सामवेदः

इंद्र, वज्रधारी, तू खडक फोडणारा आहेस. तुझ्यासाठी कोणतीही गोष्ट दूरच्या किंमतीवर दिली जात नाही—ना हजारावर, ना दहा हजारावर, ना अगदी शंभरावर. तू शंभरांचीही सहजपणे देणारी परमेश्वरी आहेस. माझ्या वडिलांचा आणि माझ्या भाऊ जो तुझ्या यज्ञात सहभागी होतो त्याचा खजिना म्हणजे तूच आहेस, हे इंद्र. माझ्या आईलाही तूच आश्रय देतोस, संपत्ती आणि कृपेच्या हेतूने. म्हणूनच, आमच्यासाठी तूच संपत्तीचा खरा स्वामी आहेस. हे इंद्र, तुला समर्पित केलेले हे सोमरस, दही आणि तुपासह, यातील पहिला आणि चौथा भाग तुलाच अर्पण आहे. वज्रधारी, तुझ्या दोन सुंदर अश्वांवर आरूढ होऊन, या सोमपानाच्या आनंदासाठी आमच्या घरी ये. हे इंद्र, हे सोमरस तुझ्या आनंदासाठीच अर्पण केले आहे. हे प्रसिद्ध वंदनीय सोमरस पिऊन, आमचे गाणे ऐक, आमची स्तुती स्वीकार, कारण तू गायकांना प्रिय आहेस. आज मी तुला, इंद्रा, सदैव दूध देणारी, गायत्री छंदातील, पोषणाने समृद्ध, सुशोभित गाय मागतो. ती आमच्यासाठी अन्नदायी असो. इंद्रा, तुझ्या सामर्थ्यापुढे कोणतीही मोठी शिला अडथळा ठरू शकत नाही. स्तोत्र करणाऱ्यांसाठी तू जे काही इच्छितोस, ते कोणीही रोखू शकत नाही. कोण जाणतो, कोणत्या सोमरसाने, ज्ञानी इंद्र पितो? तो आनंदाने, आपल्या सामर्थ्याने किल्ले फोडतो, तीक्ष्ण वज्राने, आणि सोमपानाच्या उत्साहाने. हे इंद्र, सभेतून अधर्म दूर कर. आमच्या सर्वात प्रिय सोमरसाला, दानशूरा, धनाच्या हेतूने, पवित्र कुशावर विराजमान कर. त्वष्टा, दिव्य वाणी, पर्जन्य, बृहस्पती—हे सर्व आम्हाला रक्षण करो. अदिती आपल्या पुत्रांसह आणि भावांसह आमचे रक्षण करो, आणि कठीण, हानिकारक वचनांपासून आम्हाला वाचवो. इंद्रा, तू आमचा सहचारी कधी होशील? उपासकासोबत कधी असशील? दानशूरा, तू जवळ ये, तुझे वरदान आम्ही पुन्हा मागतो. हे वृत्रसंहारक इंद्र, आपल्या दोन सुंदर अश्वांना दूरवरून जोडी. तू सामर्थ्यशाली, सोमपानासाठी, गायकांबरोबर आमच्याकडे ये. आज या पुरुषांनी, वज्रधारी, तुला आपल्या अर्पणांनी तृप्त केले आहे. स्तोत्रप्रिय इंद्रा, येथे ये, आपल्या भगिनीवर कृपा कर. आता ती आली आहे, उषा—स्वर्गाची तेजस्वी कन्या. आपल्या दृष्टीने ती मोठ्या पाण्यांची निवड करते, सुंदर उषा अंधाराला प्रकाशात बदलते. हे अश्विनीकुमारांनो, स्वर्गातील या उषा तुम्हाला बोलावतात. मीही तुम्हाला मदतीसाठी हाक मारतो, सामर्थ्यशाली अश्विनीकुमारांनो, कारण तुम्ही कुलागणातून जात असता. अश्विनीकुमारांनो, कोणता