सामवेदः

हे सर्व काही पावमाना सोमाच्या दिव्य प्रवासाची आणि त्याच्या गुणवैशिष्ट्यांची स्तुती करणारे आहे. शुद्ध झालेला, विचाराने प्रेरित झालेला आणि गजर करत निघालेला सोम आपल्या गर्भात प्रवेश करतो आणि आपल्या स्वधर्माने वायूकडे चढतो. सोम, तांबड्या रंगाचा इंदू, तुझ्या मैत्रीसाठी मी दररोज तुझी कृपा मागतो; तुझ्या संगतीने मला अनेक आनंद मिळतात—तो आनंदाचा मंडळ मला प्राप्त होऊ दे. रात्री आणि दिवसा, सोम, तुझ्या प्रवाहाकडे मी येतो; तांबड्या रंगाच्या तुझ्या रसाकडे मी तळमळीने जातो, जणू काही मी जळत्या सूर्याच्या पलीकडे पक्ष्यासारखा उडतो. शुद्ध होत, हा ज्ञानी सोम सर्व विरोधांवर मात करतो; प्रेरित ऋषी आपल्या विचारांनी त्याला अलंकृत करतात. तांबडा रंगाचा सोम गर्भात प्रवेश करतो, बलवान सोम इंद्राकडे, पिळून, येतो; तो स्थिर आसनावर बसू दे. आता, सोम, सर्व बाजूंनी आम्हाला महान संपत्ती प्रदान कर; हजारो संपत्ती घेऊन वाह. इंद्रा, सोमपान कर; पिळलेल्या या सोमाने तू प्रफुल्लित हो, हे वेगवान श्वानयुक्ता, पिळणाऱ्याच्या हातांनी कुशलतेने पिळलेला हा सोम तुझ्यासाठी आहे. तुझी ती प्रफुल्लता, सुंदरतेने युक्त, ज्यामुळे तू, वेगवान इंद्रा, वृत्राचा वध केला—ती प्रफुल्लता तुला आनंद देऊ दे. हे उदार इंद्रा, माझी ही स्तुती ऐक, जी वसिष्ठ तुझ्यासाठी अर्पण करतो; या यज्ञातील स्तोत्रे स्वीकार. सर्व मानवसमूहांनी, त्यांच्या सहकाऱ्यांसह, इंद्राला राजसत्ता प्राप्त व्हावी म्हणून घडविले; बळ, श्रेष्ठ स्थान, विशाल सामर्थ्य यासाठी, तो उग्र, सर्वात सामर्थ्यवान, वेगवान आहे. ज्ञानी ऋषी आपल्या दृष्टीने सोमाच्या काठाला वाकवतात, स्तोत्र उच्चारतात; तुझ्या निष्कलंक, तेजस्वी अनुयायी, हे सामर्थ्यशाली सोम, आपल्या कानांनी त्या गाण्यात सामील होतात. सर्व गायक एकत्र येऊन इंद्राला सोमपानासाठी बोलावतात, जेव्हा तो शुभांचा अधिपती, आपल्या व्रतात स्थित, आपल्या गणांसह, सामर्थ्याने बळकट होतो. तोच लोकांचा राजा, रथावर आरूढ, न थकणारा, सर्व सैन्यांचा नाश करणारा, अग्रगण्य, वृत्राचा वध करणारा—त्याची मी स्तुती करतो. त्या इंद्राची स्तुती करा, जो मदतीसाठी दानशूर आहे, ज्याच्या हातात वज्र आहे, जो महान देव आहे, सूर्यासारखा प्रकट आहे. स्वर्गातील प्रिय कवी, संततीच्या मार्गावर स्थापित, आपल्या ध्वनींसह गतीमान, कवींना ज्ञात असलेले ज्ञान त्याच्याकडे आहे. हा शुद्ध पुत्र आपल्या मातांकडून जन्मला, जन्मत:च तेजस्वी, महान आणि बलवान, ऋताने वाढलेला. तू, सोम, न थकणारा, निष्कलंक लोकांसाठी, त्यांचा वृद्धिंगत करण्यासाठी, ओतला जातो. खरेच, पावमाना, तू देवजन्मांमध्ये सर्वात तेजस्वी आहेस, अमरत्वाचा उद्घोष करतोस. ज्याच्यामुळे नवग्व आणि दध्यंच तृप्त झाले, ज्याच्यामुळे प्रेरितांना प्राप्ती झाली, ज्याच्यामुळे देवांची कृपा आणि सुंदर अमृत प्राप्त झाले, ज्याच्यामुळे कीर्ती मिळाली—तोच सोम. शुद्ध झालेला सोम आपल्या लाटेसह गाळणीमधून वेगाने धावतो, आणि पावमाना, गजर करत, पुढे पुढे आपला आवाज उमटवतो. प्रार्थनांनी ते