पवित्र, तेजस्वी आणि सामर्थ्याने युक्त असा निळसर रस दाटून येतो, तो आपली चमक प्रकट करतो, विवेकशीलतेने सर्वत्र प्रकाश पसरवतो. हा रस दूरदूरून, जवळपासून, मधासारखा ओघळत, इंद्रासाठी अर्पण केला जातो. सर्वजण एकत्र येऊन, पिवळसर सोमाला दगडांनी पिळतात आणि इंद्राच्या पानासाठी तो तयार करतात. कुशल भगिनी, संततीचे अधिपती असलेल्या वीर सोमाचे पिळणं करतात; बलवान देवता, महान सोमाची तयारी करतात. पवमान, तेजाची प्रभा घेऊन, देवांसाठी देवांनी पिळलेला, सर्व लोकांना संपत्ती वाटतो. ‘हे पवमान, उत्कृष्ट स्तुती व देवांसाठी पाऊस घेऊन ये, एकत्रित अर्पणासाठी वाह!’ अशी प्रार्थना केली जाते. लोकांचा रक्षक, दक्ष, नवा समृद्धी घेऊन येणारा, तूपाने अभिषिक्त मुख असलेला, आकाशाला स्पर्श करणारा तेजस्वी अग्नी, भरतांसाठी शुद्धपणे प्रकट होतो. अंगिरसांनी प्रत्येक जंगलात लपवलेला, अलंकृत अग्नी सापडतो; मथन केल्यावर तो जन्म घेतो, सामर्थ्याचा पुत्र म्हणून ओळखला जातो. माणसे यज्ञचिन्ह असलेल्या अग्नीला प्रज्वलित करतात, जो त्रिस्थानी पहिला पुरोहित आहे; इंद्र व देवांसह, तो कुशावर बसतो, पुजा करण्यासाठी होतार म्हणून ज्ञानी असतो. हा पिळलेला सोम, मित्र व वरुणा, सत्याने वाढलेला, तुमच्यासाठी आहे; येथे माझी स्तुती ऐका. दोन अजेय राजे, हजार स्तंभांनी आधारलेली, उच्चतम आसनावर स्थिरपणे बसतात. हे अधिपती, आदित्य, दानांचे स्वामी, अखंड तुपाच्या धारांमध्ये आनंद मानतात. इंद्राने, दधीच्यांच्या हाडांनी, पराजित न होता, नव्वद-नऊ शत्रूंना पराभूत केले. डोंगरात लपवलेले घोड्याचे शिर शोधण्याची इच्छा त्याने ठेवली; गरुडाच्या मदतीने ते मिळवले. येथे, तवष्टारच्या वत्साचे नाव शोधले गेले; असे चंद्राच्या घरात घडले. ही प्राचीन स्तुती इंद्र व अग्नीची आहे, सुंदर मनातून जन्मलेली, जशी मेघातून पाऊस पडावा. ‘हे इंद्र व अग्नी, गायकाची वंदना ऐका; गीते स्वीकारा, विचारांना पोषण द्या,’ अशी प्रार्थना होते. ‘आम्हाला वाईटाकडे नेऊ नका, दोषाकडे किंवा घरात संकटाकडे नेऊ नका, हे इंद्र व अग्नी,’ असे आवाहन केले जाते. पिवळसर सोम, कौशल्य साध्य करत, देवांना पिण्यासाठी वाहतो; त्याचा आनंद मरुतांसाठी, वायूसाठी असो. देवांसह, बलवान कवि आपल्या जन्मस्थळी प्रिय, शुद्ध, अजेय तेजाने प्रकाशतो. शुद्ध झालेला, विचाराने प्रेरित, गर्जना करीत, आपल्या गर्भाकडे जातो, स्वतःच्या नियमाने वायूकडे चढतो. ‘तुझ्या मैत्रीसाठी, हे सोम, हे पिवळसर इंदु, मी रोज तुझी कृपा मागतो; अनेक आनंद मला लाभोत—तो सुखाचा वर्तुळ मला दे,’ अशी भक्तीभावाने प्रार्थना केली जाते. ‘रात्री-दिवसा तुझ्या प्रवाहाकडे येतो, हे सोम; उत्कंठेने, जळत्या सूर्यापलीकडे पक्ष्यासारखा झेप घेतो.’ शुद्ध होत, तो ज्ञानी सर्व शत्रुत्वावर मात करतो; प्रेरितजन आपल्या विचारांनी त्याला अलंकृत करतात. तांबूस सोम गर्भात प्रवेशतो, बलशाली इंद्राकडे, पिळून, येतो; तो स्थिर आसनावर बसो. ‘आता, हे सोम, सर्व बाजूंनी आमच्यासाठी महान संपत्ती ओत; हजारो लाभ घेऊन वाह,’ अशी प्रार्थना केली जाते. ‘हे इंद्र, सोम प्या; दगडांनी तुझ्यासाठी पिळलेला, द्रुतगामी, पिळणाऱ्याच्या हातांनी कुशलतेने नेलेला.’ ‘तुझा तो आनंद, जो युक्त व सुंदर आहे, ज्याने, हे इंद्र, तू वृत्नाचा वध केला—तोच, हे बलवान, तुला आनंदित करो.’ ‘हे दानशूर, वसिष्ठाने अर्पण केलेली ही माझी स्तुती नीट ऐक; या यज्ञभोजनात हे स्तोत्र स्वीकार.’ सर्व मनुष्यसमूह, आपल्या सहकाऱ्यांसह, इंद्राला राजेपदासाठी घडवतात; सामर्थ्य, श्रेष्ठ स्थान, विशाल शक्तीसाठी, तो प्रखर, सर्वात बलवान, वेगवान असतो. ज्ञानीजन आपल्या दृष्टीने कडा झुकवतात, स्तोत्र म्हणतात; तुझ्या निर्दोष तेजस्वीजन, हे बलशाली, आपल्या कानांनी गाण्यात सहभागी होतात. गायक एकत्र येऊन इंद्राला सोमपानासाठी बोलावतात; उत्तम वस्तूंचा स्वामी, व्रतस्थ, आपल्या गणांसह, सामर्थ्याने बळकट होतो. जो लोकांचा राजा आहे, रथावर आरूढ, अजेय, सर्व सैन्यांचा नाश करणारा, अग्रगण्य, वृत्नाचा संहारक—त्याची मी स्तुती करतो. त्या इंद्राचे गौरव करा, जो सहाय्याच्या दानात समृद्ध आहे, ज्याच्या हातात वज्र बुद्धिमान नियंत्याने ठेवला आहे; तो महान देव, सूर्याप्रमाणे प्रकट. स्वर्गातील प्रिय कवि, संततीच्या मार्गावर, आपल्या ध्वनीने गतीमान, कवींना साजेल अशी बुद्धी असलेला, तो मार्गक्रमण करतो. शुद्ध पुत्र, आपल्या मातांकडून जन्मलेला, जन्मत:च तेजस्वी, महान व बलशाली, ऋताने वाढलेला आहे. ‘तू, न थकणारा, शुद्ध, निर्दोष लोकांसाठी, त्यांच्या वृद्धीसाठी वाहतोस, हे उत्साही.’ खरंच, हे पवमान, तू दिव्य जन्मांमध्ये सर्वाधिक तेजस्वी आहेस, अमरत्वाची घोषणा करणारा आहेस. ज्याच्यामुळे नवग्व व दध्यंच तृप्त झाले, प्रेरितजन पोहोचले, देवांची कृपा व सुंदर अमृत मिळाले, कीर्ती प्राप्त झाली. शुद्ध झालेला सोम, आपल्या लाटेसह गाळणीमधून धावत जातो, आणि अग्रभागी, पवमान, गर्जना करीत आपला आवाज प्रकट करतो.