सामवेदः

ऋषी आणि गायक मंडळी वज्रधारी इंद्राच्या सभोवती बसले होते, त्यांच्या समोर सोमरस आहुतीसाठी तयार झाला होता. जसे पवित्र कुशावर जल साचते, तसेच आम्ही भक्तिभावाने इंद्राच्या स्तुतिसुमनांनी त्याची पूजा करत होतो. हे इंद्रा, नहुषकुलातील तुझी शक्ती, लोकांमध्ये तुझ्या पुरुषार्थाचा तेज, पाच जातींमध्ये तुझ्या कीर्तीचा प्रकाश—हे सर्व आम्हाला लाभो, सर्व वीर्यशक्ती आम्हाला प्रदान कर. तू खरोखर वृषभासारखा बलवान आहेस, तुझ्या वृषभबलाने तू आमचे रक्षण करतोस. तू दूरदूरच्या आवाजालाही ऐकतोस, जवळच्यालाही ओळखतोस, आणि तुझ्या कीर्तीचा दरबार सर्वत्र आहे. हे वृत्रहंता, जे काही तू करतोस—दूर असो वा जवळ—त्यासाठी आम्ही गायक सतत तुझी स्तुती करतो, सोमरसाच्या आहुतीसह तुला बोलावतो. म्हणून आम्ही आमच्या कंठातून, सोमरसाच्या उन्मादात, तुझ्या पराक्रमी, महान, बुद्धिमान, दानशूर इंद्राची स्तुती करतो, कारण तुझं नाव ऐकावं असं आहे. इंद्रा, आम्हाला तीन पट आश्रय दे, तिप्पट रक्षण दे, दानशूरांना आणि मला अभय दे, आणि या वीजा दूर कर. इंद्राची सर्व धनसंपत्ती सूर्याच्या तेजासमोर उभी राहिल्यासारखी भासते; आम्ही भाग्यवानासारखे, सामर्थ्यसंपन्न जन्मलो आहोत, आणि आमचा हिस्सा मिळवला आहे. हे धन ना कोणताही देव, ना कोणताही मर्त्य, ना दीर्घायुषी, ना वेगवान, ना उत्सुक प्राप्त करू शकतो—फक्त इंद्रानेच आपल्या दोन अश्वांनां जोडलं आहे. प्रत्येक युद्धात इंद्र सर्व आहुतींनी सुशोभित होवो; स्तुती, सोमरसाच्या आहुतीसाठी, हे वृत्रहंता, तू ये, आम्ही तुझं सर्वोच्च गौरव गातो. तुझं कनिष्ठ धन तुझंच आहे, मध्यमसुद्धा तू वाढवतोस, आणि सर्वोच्च धनावरही तुझंच राज्य आहे; कुणीही तुझ्या गायी तुझ्यापासून हिरावून घेऊ शकत नाही. आता तू कुठे आहेस, कुठे गेलास? कारण तुझं मन सर्वत्र आहे. तू किल्ले उद्ध्वस्त करत युद्धभूमीत हिंडतोस, पुरंदर, ये, आम्ही तुझ्यासाठी गायत्री गाऊया. आम्ही वज्रधारीसाठी सोमरस वाहिला आहे; म्हणून आजच्या सोमपानात तू ये, कारण तू कीर्तीने सुशोभित आहेस. जो लोकांचा राजा आहे, रथावर आरूढ आहे, थकतो नाही, युद्धात सर्व सैन्यांचा पराभव करतो, आणि ज्याची मी स्तुती करतो—तोच वृत्रहंता इंद्र. ज्याच्यापासून आम्हाला भीती वाटते, त्या शत्रूंपासून आम्हाला निर्भय कर, आमच्या रक्षणासाठी या सोमरसाचा आनंद घे, आमचे शत्रू दूर कर, आमचे वैरी नष्ट कर. हे गृहस्वामी, सोमयज्ञाचा स्थिर स्तंभ, प्राचीन नगरे उद्ध्वस्त करणारा, इंद्र हा ऋषींचा शाश्वत मित्र आहे. तू महान आहेस, सूर्य, आदित्य, तुझी महत्ता सर्वश्रेष्ठ आहे, तुझ्या तेजाने तू महान आहेस. जो सुंदर घोडेस्वार, रथी, गोधनसमृद्ध आहे—जेव्हा तुझा मित्र, सामर्थ्यसंपन्न, नेहमी उत्साहीपणे सभेत येतो, तेव्हा तो तेजाने प्रकाशमान होतो. इंद्रा, जर तुझ्याकडे शंभर स्वर्ग, शंभर पृथ्वी असत्या, तरीही हजार सूर्य तुला तुळणार नाहीत, ना ही दोन जगं मिळूनसुद्धा. इंद्रा, जेव्हा पूर्व, पश्चिम, उत्तर, दक्षिण या दिशांनी लोक तुला बोलावतात, तेव्हा सर्व लोकांमध्ये तू सहाय्यक म्हणून प्रसिद्ध होतोस, तूच तुर्वशांचा आधार आहेस. कोणता