सामर्थ्यवान सोम लाकडात शुद्ध करतात, वेगवान घोड्यांसारखे खेळतात; स्तोत्रे त्या त्रिकंध सोमाभोवती एकत्र घुमतात. तो उदार सोम पात्राभोवती, रथचालकासारखा, बक्षीसाच्या लालसेने फिरतो; शुद्ध होऊन, तो वाणीची निर्मिती करतो आणि ती पुढे पाठवतो. सोम, शुद्ध झालेला, विचारांचा, स्वर्गाचा, पृथ्वीचा, अग्नीचा, सूर्याचा, इंद्राचा आणि विष्णूचाही निर्माता आहे. तो देवांमध्ये पुरोहित, ऋषींचा मार्ग, प्रेरितांचा द्रष्टा, वन्य पशूंमध्ये वृषभ, गिधाडांमध्ये गरुड, वने पोसणारा—गर्जना करणारा सोम गाळणीमधून जातो. तो वाणी घेऊन, लाटेसारखा, नदीसारखा, स्तोत्रे आणि विचारांसह, पावमाना, गायींमध्ये उभा राहतो, वृषभ, नीच ठिकाणे जाणणारा. आम्ही आमचे विचार अग्नीला अर्पण करतो, जो यज्ञवृद्धी करणारा, अत्यंत दानशूर, सामर्थ्याचा वंशज आहे. तवष्ट्याने जसे हा अग्नी घडवला, तसा कारागीर रूपे घडवतो; त्याच्या इच्छेनेच या प्रसिद्ध अग्नीचे तेज आहे. हा अग्नी, देवांमध्ये अधिपती, सर्व तेजांना मागे टाकतो; तो आमच्याकडे बक्षिसांसह येवो. इंद्रा, हा पिळलेला सोमपान कर, हा सर्वात मोठा, अमर प्रफुल्लता; तेजस्वी प्रवाह तुझ्याकडे सत्याच्या आसनावर आले आहेत. इंद्रा, तुझ्या श्वानयुक्त रथांना जुळवतोस तेव्हा, कोणताही रथवान तुला मागे टाकू शकत नाही; त्यांच्या मार्गाने, त्यांच्या घोड्यांनी कोणीच तुला गाठू शकत नाही. आता इंद्राचा सन्मान करा, स्तुती म्हणा; पिळलेले सोम, उत्कंठेने, त्या महान शक्तीची पूजा करतात—त्याचा बळाने सन्मान करा. इंद्रा, स्वीकार, आण, ये, वीर, तुझ्या श्वानांसह; पिळलेला सोमपान कर, मधुर विचारांनी, सुंदर प्रफुल्लतेत रम. इंद्रा, तुझ्या नवीन पोटात स्वर्गमधील मधासारखा, या पिळलेल्या सोमासारखा भर घ्या; प्रफुल्लित करणारे, उत्तम, मधुर पान तुझ्याकडे आले आहे. इंद्रा, बलवान, मित्रासारखा, त्याने वृत्राचा वध केला; पुजाऱ्यासारखा, त्याने वळाचा भेद केला; भृगुसारखा, सोमाच्या प्रफुल्लतेत शत्रू सहन केले. सोमा, तू तिसरा आणि दुसरा अर्धा आहेस; गायी देणारा, संपत्ती जाणणारा, सोने शोधणारा हो. वाह, इंदू, लोकांमध्ये स्थिर राहून. तू वीर आहेस, सोम, सर्वज्ञ; तुझ्याकडे लोक गाणी गात बसतात. सोमा, तू मानवांमध्ये सर्वत्र पाहणारा, शुद्ध करणारा वृषभ आहेस; तू सर्वत्र धावतोस. आमच्यासाठी संपत्ती आणि सोन्याने युक्त वाह, जेणेकरून आम्ही लोकांमध्ये सुखाने राहू. इंदू, अधिपती, तू या लोकांमध्ये फिरतोस, वेगवान, हिरव्या पंखांच्या घोड्यांना जुळवतोस. ते मधुर तुप आणि दूध ओतू देत; तुझ्या आज्ञेने, सोम, लोक स्थिर राहू दे. तू, सोम, शुद्ध करणारा, सर्वज्ञ, तुझे प्रवाह सूर्याच्या किरणांसारखे वाहतात. आकाशात ध्वज निर्माण करतोस, सर्व रूपांमधून जातोस; समुद्रासारखा, सोम, तू फुगतोस. जन्मून, तू वाणी शोधतोस, शुद्ध करणारा, आपल्या प्रवासात; तू देवासारखा, सूर्यासारखा गर्जना करतोस. अशा प्रकारे, सोमाचा हा दिव्य प्रवास, त्याच्या शुद्धीकरणाचा, देवत्वाचा, आणि सर्व विश्वाच्या निर्मितीतील त्याच्या स्थानाचा गोड, तेजस्वी वर्णन आहे.