सामवेदः

अग्नी हा आमचा गृहस्वामी आहे, तोच आमचा यज्ञाचा पुरोहित, सर्वज्ञ, हव्या त्या फळांची प्राप्ती करून देणारा वाहक आहे. आम्ही, मर्त्य मानव, मित्रत्वाने, तुझ्या सहाय्यासाठी तुला निवडलं आहे, हे देवते—तू जलांचा पुत्र, भाग्यवान, बुद्धिमान, सर्वत्र प्रशंसित आणि निष्पाप आहेस. आम्ही तुझ्यासाठी हविर्दान अर्पित करून ते शुद्ध करतो; पुरोहिताला, गृहस्वामीला त्याच्या योग्य स्थानावर बसवतो आणि इडा या जागी श्रद्धेने, योग्य अर्घ्य अर्पण करून, घरातील मान्यवर देवतेची पूजा करतो. हा तरुण तेजस्वी अग्नी, आपल्या मातांमागे चालत, आधारासाठी पुढे जातो; त्याचा जन्म होताच तो क्षणाचाही विलंब न करता आपले महान कर्तव्य पार पाडण्यास इच्छुक झाला. तुझे एक रूप हे आहे, दुसरे ते; तिसऱ्या तेजाने तू या जगात प्रवेश कर आणि व्यापून टाक; सुंदर शरीर व रूप धारण कर, देवांना प्रिय हो, आणि सर्वोच्च स्थानात विराजमान हो. आम्ही, जणू रथावर आरूढ झाल्यासारखे, आपल्या विचारांनी, या जाज्वल्य जाठवेदासाला स्तुती अर्पितो; हे अग्नी, आमच्या सभेसाठी तुझे अनुग्रह शुभ होवो—आम्ही तुझ्या मैत्रीतून कधीच दूर जाऊ नये. देवतांनी अग्नीला उत्पन्न केले—तो सर्वत्र व्यापणारा, लोकांचा पाहुणा, ऋषी, सार्वभौम, स्वर्गाचा प्रमुख, पृथ्वीचा आधार, ऋतूनुसार जन्मलेला, आणि पात्राजवळ वास करणारा आहे. तुझ्यापासून, पाण्याचे विस्तार होते, जसे पर्वताच्या शिखरावरून झरे वाहतात; अग्नी, देवांनी स्तोत्रांनी तुला उत्पन्न केले; तुला अर्पण केलेली स्तोत्रे, जिंकणाऱ्या घोड्यांप्रमाणे, बळ वाढवतात. अग्नी, यज्ञाचा राजा, रुद्र, पृथ्वी व आकाशाचा सच्चा पुरोहित, प्राचीन, सुवर्णरूप, सदैव सहाय्याला तत्पर—त्याची उपासना आम्ही करतो, वज्रधारी इंद्राच्या विचारापूर्वीच. राजा अग्नी, श्रद्धेने प्रज्वलित केला जातो, त्याचे मुख तुपाने अर्पण केल्यावर, पुरुष त्याची स्तुती करतात; बलवान अग्नी, पहाटेच्या आगमनावेळी अग्रस्थानी तेजाने चमकतो. आपल्या विशाल पताकेसह अग्नी पुढे सरकतो, वृषभासारखा पृथ्वी व आकाशामध्ये गर्जतो; जलांच्या कुशीत महिष उगवतो. तेजस्वी किरणांनी, पुरुष अग्नीला निर्माण करतात—तो प्रशंसित, तेजस्वी देवतेच्या हस्तातून पडणारा, दूरदर्शी गृहस्वामी, आवाहन करण्याजोगा आहे. लोकांत प्रज्वलित झालेला अग्नी, जणू गायीने आपले थन पसरावे तसे, प्रभात पसरतो; बलवान तरुणांसारखे त्याचे किरण आकाशाकडे झेप घेतात. हा बलवान अग्नी विपुल प्रकाश निर्माण करतो, शहाण्यांना व अज्ञांना एकत्र नेत, प्राचीन नगरीच्या नियमांचे मार्गदर्शन करतो; स्तोत्रांनी प्रेरित विचार, सुवर्ण दाढीचा, तेजस्वी कवचधारी याचा शोध घेतात. तुझे तेज वेगळे, तुझे पावित्र्य वेगळे—तू दोन रूपांचा आहेस, जसे दिवस व रात्र, हे अग्नी. तुझे सर्व सामर्थ्य अद्भुत आहे; तुझा अनुग्रह, दानशूर पूषण, आमच्यावर सदैव राहो. हे अग्नी, सतत संपत्ती देणारा, आम्हाला गायीचा सर्वाधिक टिकणारा भाग मिळू दे, जे तुझ्या आवाहनकर्त्याला मिळेल; आमचा पुत्र, आप्तजण, यशस्वी होवो; तुझी सदिच्छा आमच्याशी असो. महापुरोहित अग्नी जन्माला येतो, आकाश जाणणारा, मानवांच्या आसनावर बसतो, जलांचे प्रवाह फिरवतो; तो अर्पण सांभाळतो, दान घेऊन येतो, शरीराचा रक्षक आहे, संपत्तीच्या मार्गावर नेत आहे. राजा, स्वामी, प्रसिद्ध, लोकांमध्ये श्रेष्ठ, सन्माननीय, इंद्रासारखा