सामवेदः

हे ऐका, एक अद्भुत कथा, स्वर्गातून झरझरत वाहणाऱ्या, हजारो धारांनी युक्त अशा सोमाचा, जो सर्व संपत्ती आणि ऐश्वर्य घेऊन येतो. हा सोम, जो संपत्ती, धन, आणि यज्ञाला पोषक आहे, तो उत्तम निवासस्थान देतो. पवमान सोम, तू दिव्य जन्मांची घोषणा करतोस, तेजस्वी आणि अमरत्वाचे संदेश देतोस. शुद्ध केलेला, गाळणीतून पार पडलेला सोम, आनंददायी लाटांसारखा खेळतो, जलसरींच्या लाटेसारखा वाहतो. ज्याने आपल्या सामर्थ्याने गायींना, अगदी दगडांमधूनही, मुक्त केले आणि गायी-घोड्यांच्या गोठ्यात प्रवेश केला, तो योद्ध्यासारखा धाडसीपणे पुढे सरसावतो. हा शुद्ध, मृदू, वनात जन्मलेला सोम, हे इंद्रा, आम्हाला सर्वश्रेष्ठ, पराक्रमी कीर्ती दे, जशी तू, बलवान असून, दोन्ही जगांचे रक्षण करू इच्छितोस. इंद्र हा सर्व लोकांचा राजा आहे, तो सर्वांचे पालन करतो; आपल्या भक्तांना तो सर्व प्रकारचे ऐश्वर्य देतो, अगदी जवळून स्तुती करणाऱ्यालाही. इंद्राच्या सामर्थ्यामुळे, जो अवकाशांमध्ये, मानवांमध्ये, आनंद आणतो, त्याची महानता आहे. हे वरुणा, आमच्यावरील उच्चतम जाळे दूर कर, तळाचे आणि मधले मुक्त कर; मग, आदित्य, तुझ्या ऋताने, आम्ही निष्पापपणे अदितीचे होऊ. शुद्ध सोमासह आम्ही युद्धात नेहमी विजयी होऊ, मित्र, वरुण, अदिती, नद्या, पृथ्वी आणि आकाश आमचे अहित करू नये. हे बलवान देवांनो, याला आमच्यात सर्वश्रेष्ठ करा. हे सोम, तू इंद्रासाठी, यज्ञासाठी, वरुणासाठी, मरुतांसाठी वाह, आणि आम्हाला विशाल जागा दे. या सोमाच्या मदतीने, आम्ही मानवी कीर्ती जिंकू. मी पहिल्या जन्माचा, देवांपूर्वीचा, अमरत्वाचे नाव आहे; जो मला देतो, तो अमरत्व प्राप्त करतो—मी अन्न आहे, आणि अन्न खाणाऱ्यालाही मी खातो. तू काळ्या, लाल आणि चितपट गायींमध्ये, त्यांच्या तेजस्वी दुधाने, हे पोषण टिकवलेस. हा वृषभ, आवरण्याजोगा नाही, चितपट गायींमध्ये अग्रगण्य, तो गर्जना करतो आणि जगांतून फिरतो, बक्षीसाची इच्छा धरतो. जादूगारांनी त्यास आपल्या मायाजालाने मोजले; पितरांनी मानवी दृष्टीने त्याचे गर्भ घेतले. इंद्र, आपले दोन जोडीदार घेऊन, वाणीला जुऴवून, सुवर्ण वज्रधारी इंद्र मिसळतो. हे इंद्र, हजारो बक्षिसांच्या स्पर्धांमध्ये आम्हाला तुझ्या सामर्थ्याने रक्षण कर. जो व्यापतो आणि पसरतो, त्याच्या अणुष्टुभ यज्ञाचे नाव, वसिष्ठाने समर्थकाच्या तेजातून, सविता आणि विष्णुच्या रथंतरातून उचलले. हे वायू, आपल्या रथासह ये, मी तुला साकडे घालतो; सोम पिळणाऱ्याच्या घरी तू नक्की ये. हे मघवन, जेव्हा तू वृतत्राचा वध करण्यासाठी जन्मलास, तेव्हा तू पृथ्वीला विस्तारलेस आणि आधार दिलास, तसेच आकाशालाही. माझ्यात तेज, कीर्ती आणि यज्ञाचा सार असो; प्रजापती, सर्वोच्च, हे सर्व आकाशात स्थापन करो. तुझ्या पोषणशक्ती एकत्र येऊ दे, बक्षिसे एकवटू दे, विरोधावर मात करणारे सामर्थ्य एकत्र येऊ दे. अमरत्वासाठी समृद्ध