपण वाढू दे, आकाशही त्याच्या शक्तीला मर्यादा घालू नये.

आ तू न इन्द्र क्षुमन्तं चित्रं ग्राभं सं गृभाय महाहस्ती दक्षिणेन

इंद्रा, आमच्यासाठी तुझ्या मोठ्या उजव्या हाताने, भरपूर भूमी असलेला सुंदर विजय मिळव.

अभि प्र गोपतिं गिरेन्द्रमर्च यथा विदे सूनुं सत्यस्य सत्पतिम्

गायींचा रक्षक, पर्वतांचा इंद्र, सत्याचा पुत्र, खरा स्वामी याची योग्य रीतीने स्तुती करा.

कया नश्चित्र आ भुवदूती सदावृधः सखा कया शचिष्ठया वृता

आमचा हा नेहमी वाढणारा मित्र कोणत्या अद्भुत मार्गाने आमचा दूत होतो? कोणत्या मोठ्या आधारावर तो निवडला जातो?

त्यमु वः सत्रासाहं विश्वासु गीर्ष्वायतम् आ च्यावयस्यूतये

जो सर्व सभा-वस्तूंमध्ये जिंकणारा आहे, त्याला सर्व जागी तुमच्या गाण्यांनी वंदन करा, तो हलवणारा आणि मदत करणारा आहे.