महान कृत्ये करणारा, पुढे येवो; स्तुतीने आवाहन केल्यावर, तो आम्हाला कृपा देवो. जाठवेदास हा जंगलात लपलेला असतो, गर्भवती मातांनी पोसलेल्या गर्भासारखा; दिवसेंदिवस, जागृत असणाऱ्यांनी आणि यज्ञ करणाऱ्यांनी, अग्नीचे गुणगान करावे. हे अग्नी, तू प्राचीन काळापासून जादूगारांचा नाश करतोस; कोणतेही दैत्य तुला युद्धात हरवू शकले नाहीत. दुष्ट, भक्षण करणाऱ्यांना जाळून टाक; तुझे दिव्य शस्त्र कधीच निष्फळ होऊ नये. हे अग्नी, आम्हाला सर्वात मोठे, अखंड बळ दे; संपत्तीच्या मार्गावर ने, विजयाचा मार्ग आम्हाला प्राप्त होवो. जर एखादा वीर जन्माला आला, तर मर्त्याने अग्नी प्रज्वलित करावा; मानव हविर्दान अर्पण करावा, आणि दैवी संरक्षणाचा लाभ घ्यावा. तुझा धूर, हे प्रखर अग्नी, आकाशाकडे झेपावतो; तुझी तेजस्वी ज्वाला सूर्याच्या तेजाप्रमाणे पसरते; तू, शुद्ध करणारा, आपल्या प्रकाशाने उजळतोस. तुझ्याकडे राजेश्वर कीर्ती आहे, हे अग्नी; मित्रासारखा तू स्वामी आहेस. हे बुद्धिमान, तू मानवांना कीर्ती देतोस, समृद्धी वाढवतोस, जणू पोषण करणारा आहेस. प्रत्येक सकाळी, अग्नीला, सर्वांच्या आवडत्या पाहुण्याला, स्तुती करावी; ज्याच्यात सर्व मर्त्य आपली आहुती अर्पण करतात, त्या अमरात. जे काही सर्वश्रेष्ठ आहे, ते अग्नीला, मोठ्या स्तुतीसह अर्पण व्हावे; बलवान गायीप्रमाणे, तुझ्या श्रीमंती व शक्ती तुझ्यापासूनच उत्पन्न होतात. घराघरात, आवडत्या पाहुण्याचे—अग्नीचे—गुणगान करत, मी तुझ्यासाठी, हे बलाढ्य, उत्कंठेने स्तोत्रे गातो. महान, तेजस्वी अग्नीला देवतांनी स्तुती दिली आहे; मित्रासारखा, कीर्ती मिळवण्यासाठी, मर्त्यांनी त्याला अग्रस्थानी ठेवले आहे. आम्ही अग्नीपाशी आलो आहोत—वृत्राचा संहार करणारा, ज्येष्ठ, बुद्धिमान; दानासाठी प्रसिद्ध, मोठ्या तेजाने प्रज्वलित होणारा. परम नियमाने जन्मलेला, तू बलवानांसह बळकट झाला आहेस; अग्नी हा कश्यपाचा पिता आहे, श्रद्धा माता आहे, मनु ऋषी आहे. आम्ही सोमराजा, वरुण, अग्नी, आदित्य, विष्णु, सूर्य, ब्रह्मा आणि बृहस्पती यांचे आवाहन करतो. येथून ते स्वर्गाच्या उंचीवर चढतात; ते विजयी होऊन पुढे जातात, जसे अत्रि व अंगिरसांनी प्रकाशाच्या मार्गाने प्रवास केला. हे अग्नी, संपत्ती आणि महानतेसाठी, आम्ही तुला प्रज्वलित करतो; तू खरोखरच स्तुत्य आहेस, हे बलाढ्य—स्वर्ग व पृथ्वी तुझे पुरोहित आहेत. ज्याने येथे 'ब्रह्म' म्हणून सांगितले, तेच सर्व विद्या-कर्मांना व्यापते, जसे चाकाच्या कड्याने सर्व चाक व्यापले आहे. हे अग्नी, तुझ्या सामर्थ्याने, सर्व बाजूंनी आम्ही तुला हाक मारतो; जादूगार आणि दैत्यांच्या बळाला व कपटाला तू आवर घाल. येथे, हे अग्नी, वसु, रुद्र, आणि आदित्य यांची पूजा कर; योग्य लोकांना, मानवांना, तुपाने अभिषिक्त असणाऱ्यांना अर्पण कर. दुसरे, पहिले अर्ध—खरोखर, मी तुझा भक्त म्हणून बोलतो; हे अग्नी, तुझा शत्रू कोण? बाणासारखा, मी तुझ्या महानतेच्या आश्रयाला आलो आहे. प्राचीन वचन, भृगूंच्या महान अग्नीपुरोहिताला, ज्याच्याकडे ज्ञानाचे तेज आहे, त्या ज्ञानीकडे आण. हे अग्नी, सामर्थ्य, संपत्ती, बळ व शक्तीचा स्वामी, हे जाठवेदास, आम्हाला महान कीर्ती दे. हे अग्नी, यज्ञासाठी सर्वाधिक योग्य, उपासकासाठी देवांची पूजा कर; आनंदी पुरोहित म्हणून, तू तेजाने प्रकट हो, आणि विघ्ने दूर कर.