सामवेदः

पाच पुरिष-चरणांची विधी सांगितली जाते. प्रथम उत्तरार्धात असिता, कश्यप किंवा देवल यांचा उल्लेख येतो. गायत्री छंद, सोम हा शुद्ध करणारा, याचे स्तवन केले जाते. "पुरुषांनो, त्या पवित्र करणाऱ्या इंदूचे गाणे गा; देवता त्याच्याकडे येतात," असे म्हटले जाते. अथर्वणांनी गोड दूध घेऊन, देवतेसाठी, त्या दिव्य सत्तेसाठी सोमाकडे आले आहेत. "आमच्यासाठी शुद्ध हो, गायींसाठी, लोकांसाठी, रथवानासाठी, राजासाठी आणि वनस्पतींसाठी कल्याण घेऊन ये," अशी प्रार्थना केली जाते. कश्यप, मरीचिचा पुत्र, गायत्री छंद, सोम हा तेजस्वी, प्रकाशमान, गोमुखी सोमाने प्रवाहित होतो. पुरोहितांनी प्रेरित केलेला, उत्साही सोम, जिंकणाऱ्या वीरांसारखा, बक्षीस मिळवण्यासाठी पुढे सरसावतो. "सोम, समृद्ध होऊन, आमच्या कल्याणासाठी एकत्र ये; सूर्यदर्शनासाठी स्वतःला शुद्ध कर," अशी विनंती केली जाते. शंभर वैखानस ऋषी, गायत्री छंद, सोम शुद्ध करणारा; या ऋषीसाठी उत्साही धारांप्रमाणे सोम वाहतो, कीर्ती मिळवणाऱ्या वेगवान घोड्यांसारखा. मधुरसाने भरलेल्या पात्राकडे, अविनाशी पाण्याकडे, स्तोत्रे धाव घेतात. जसे थेंब महासागराकडे जातात, गायी आपल्या गोठ्यात परततात, तसेच ते सत्याच्या गर्भात पोहोचतात. भारद्वाज, बृहस्पतीचा पुत्र, गायत्री छंद, अग्नी—"अग्ने, स्तुत्य होऊन, हविर्दानासाठी ये; पवित्र कुशावर होतृ म्हणून बस," अशी प्रार्थना होते. अंगिरसांनी लाकडाने व तुपाने प्रज्वलित केलेला, सर्वात तरुण, तेजस्वी अग्नी, आम्हाला व्यापक कीर्ती आणतो; महात्मा अग्नी, महान पराक्रम देतो. विश्वामित्र, गाथिनपुत्र किंवा जमदग्नी, गायत्री छंद, मित्र व वरुण—"मित्र-वरुण, साजूक तुपाने आम्हाला गायींची समृद्धी द्या; मधुरसाने, हे ज्ञानी, दिव्य लोक द्या." तुमच्या महिम्याने, दीर्घ व शुद्ध व्रतांनी, तुम्ही कौशल्यावर राज्य करता. "जमदग्नींसह स्तुती करीत, सत्याच्या गर्भात बसा; सत्याने वाढलेला सोम प्या." इरींमिठी, कण्वपुत्र, गायत्री छंद, इंद्र—"इंद्रा, आनंदाने ये, हा सोम प्या; हे पवित्र कुश माझे आसन आहे." "इंद्रा, तुझ्या दोन पिंगट घोड्यांनी, प्रार्थनेच्या सामर्थ्याने, तुला इथे आणो; आमच्या प्रार्थना ऐक." "सोम पिळला जातो, तेव्हा आम्ही, सोम यज्ञ करणारे, प्रार्थनेच्या शक्तीने तुला बोलावतो, हे सोमपान करणारा इंद्र." "इंद्र व अग्नी, शब्दांनी, उत्तम सोमाकडे या; या यज्ञाचे रक्षण करा." "इंद्र-अग्नी, गायकासह, जागृत यज्ञ पुढे सरसावतो; या सोमाने आम्हाला रक्षण करा." "ज्ञानाने आच्छादित, यज्ञाच्या कृपेसह, इंद्र-अग्नींची