सामवेदः

वनातल्या पवित्र स्थळी ऋषी आणि यज्ञकर्ते प्रार्थना करत, वेगवान घोड्यांसारखा खेळणाऱ्या, ताज्या, तेजस्वी सोमरसाला स्वच्छ करतात. त्या त्रैपृष्ठीय सोमाभोवती स्तोत्रांचे गूंज एकत्रितपणे घुमतात. हा उदार सोमरस, रथचालक जसा विजयासाठी आसुसलेला असतो तसा, पात्राभोवती प्रवाहित होतो. शुद्ध झाल्यावर तो वाणीची उत्पत्ती करतो आणि ती सर्वत्र प्रसारित करतो. शुद्ध सोम हा विचारांचा, स्वर्गाचा, पृथ्वीचा, अग्नीचा, सूर्याचा, इंद्राचा आणि विष्णूचाही सर्जक आहे. तो देवांमध्ये पुरोहित, ऋषींचा मार्ग, प्रेरितांचा द्रष्टा, वन्य पशूंमध्ये वृषभ, गिधाडांमध्ये गरुड, आणि अरण्यांचा पोशक आहे. गर्जना करत, तो गाळणीमधून प्रवाहित होतो. तो वाणी घेऊन, लाटेसारखा, नदीसारखा, स्तोत्रे आणि विचारांसह, सर्वत्र पवित्र होतो. आतून सर्व काही पाहत, तो गायींमध्ये उभा राहतो, वृषभासारखा, नीच स्थानांचेही जाणकार असतो. आम्ही आमची मनोभावना यज्ञ वाढवणाऱ्या, अत्यंत उदार, तेजस्वी अग्नीला अर्पण करतो. त्वष्ट्याने जसा हा सोम घडवला, तसा कुशल शिल्पकार जसे रूप साकारतो, तशीच या ख्यातनाम सोमाची कीर्ती त्याच्या इच्छेने आहे. हा अग्नी, देवतांमध्ये अधिपती, सर्व तेजांचा अतिक्रांत आहे; तो आमच्याकडे बक्षीस घेऊन येवो. हे इंद्रा, हा पिळलेला सोमरस, सर्वोच्च, अमर आनंद देणारा, तू प्या. उजळ प्रवाह सत्याच्या आसनावर तुझ्याकडे आले आहेत. तुझ्याशी स्पर्धा करू शकेल असे कुणी रथचालक नाहीत, तुझ्या मार्गावर किंवा तुझ्या घोड्यांवर कुणीही तुला गाठू शकत नाही. आता इंद्राचा सन्मान करा, त्याचे स्तवन करा; पिळलेले सोमरस जिज्ञासेने त्या महान शक्तीची पूजा करतात—त्याचा सामर्थ्याने सन्मान करा. इंद्रा, स्वीकार, आण, ये, वीर, तुझे निळ्या घोडे घेऊन; पिळलेला सोमरस प्या, मधुर आनंदाचा आस्वाद घेत. इंद्रा, तुझे नवे पोट स्वर्गीय मधाप्रमाणे, या सोमरसासारखे भर; तुझ्यासाठी आनंददायक, उत्तम स्तोत्रांचे पेय आले आहे. इंद्राने, मित्रासारखा, वृत्राचा वध केला; पुरोहितासारखा, त्याने वळाचा भेद केला; भृगुसारखा, सोमाच्या उन्मादात शत्रू सहन केले. सोम, तू तिसरा आणि अर्ध्या भागासारखा आहेस; गायी देणारा, संपत्ती जाणणारा, सुवर्ण शोधणारा हो. हे इन्दु, तू लोकांमध्ये स्थिर होऊन, सर्वज्ञ, वीर आहेस; तुझ्याकडे लोक आपली गीते घेऊन येतात आणि बसतात. सोम, तू मानवांमध्ये सर्वत्र पाहणारा, शुद्ध करणारा वृषभ आहेस; तू सर्वत्र धावतोस. आमच्यासाठी संपत्ती आणि सोन्याने परिपूर्ण असा प्रवाह हो, जेणेकरून आम्ही या लोकांमध्ये सुखाने राहू शकू. हे इन्दु, तू या लोकांमध्ये अधिपतीसारखा फिरतोस, वेगवान, हिरव्या