मर्त्य, इंद्रा, तुझ्याशी स्पर्धा करू धजावतो? कारण तुझा विश्वास, दानशूर, सर्वोच्च स्वर्गात आहे; विजेता नेहमी विजयासाठी तुझ्याकडे पाहतो. इंद्र आणि अग्नी, पाय प्राचीन पादयुक्तांकडून आला; डोकं टाकून दिलं, आणि जीभेने पकडलं; तीस पावलं रात्री पुढे गेला. इंद्रा, आमच्याजवळ ये, मैत्रीभावाने आणि सहाय्याने ये; शुभाशीर्वादांसह, तुझ्या स्वतःच्या सामर्थ्याने, आमच्याजवळ ये. तुझं सहाय्य अमर असो, तू अग्रणी, अजिंक्य, वेगवान विजेता, प्रेरक, रथी, न थकणारा, तुग्रासाठी सामर्थ्य वाढवणारा असो. तुझे उपासक किंवा इतर कुणीही आमच्यापासून दूर जाऊ नयेत; दूर असो वा सभेत, तू आमच्यापासून मागे हटू नकोस; जवळ असशील तर आमचं ऐक. सोमरस इंद्रासाठी, वज्रधारीसाठी पिळा; सहाय्यासाठी नैवेद्य शिजवा; आनंद देणारे, हर्ष देणारे अन्न तयार करा. जो सर्वांचा सहाय्यक, बुद्धिमान इंद्र आहे—त्याला आम्ही बोलावतो; हजारशक्तीचा, बलवान, शुभांचा स्वामी, युद्धात आमची शक्ती हो. तुझ्या सामर्थ्याने आम्हाला रात्रंदिवस उत्तम दिशांचा लाभ होवो; तुझं वरदान कधीच कमी होऊ नये; आमचं दुर्भाग्य कधीही येऊ नये. जेव्हा हा मर्त्य गायक वृद्ध होतो, तेव्हा त्याने वरुणाची स्तुती करावी, जो परावृत्त झालेल्यांचा आधार आहे. गायींचं आणि सोमरसाचं रक्षण कर, हे इंद्रा, यज्ञातील पाहुण्या, दोन सुवर्ण अश्वांवर आरूढ वज्रधारी, सुवर्णमय इंद्रा. आमचं बोलणं ऐक, आमच्याजवळ ये; दानशूर, सोमरसाचा लोभी, तू सोमपानासाठी, ज्ञानाने युक्त होऊन, या स्तुत्यांना ये. हे अश्मवेदना, तुझ्यासाठी कधीही काहीही दूरच्या किमतीवर विकले जात नाही; हजार, दहा हजार, शंभर याही किंमतीला नाही, वज्रधारी, शतदात्या. तूच माझ्या वडिलांचं, भावाचं, आईचं धनरक्षक आहेस, धनसंपत्ती व कृपेच्या हेतूने. चौथं, पहिलं भाग, हे पिळलेले सोमरस, दही व साजूक तुपासह इंद्रासाठी आहेत; या आनंदासाठी, वज्रहस्त, दोन अश्वांवर ये, घरी ये, पानासाठी. हे सोमरस, इंद्रा, तुझ्या आनंदासाठी, प्रसिद्धीसाठी आहेत; गोडवा पिऊन आमची गाणी ऐक, स्तुती स्वीकार. आज मी तुला, इंद्रा, सदैव दूध देणारी गाय, गायत्री छंदात, भरपूर पोषण देणारी, सुशोभित, अन्नासाठी बोलावतो. कोणतेही मोठे खडक तुझ्या सामर्थ्याला आडवे येऊ शकत नाहीत; तुझ्या स्तुतिकर्त्यासाठी जे काही तुला हवं, ते कोणीही रोखू शकत नाही. कोणाला माहीत आहे, कोणत्या पिळलेल्या सोमरसाने तो पितो, ज्याला ज्ञानी इंद्राने बसवले, जो आनंदाने किल्ले फोडतो, तीक्ष्ण, आनंददायक सोमरसासह? इंद्रा, सभेतून अधर्म दूर कर; आमच्या सर्वात प्रिय सोमरसाला, दानशूरा, धनासाठी, पवित्र कुशावर बसव. त्वष्टा, दिव्य वाणी, पर्जन्य, बृहस्पती आमचं रक्षण करो; अदिती, पुत्र, भाऊ यांच्यासह, आमचं रक्षण करो; ती आमचं वाईट, क्लेशदायक बोलण्यापासून वाचवो. इंद्रा, केव्हा तू आमचा सखा होशील? केव्हा तू उपासकासोबत असशील? दानशूर जवळ येवो, तुझं वरदान पुन्हा पुन्हा मागितलं जावो. अशा प्रकारे, ऋषी आणि गायक, सोमरसाच्या आहुतीसह, इंद्राची स्तुती करीत राहतात, त्याच्या सामर्थ्याची, दानशूरतेची, रक्षणाची कामना करतात, आणि त्याच्या कृपेने सर्व संकटांवर मात करतात.