सामवेदः

सोमदेवाचा तेजस्वी आणि पराक्रमी स्वरूप या ऋचांमध्ये अत्यंत सुंदरपणे वर्णन केले आहे. सोम, तू महान शक्तिमान आहेस, तेजाने उजळलेला आहेस, आणि वीरव्रत धारण केलेला महान देव आहेस. तू जगातील महान नियमांना आधार देतोस. तुझी वीरशक्ती अपार आहे, तुझ्यातील सामर्थ्य उत्साही आहे, आणि तुझ्या पिळलेल्या रसामध्येही अपूर्व शक्ती आहे. म्हणूनच, तू सर्व शक्तिमानांमध्ये खरोखरच श्रेष्ठ आहेस. तू वेगवान घोड्याप्रमाणे धावतोस, इतर वेगवानांसोबत स्पर्धा करतोस; हे सोम, तू आमच्यासाठी दूरवरूनही संपत्ती वाढव. तू खरोखरच तेजाने उजळलेला आहेस, म्हणून आम्ही तुला, हे प्रकाशमान, शुद्ध, सूर्यदर्शी सोम, पुन्हा पुन्हा आळवतो. जेव्हा तुझ्यावर जलशिंचन होते, आणि तू आयुष्याच्या प्रवाहाने शुद्ध होतोस, तेव्हा तू पवित्र पात्रात पवित्र आसन गाठतोस. तू वीरशक्तीसाठी, आनंददायक स्वरूपात, तुझ्या स्वतःच्या अस्त्रांसह, प्रवाहांसह येथे ये. हे शुद्ध करणाऱ्या सोम, जेव्हा तू गाळणीद्वारे वर उचलला जातोस, तेव्हा आम्ही तुझ्या मैत्रीची निवड करतो. तुझे हे प्रवाह, जे गाळणीद्वारे वाहतात—त्यांच्याद्वारे आम्हाला सौख्य मिळू दे. हे शुद्ध करणारा सोम, आम्हाला धन, वीरांसह अन्न, आणि सर्वांचा अधिपतीपद दे. या यज्ञासाठी आम्ही अग्नीला दूत म्हणून निवडतो, जो सर्वज्ञ आहे, आणि उत्तम सल्ला देणारा पुरोहित आहे. अग्नी, अग्नी, तुझ्या स्तुतिस्वरूप नेहमीच वंशज तुला बोलावतात, तू लोकांचा स्वामी, हविर्धारी, आणि सर्वांना प्रिय आहेस. हे अग्नी, पवित्र कुशावर जन्मलेला, देवांना येथे आण; तू स्तुत्य पुरोहित आहेस. आम्ही मित्र आणि वरुण यांची सोमपानासाठी आळवणी करतो, जे शुद्ध बुद्धीने जन्मलेले आहेत. सत्यानेच तुम्ही दोघेही ऋताचे पालन करता, प्रकाशाच्या अधिपती, हे मित्र-वरुण, मी तुम्हा दोघांना आळवतो. वरुण रक्षक आणि मित्र, त्यांच्या सर्व सहाय्यांनी, आम्हाला आपली कृपा लाभू दे. इंद्रासाठी स्तोत्रकार आपले गीत उचलतात; ऋचांनी, गायक इंद्राची स्तुती करतात, आणि सर्वत्र इंद्राला हाक मारली जाते. इंद्र, दोन अग्निसोबत, एकाच उद्देशाने, वाणीने युक्त होऊन, सुवर्णवज्रधारी म्हणून प्रसिद्ध आहे. हे बलवान इंद्र, स्पर्धा आणि युद्धात, हजारो बक्षिसांसाठी, तुझ्या महान सहाय्याने आम्हाला रक्षण कर. दूरदृष्टीसाठी इंद्राने सूर्य आकाशात उगवला; त्याने किरणांनी पर्वत फोडला. इंद्र आणि अग्नी यांना आम्ही मोठ्या आदराने, तेजस्वी स्तुतीने वंदन करतो; जणू गाईंच्या शोधाप्रमाणे, आम्ही मदतीसाठी त्यांना स्मरतो. खरंच, ज्ञानी लोक नेहमीच अशा प्रकारे त्यांची स्तुती करतात, युद्धातील विजयासाठी बळ मिळवण्यासाठी. हे दोघे वाक्पटू, उत्साही, आम्ही तुम्हाला बोलावतो; आम्हाला ज्ञान हवे आहे, तुमच्या देणग्या आम्ही इच्छितो. हे सामर्थ्यशाली सोम, तुझ्या प्रवाहाने, मरुतांसाठी उत्साही होऊन, आम्हाला