सामवेदः

विवेकी सोम, विचारांमध्ये श्रेष्ठ असलेला, दिव्य दिवस व प्रभात यांना मागे टाकत शुद्ध होत आहे. तो नद्यांच्या कलशांमध्ये गर्जना करतो आणि ज्ञानी लोकांसह इंद्राच्या हृदयात प्रवेश करतो. ऋषीजनांनी शुद्ध केलेला हा प्राचीन सोम, मानवांच्या सभोवती वाहतो आणि पात्रे पूर्ण करतो. त्याने त्रिताचे नाव निर्माण केले, मधुरता ओतली आणि इंद्र व वायूच्या मैत्रीसाठी मधुर रस दिला. शुद्ध होत असताना, हाच सोम प्रभातांना उजळ करतो आणि नद्यांमध्ये अवकाश निर्माण करणारा ठरतो. सात प्रवाहांमधून तीनदा दूध काढणारा हा सोम हृदयासाठी शुद्ध आणि आनंददायक आहे. म्हणूनच, तू खरोखरच वीर आहेस, हे सोम; तुझी दृढता आणि उदार मन हेच तुझे खरे सामर्थ्य आहे. सर्व दात्यांमध्ये तुझा दान ठेवले जाते; म्हणून, इंद्रा, तू आमच्यासोबत रहा. आमच्यावर संकट येऊ नये, हे इंद्रा, आम्ही प्रार्थना करतो; गोधनयुक्त सोमरसाचा तू आनंद घे. सर्वांनी इंद्राचे स्तवन केले, ज्याची शक्ती अथांग समुद्रासारखी आहे—रथचालकांमध्ये श्रेष्ठ, सत्यस्वरूप, आणि पुरस्कारांचा स्वामी. इंद्रा, तुझ्या मैत्रीत आम्ही बलवान भयमुक्त राहू दे; आम्ही तुझी, विजयी आणि अजिंक्याची, स्तुती करतो. तुझे प्राचीन दान कधीच कमी पडत नाही; गोधनाचे धन मिळाले की, ते गायकांसाठी मोठे भाग्य ठरते. सोमरसाच्या थेंबांनी, उत्सुकतेने आणि वेगाने, दुसऱ्यांदा प्रवाहित होत सर्व आशीर्वाद व्यापले. हे बलशाली इंद्रा, तू अनेक दोष दूर करतोस, संततीसाठी मार्ग सुलभ करतोस आणि तुझ्या सामर्थ्याने घोड्यांना घडवतोस. गायींसाठी मार्ग रुंद करतोस, स्तुती मिळवतोस आणि यज्ञ एकत्र करतोस. राजासारखा, शहाणपणाने युक्त, सोम शुद्ध होत विचारांच्या सीमा गाठतो आणि मध्यप्रदेशातून प्रवास करतो. सोमा, आमच्याकडे ये, आम्हाला बळ, तारुण्य, सौंदर्य आणि तेज दे; देवांच्या कृपेसाठी उत्तम प्रकारे पिळला गेलेला. इंदु, आमच्यासाठी शंभर गायींचे धन, गोधनाचे पोषण आणि सुंदर घोडे घेऊन ये, आमच्या आनंदासाठी. तू पुरुषार्थाने युक्त, स्वर्गातील महान निवासस्थानात राहणारा, तुझ्या सत्कृत्यांमुळे आम्ही तुला सुंदर मानतो. संचित शक्ती, स्तोत्रे, व्रत आणि उत्साहाने तू शंभर किल्ले उद्ध्वस्त केलेस. मग, खजिना, स्वर्गाचा राजा, तुझ्याकडे आला; थकवाविरहित, तेजस्वी पंखांनी तो आणला. तू तुझी शक्ती जागृत करून अधिक महानता संपादन करतोस, प्रसिद्ध आणि धनदायक. सर्व ज्ञातांना, तो वायूसारखा वेगवान, गायींचा रक्षक आणि अमृत देणारा आहे. हे इंदु, ज्ञानीजनांनी शुद्ध केलेला, तूं पोषणासाठी शुद्ध हो, तुझ्या तेजाने गायींकडे ये. शुद्ध होत, तू मार्ग रुंद करतोस, लोकांसाठी बळ निर्माण करतोस; पिंगट सोम, जलद प्रवाह ओत. देवकृपेसाठी शुद्ध होत, इंद्राच्या मार्गावर, तेजस्वी घोड्यांसह पुढे जा. अग्नीने अग्नी प्रज्वलित होतो—तो ऋषी, तरुण, गृहस्वामी, आहुती वाहणारा, चमच्याने मुखात घेतो. जो कोणी, अग्नी, यज्ञाने तुझी उपासना करतो, त्याचा तू खरा रक्षक हो. जो यज्ञाने अग्नीला देवकृपेसाठी पुकारतो, त्याला, हे शुद्ध अग्नी, तू सुख दे. मी कौशल्यसंपन्न मित्र आणि शत्रूनाशक वरुण, तसेच यश देणारे तेज पुकारतो. सत्यामुळे मित्र आणि वरुण वाढतात, स्पर्श करतात आणि विशाल शक्ती मिळवतात. हे मित्र-वरुण, शहाणे आणि महान, विशाल निवासस्थानात राहणारे, आम्हाला कौशल्य द्या आणि वैर दूर करा. इंद्रासोबत तुम्ही दोघे एकत्र, निर्भय, समतेने तेजस्वी दिसता. ते स्वतःच्या नियमाने पुन्हा गर्भात प्रवेश करतात, पवित्र नाव घेऊन, यज्ञास पात्र होतात. अग्नीच्या ज्वाळांनी, इंद्रा, तू लपलेल्याला शोधून, बंदिस्त जागा फोडून, गायींचा पाठलाग केलास. मी त्या दोघांना—इंद्र आणि अग्नी—पुकारतो, ज्यांनी हे सगळे पूर्वी साध्य केले. आम्ही इंद्र आणि अग्नी, प्रखर, विघ्ननाशक, यांना पुकारतो; ते आम्हाला कृपा देवोत. तुम्ही शत्रू वृत्रांचा, दस्यूंचा आणि सर्व शत्रूंचा नाश करता, सत्यस्वरूपा. पिळलेले, आनंददायक सोम, ज्ञानी, समुद्रावर प्रवाहित होत, उत्साहाने ओसंडून वाहतात. शुद्ध होत, तू तुझ्या लाटेने समुद्र ओलांडतोस, हे राजन, हे महादेव, सत्यात मोठा; मित्र-वरुणाच्या आज्ञेने, महान सत्य प्रवाहित करत पुढे जा. राजासारखा, समुद्राचा देव, पुरुषांनी अलंकृत, तेजस्वी आणि विवेकी दिसतो. तो तीन स्वरांनी उच्चारतो: अग्नी सत्याची प्रेरणा देतो, पुरोहिताचे ज्ञान देतो; गायी त्यांच्या स्वामीकडे चौकशी करतात, आणि विचार, तृष्णेने, सोमाकडे जातात. गायी, दूध देणाऱ्या, तृषार्त होऊन सोमाकडे जातात; ज्ञानी आपले विचार सोमाकडे लावतात; पिळलेला, शुद्ध सोम स्तुत्य ठरतो; सोमासाठी स्तोत्रे आणि त्रिष्टुप छंद जोडले जातात. अशा प्रकारे, सोमाच्या पवित्र प्रवाहात, देव, ऋषी, गायी, अग्नी, मित्र, वरुण, इंद्र आणि अग्नी यांच्या महान कार्यांचे गोडत्व आणि शक्ती यज्ञात प्रकट होते.