देव किंवा मनुष्य तापला आहे, ज्याला तुम्ही आपल्या सामर्थ्याने स्पर्श करता, किंवा जो तुमच्या मार्गदर्शनाने रात्रभर सुरक्षित राहतो? हे अश्विनीकुमारांनो, उषांमध्ये पिळलेला हा गोड सोमरस प्या आणि भक्तास धनधान्य द्या. मी नेहमीच तुमच्याकडे सोमरसासाठी प्रार्थना करतो—जसे धनुष्याच्या दोरीसाठी बाण, किंवा शिकारीसाठी पशू. तुम्ही अर्पणात कधीच कमी पडला नाहीत; मग कोण प्रभूची कृपा मागणार नाही? अध्वर्यु, सोमरस पिळ, कारण इंद्राला तहान लागली आहे. आता प्रत्यक्ष महान इंद्राने आपले दोन अश्व जोडलं आहेत आणि वृत्रसंहारक जवळ आला आहे. इंद्रा, तू नेहमीच इतरांपेक्षा श्रेष्ठ ठरलास. दानशूरा, प्रत्येक स्पर्धेत तू प्रसिद्ध झाला आहेस, आणि प्रत्येक युद्धात तुझ्यासाठी अर्पण योग्य आहे. इंद्रा, जिथपर्यंत तुझे सामर्थ्य आहे, तिथपर्यंत मला विजय मिळू दे. तू गायकावर कृपा करतोस—धन देतोस, कधीही अपयश नाही. युद्धात, इंद्रा, तू सर्व प्रतिस्पर्ध्यांपेक्षा श्रेष्ठ आहेस; शापांचा नाश करणारा, सर्जनशील, अडथळे दूर करणारा, तू शत्रूंना जिंकतोस. स्वर्गाच्या सिंहासनापेक्षा वर जाण्याची इच्छा ज्याने केली, त्याला कोणीही मागे टाकू शकले नाही. इंद्रा, पृथ्वीच्या सर्व क्षेत्रांत तूच सर्वश्रेष्ठ आहेस; तू सर्वांना कवेत घेतले आहेस. गर्जना करणारा सोमरस देवासाठी पिळला गेला. इंद्राने आपल्या जन्मावेळी जाहीर केले: "यज्ञांमुळे आम्ही तुला ओळखतो, हे वेगवान; स्तोत्रांनी आणि सोमरसाच्या आनंदाने आम्ही तुला जाणू." इंद्रा, तुझे आसन घरात स्थापित आहे, तुझे योक मानवांनी बांधले आहे. बहुस्तुत, आमचे रक्षण कर, आम्हाला संपत्ती दे, आणि सोमरसाने तृप्त हो. इंद्रा, तू किल्ले फोडलेस, मार्ग मोकळे केलेस, बांधलेली नद्या सोडवल्यास. तू मोठा पर्वत फोडला, आणि दानवांचा नाश केला, तेव्हा प्रवाह वाहू लागले. आम्ही सोमरस पिळून, तुझी स्तुती करतो, इंद्रा. तुझ्या सामर्थ्याने आम्ही संपत्तीची इच्छा करतो; आम्हाला समृद्धी दे, म्हणजे तुझ्या मदतीने, आमच्या शक्तीने आम्ही यशस्वी होऊ. इंद्रा, आम्ही तुझ्या उजव्या हाताला धरले आहे, धनाची इच्छा ठेवून—तू धनाचा स्वामी, खजिन्याचा स्वामी. आम्हाला गोधनयुक्त, तेजस्वी संपत्ती दे. पुरुष अर्पणांनी इंद्राला आवाहन करतात, जेव्हा ते आपल्या विचारांना यज्ञाशी जोडतात. वीर, सामर्थ्य देणारा, आम्हाला कीर्ती दे, गोधनयुक्त बक्षीस आम्हाला मिळू दे. वेगवान पंखांचे पक्षी, प्रिय मनाचे ऋषी, अपयशी न