झालेला सोम, सर्वोच्च कीर्ती आकाशात ठेव. हे सोम, तू सर्व वनस्पती, पाणी आणि गायी निर्माण केल्या. आपल्या शरीरातून तू विस्तृत वायुमंडल निर्माण केलेस; आपल्या प्रकाशाने अंधार दूर केलेस. मी अग्नीचे स्तवन करतो, यज्ञाचा पुरोहित, देव, यजमान, संपत्ती देणारा. त्यांनी गायींचे पहिले नाव, त्रिसप्त, लोकांचे उच्चतम नाव जाणले; जे जाणणारे होते, त्यांनी त्यांचा पाठपुरावा केला; ती लालसर, प्रसिद्ध गायी पृथ्वीवर प्रकट झाल्या. काही एकत्र जातात, काही एकत्र येतात; नद्या त्या एकाच विस्ताराला स्पर्श करतात. शुद्ध, तेजस्वी, अन्न देणाऱ्या जलांना शुद्ध, तेजस्वी लोक भेटतात. पूर्वेकडून दिवसाची शुभ कन्या उगवते, तिचे चिन्हे पसरतात. शुभ विश्रांतीचे स्थान प्रकट होते; ही रात्र सर्व चराचर जगाची असते. आता आपण वृषभाची, त्या लाल रंगाच्या महानतेचे स्तवन करू. आमची वाणी सभेत जातवेदस, वैश्वानर, आणि ताज्या मनाच्या अग्नीपर्यंत पोहोचो. शुद्ध, सोमासारखा शुद्ध झालेला, अग्नीसाठी सुंदर. सर्व देव, आकाश आणि पृथ्वी, जलपुत्र, माझ्या यज्ञाचे ऐकू देत. माझी वाणी तुमच्यात विखुरली जाऊ नये; ती तुमच्या हितासाठी बोली जाऊ दे, शेवटी आम्ही आनंद मानू. माझ्या कीर्तीला आकाश आणि पृथ्वीपासून, इंद्र आणि बृहस्पतीपासून, भगापासून मिळू दे; कीर्ती माझ्यासाठी मुक्त होऊ दे. मी प्रसिद्धांच्या सभेचा वक्ता होऊ. आता मी इंद्राच्या पराक्रमांची घोषणा करतो, जे त्याने प्रथम वज्रधारी म्हणून केले. त्याने सर्पाचा वध केला, पाण्याचे मार्ग खुले केले, डोंगर फोडले. मी अग्नी आहे, सर्व प्राण्यांचा ज्ञाता; तुप माझी दृष्टी, अमरत्व माझे अन्न. मी तीन आधार, सूर्य, आकाशात फिरणारा, अखंड प्रकाश, यज्ञ, आणि सर्व आहे. अग्नी ज्ञानींच्या पहिल्या पावलाचे रक्षण करतो; तो सूर्याच्या वेगवान पावलाचे रक्षण करतो; नाभीमध्ये, सात मुखांनी युक्त अग्नी रक्षण करतो. तेजस्वी अग्नी, प्रज्वलित झाल्यावर, तेजाने झळकतो; त्याची जीभ आत हलते, जणू ठिणगी. अग्नी, तू आम्हाला पोषण, तेज आणि दृष्टीसह संपत्ती दे. वसंत ऋतू आला, आनंददायी; त्यानंतर उन्हाळा, पावसाळा, शरद, हिवाळा आणि शिशिर—सर्व ऋतू आनंददायी आहेत. पुरुषसूक्तात सांगितले आहे: पुरुषाच्या हजार डोळ्या, हजार डोळे, हजार पाय; त्याने सर्व दिशांनी पृथ्वी व्यापली आणि तिच्या वर उभा राहिला. त्याच्या तीन चतुर्थांश भागाने तो वर गेला; एक चतुर्थांश पुन्हा येथे जन्माला आला. तो सर्वत्र पसरला—जे खातात आणि जे खात नाहीत त्यात. हे सर्वच पुरुष आहे—जे झाले आणि जे होईल ते. सर्व प्राणी त्याचा एक चतुर्थांश आहेत; तीन चतुर्थांश अमरत्वात, स्वर्गात आहेत. ही त्याची महानता, आणि पुरुष त्याहूनही महान आहे. तो अमरत्वाचा स्वामी आहे, जो अन्नाने वाढतो. हीच ती दिव्य, गूढ, आणि तेजस्वी कथा, जिथे सोम, अग्नी, इंद्र, आणि सर्व विश्वाच्या उत्पत्तीची गाथा सांगितली जाते.