बळ देणारी तुझी भेट दे. तू दोन बलवानांना आधार देणारा, सूर्यद्रष्टा शुद्ध करणारा आहेस; आम्ही तुला स्पर्धेत आणि युद्धात प्रेरित करतो. या शुद्ध गाळणीने, हे पिंगट सोम, प्रवाहित हो; स्पर्धेत तुझ्या युक्त घोड्याला प्रेरणा दे. हे बलवान, तांबूस सोम, तू मोठ्याने गर्जत, पृथ्वी आणि आकाश दुमदुमवतोस; इंद्राच्या अग्नीसारखा, माझ्या या बोलण्याकडे लक्ष दे, स्पर्धेत प्रेरित हो. रसाने परिपूर्ण, गोडतेने ओथंबलेला, तू प्रवाहित होतोस, सर्वात मधुर धारा देतोस; हे शुद्ध करणाऱ्या सोम, तू इंद्रासाठी प्रवाह तयार करतोस. म्हणून, हे उत्साही सोम, शत्रूंना नम्र करून, तुझ्या तेजस्वी स्वरूपाने, जणू गाईंच्या झुंडीप्रमाणे, तू सर्वत्र प्रवाहित हो. आम्ही तुला, हे इंद्र, बळाच्या बक्षिसासाठी पुन्हा पुन्हा आळवतो, हे पुरुषांचा स्वामी; युद्धात, खरे स्वामी इंद्र, सर्व बाजूंनी लोक तुला स्मरतात. म्हणून, हे अद्भुत इंद्र, वज्रधारी, सामर्थ्याने स्तुत्य, दगडफेक करणारा, आमच्यासाठी गाई, घोडे, रथ यांचा वर्षाव कर; प्रत्येक स्पर्धेत विजयासाठी आम्हाला बळ दे. आता, सर्वांना माहीत आहे, की इंद्रच धनाचा दाता आहे; तो गायकांसाठी, मघवन्, उदारपणे जणू हजारो भेटी देतो. शंभर सैन्यांच्या सेनापतीसारखा, तो सामर्थ्याने पुढे सरसावतो, उपासकासाठी अडथळे दूर करतो; त्याच्या विपुल भेटी पर्वताच्या प्रवाहांसारख्या ओसंडून वाहतात. तुला, हे इंद्र, लोक अनेक काळापासून आपली अर्पणे वाहतात; म्हणून, स्तोत्रांनी वहाणारा इंद्र, आम्हा आपल्याजवळ ये. हे सुंदर नासिका असलेला, पिंगट सोम, आनंद घे; आम्ही तुला शोधतो—तुझ्यामुळे ज्ञानी लोक अलंकृत होतात. तुझ्या प्रसिद्ध आणि स्तुत्य कीर्ती, हे इंद्र, सोमपानात प्रकट होतात. तुझ्या उत्तम उत्साहाने, पिळलेल्या सोमासह, प्रवाहित हो, हे देव, हे वीर, दुष्ट वाणीचा नाश करणारा. तू वृत्राचा वध केला, शत्रूचा नाश केला, दिवसेंदिवस बक्षिस जिंकले; तू गाईंचा जिंकणारा, घोड्यांचा जिंकणारा आहेस. तू पोषण करणाऱ्यांमध्ये, गाईंच्या गोठ्यातील गाईंसारखा मिश्रित झाला आहेस; तू जणू गरुडाप्रमाणे आपल्या घरट्यात स्थिर झाला आहेस. पुषण हेच धन, भाग्य आहे; शुद्ध होत असलेला सोम प्रवाहित होतो. सर्व समृद्धीचा अधिपती दोन्ही आकाश आणि पृथ्वी प्रकट करतो. एकत्र, प्रिय आणि उत्साही गाई, उत्साहासाठी धावतात; शुद्ध करणारे सोम, त्या थेंबांनी मार्ग निर्माण करतात. हे शुद्ध करणारा, आम्हाला सर्वोच्च कीर्ती मिळू दे, जी सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे; जिच्या सहाय्याने आम्ही पाच जातींमध्ये धन जिंकू शकू. अशा प्रकारे, या ऋचांमध्ये सोम, अग्नी, मित्र, वरुण, इंद्र आणि पुषण यांच्या तेज, कृपा, आणि भक्तांसाठीच्या वरदानांचे सुंदर वर्णन केले आहे. या देवांना आळवून, भक्त त्यांच्या जीवनात विजय, समृद्धी आणि सौख्य मागतात.