होता इंद्राकडे आले. अंधार दूर कर, आम्हाला दृष्टी दे, जणू बांधलेल्या व्यक्तीस गुप्त ठिकाणाहून सोडवतोस तसे आम्हाला मुक्त कर. आकाशात, सोन्याच्या पंखांचा पक्षी उडतो, ज्ञानी लोकांनी तुला हृदयाने पाहिले—वरुणाचा दूत, सोन्याच्या पंखांचा, यमाच्या क्षेत्रातील पक्षी, वेगवान. ब्रह्मा सर्वप्रथम जन्मला, प्रारंभात, सर्वांच्या आधी; त्याच्यापासून तेजस्वी ऋषी विस्तारले. त्याची मुळे खोल आहेत—त्याची व्याप्ती हे अस्तित्वाचे आणि अनस्तित्वाचे गर्भ आहे. पूर्वी कधीही न मिळालेली, सर्वाधिक विपुल अशी दाने त्याच्यासाठी तयार झाली आहेत—महान, वीर, सामर्थ्यवान, व्यापकदर्शी, वज्रधारी; त्याच्यासाठी, स्थिर, शांत अशा श्रेष्ठ शब्दांची रचना झाली आहे. काळ्या थेंबाने उजळलेल्या, चमकणाऱ्या, दहा हजारांसह फिरणाऱ्या वस्तूवर इंद्राने आपल्या सामर्थ्याने ती परत वळवली; आणि पुरुषांनी आपल्या कौशल्याने ती कलंक दूर केली. सर्व देवांनी, वृत्राच्या श्वासाविरुद्ध तुझी मदत करण्यासाठी, तुझे सहकारी झाले. इंद्रा, मारुती तुझे साथीदार असू देत—म्हणूनच तू ही सर्व लढाई जिंकू शकशील. देवाचा अद्भुत चमत्कार पाहा: तरुण, आपल्या अनेक समवयस्कांनी वेढलेला, पांढरे केस झालेले, पहारा देतो; त्याची महानता टिकून राहते, तरी कालच त्याच्यासारखा एक गेला. इंद्रा, तू जन्मतःच शत्रूंचा शत्रू झालास, जरी स्वर्ग आणि पृथ्वीने तुला झाकले होते. तू महान लोकांमध्ये आपला मार्ग शोधलास आणि संपन्न जीवांमध्ये युद्ध उभे केलेस. स्तंभासारखा, वज्रधारी, तू स्थिर आणि बलवान आहेस. इंद्रा, उत्साही, दानशूर, भक्तिपूर्वक आवाहन करणाऱ्यांचा तू प्रिय आहेस, वृत्रसंहारक, तेजस्वी वृषभ, मी तुझी स्तुती करतो. महान, वाढणारा, ज्ञानी इंद्राची स्तुती करा; आपली शुभेच्छा द्या, लोकांनो, पुढे चला, मानवांचे पुढारी, प्राचीन वीरांच्या मागे चला. या युद्धात, दानशूर इंद्राला आम्ही बोलावूया, तोच सर्वश्रेष्ठ आहे. तो क्रूर आणि आमच्या हाकेला प्रतिसाद देणारा, शत्रूंना पराभूत करो आणि आम्हाला संपत्ती मिळवून दे. स्तोत्रे कीर्तीसाठी उंचावली आहेत; वसिष्ठाने सभेत इंद्राचे महत्त्व गायले—तोच सर्वत्र प्रसिद्ध झाला आहे, माझ्या शब्दांकडे लक्ष देणारा, स्तुतीसाठी उत्सुक. अशा प्रकारे, या स्तोत्रांनी इंद्र, अश्विनीकुमार, त्वष्टा, अदिती, पर्जन्य, बृहस्पती आणि अन्य देवांचे गुणगान केले जाते, आणि भक्तगण त्यांच्या कृपेसाठी, संपत्ती, विजय आणि कल्याणासाठी प्रार्थना करतात.