पंखांच्या घोड्यांना जुळवतोस. ते मधुर तूप आणि दूध ओतू दे; तुझ्या आज्ञेने, सोम, लोक स्थिर राहू देत. हे सोम, तुझ्या शुद्ध, सर्वज्ञ प्रवाहांनी तू सूर्याच्या किरणांसारखा सर्वत्र पसरला आहेस. तू आकाशात ध्वजासारखा झळकतोस, सर्व रूपांतून जातोस; समुद्रासारखा, सोम, तू फुगतोस. जन्माला येऊन, तू वाणी शोधतोस, प्रवासात; तू देव, सूर्यासारखा गर्जना करतोस. पवित्र इन्दुचे प्रवाह वाहतात, उजळ, पाण्यात आपले स्थान निवडतात. गायी प्रवाहित होतात, जसे प्रवाहात पाणी उतरतं; शुद्ध होऊन, त्या इंद्राकडे पोहोचतात. हे शुद्ध करणाऱ्या सोम, तू प्रवाहित होतोस, इंद्राला आनंद देतोस; पुरुषांनी नेला जातोस. इन्दु, जेव्हा दगडांनी पिळला जातोस, तेव्हा तू गाळणीभोवती ओतला जातोस; तू इंद्राच्या आसनासाठी योग्य आहेस. सोम, मानवांना आनंद देणारा, तू प्रवाहित हो, जमातीला आधार देतोस; तू नेहमी ताजा, स्तुत्य आहेस. हे वृत्रहंता, स्तोत्रात सर्वाधिक वंदनीय, शुद्ध, तेजस्वी, अद्भुत असा प्रवाह हो. शुद्ध, तेजस्वी, सोम पिळला गेला की मधुर असतो; दिव्य, वीर, निंदा नष्ट करणारा. ऋषींनी देवांसाठी, अखंड प्रवाहांनी रक्षण केले; त्याने सर्व स्पर्धा पाचारण केल्या. तो गायकांना गायींनी समृद्ध, हजारपटीने संपत्ती देतो, हे शुद्ध करणारा. तू सर्व बुद्धीने शुद्ध होतोस, विचारांनी पवित्र; आम्हाला कीर्ती दे, सोम. महान कीर्तीने उदारांसाठी प्रवाहित हो, स्थिर संपत्तीने; गायकांना पोषण दे. सोम, उत्तम व्रतांचा राजा असल्यासारखा, तू गीतेमध्ये प्रवेश केलास; शुद्ध, अद्भुत अग्नी. तो अग्नी, पाण्यात रोखता न येणारा, किरणांमध्ये शुद्ध होत, आणि सोम समूहांमध्ये विराजमान आहे. उत्सवी अर्पणासारखा खेळकर, तू आनंद देतोस; सोम, तू गाळणीला जातोस, स्तोत्रासाठी बल ठेवतोस. आमच्यासाठी, सोम, पोषणदायक थेंबांनी पुन्हा पुन्हा प्रवाहित हो, आणि सर्व शुभ लाभ घेऊन ये. हे इन्दु, तुझ्या स्तुतीप्रमाणे, तुझ्या पिळलेल्या रसासारखा, प्रिय कुशासनावर स्थिर हो. हे सोम, आमच्यासाठी पिळलेल्या रसाने प्रवाहित हो, गायी आणि घोडे दे, या वेगवान दिवसांसह. जो जिंकतो आणि कधीही पराभूत होत नाही, जो शत्रूला निर्भयपणे हरवतो—असा सोम, हजारो विजय मिळवत प्रवाहित हो. हे इन्दु, तुझे मधुर प्रवाह मी सहाय्यासाठी सोडले आहेत; त्यांच्यामुळे तू गाळणीपर्यंत पोहोचला आहेस. तो इंद्रासाठी पिण्यासाठी प्रवाहित होतो, न थकलेल्या पाण्यातून जातो, सत्याच्या स्रोताजवळ बसतो. असा हा सोम, गूढ, तेजस्वी, देवांना प्रिय, मानवांना कल्याणकारी, यज्ञात पवित्र होऊन, इंद्राला आणि सर्वांना आनंद देत, अखंड प्रवाहित होत राहतो.