मी निवड करतो; ते येथे सोमाचा आस्वाद घेऊ देत." अंगिरस ऋषी सामर्थ्यवान झाले आहेत. सोम, शुद्ध करणारा, तुझा उत्साही जन्म स्वर्ग व पृथ्वीवर ठेवला आहे; आम्हाला बलवान संरक्षण व कीर्ती दे. इंद्र, यज्ञास पात्र, वरुण, मरुतांसाठी, सोमाची धारा वाहू दे, विशाल जागा देणारी. "या सर्व मानवी कीर्ती जिंकण्यासाठी, आम्ही प्रयत्न करतो." शुद्ध करणारा सोम, सामर्थ्याने प्रवाहित, पाण्यात लपेटलेला, सत्याच्या गर्भात, दैवी सुवर्ण स्त्रोत म्हणून बस. स्वर्गीय स्तनाचे दुग्ध घेऊन, प्राचीन, प्रिय मधुर आसन गाठले आहे; आमंत्रित आधाराकडे, मानवांनी शुद्ध केलेला, बलासाठी वाहतो. "पुरifier, पुरुषांसह, पात्राभोवती धाव, बक्षीस मिळव; घोड्यासारखे वेगवान तुला स्वच्छ करतात, लगामाने पवित्र कुशावर आणतात." दैवी थेंब, स्वतःच्या शस्त्राने सज्ज, शुद्ध होतो, शापांचा नाश करतो, लोकांचे रक्षण करतो; देवांचा पिता, कुशल सर्जक, स्वर्गाचा आधार व पृथ्वीचा पाया. ऋषी, प्रेरित, मानवांचा नेता, ज्ञानी, उशना, त्याच्या अंतर्दृष्टीने, लपलेले गुपित शोधतो—अत्यंत दूर असलेल्या स्थानातील गायींचे गुप्त नाव. "वीर, आम्ही तुझी गायीसारखी स्तुती करतो; इंद्रा, चराचरांचा अधिपती, प्रकाशदृष्टी असलेला प्रभू." "इंद्रा, तुझ्यासारखा कोणी जन्मला नाही, ना होईल; ना दैवी, ना मानव. उदार इंद्रा, आम्ही घोडे व गायींसाठी तुला बोलावतो." "कशा अद्भुत संरक्षणाने, आमचा वाढणारा मित्र संदेशवाहक झाला? तुझ्या कोणत्या महान सहाय्याने?" "तुझ्या नशेतल्या शक्तींमध्ये कोणती खरी, श्रेष्ठ आहे? स्थिरांनाही तू मोडतोस, द्रव्यदाता." "आमच्यासाठी मित्रांचा, गायकांचा रक्षक हो; शंभरपट मदतीस ये." "स्तोत्रांनी आम्ही त्या बलवान, मृत्यूवर विजय मिळवणाऱ्या, उदार इंद्राची स्तुती करतो; जशा गायी आपल्या वासराला हाक मारतात." "आम्ही स्वर्गरूपी बैल, दानशूर, सामर्थ्याने वेढलेला, पर्वतासारखा, अन्नपूर्ण, हजारपट, गायी झटपट आणणारा, अशी संपत्ती शोधतो." "तुझ्या स्तुत्यांनी, युद्धात मदतीसाठी, धनदायक इंद्राला बोलाव; सोमपानाच्या वेळी, मी मोठ्याने गातो, उदाराला मजुरी मागणाऱ्या कामगारासारखा हाक मारतो." "लोभी वा दुर्बल शत्रू, वेगवान, उत्साही इंद्राला तोंड देऊ शकत नाही; तो प्रसन्न होऊन, सोमपिणाऱ्या गायकास योग्य दान देतो." "सोम, गोड, मनोहारी प्रवाहाने वाह, इंद्राच्या पानासाठी पिळला गेला आहे." दैत्यांचा नाश करणारा, सर्व लोकांचा रक्षक, आपल्या आसनात विराजमान झाला आहे; तो पवित्र पात्रात, आपल्या विश्रांतीच्या स्थानी स्थिर झाला आहे.