सामवेदः

यज्ञामध्ये पुत्रांनी आपल्या आवाजाने, त्यांच्या स्तुतींनी आकाशभर पोहोचवले. बलवान, प्रसिद्ध वीर त्या प्रवासासाठी येतात. त्या वेळी विष्णूने विशाल पावले टाकली; त्याने आपले पाऊल तीनदा भूतलावर ठामपणे ठेवले. मग, देवाला आर्जवाने बोलावले जाते—"आत्म्याने प्रेरित हो, आणि उत्तम रीतीने पिंजलेल्या सोमाला उचल, या दानात सोमपान कर." म्हणून विचारले जाते, "ज्ञानी आणि महान देवासाठी कोणते शब्द सर्वाधिक स्तुत्य आहेत?"—कारण ते शब्द फक्त त्याचेच आहेत. ना स्तुतीचा ऋचाही, ना संपत्तीचाही त्याला भान राहते; गायली जाणारी गीतेही त्याच्या दृष्टीस पडत नाहीत. पण इंद्राला मात्र स्तोत्रांनी अत्यंत आनंद मिळतो; तो बक्षिसांचा स्वामी आहे आणि सोमपान करणाऱ्यांचा सोबती आहे, त्याच्या पिवळ्या घोड्यांसह. "आमच्याकडे ये, आमच्या सोमाशी बक्षिसांसह ये; बलाढ्य तरुणासारखा दूर जाऊ नकोस," असे त्याला साकडे घातले जाते. "हे कृपावंत, कधी आमची स्तुती तुला प्रिय वाटेल? आमच्याकडे ये, रुधद्वाह, या दीर्घकाळ पिंजलेल्या सोमासाठी, आमच्या तृप्तीसाठी." इंद्राला विनंती केली जाते, "ब्राह्मणाच्या उदारतेसाठी सोमपान कर; ऋतूंचे अनुसरण कर. तुझे हे मैत्र कायम राहो." "आम्हीच तुझे गायक आहोत, इंद्रा, गाण्याचा प्रेमी; तू सोमपान करणारा, आमच्यासाठी विजय मिळव." "आमच्या शरीरात, आपल्या कुळांमध्ये, हे इंद्रा, वीरत्व ठेव; आम्हाला सत्राजितसारखी महासामर्थ्य दे." "तूच खरा वीर, तूच बलवान, तूच दानासाठी योग्य मनाचा आहेस." "आम्ही तुझी स्तुती करतो, जसा गायी न दुध दिलेल्या वासर्याची करतात; तूच स्थावर-जंगमांचा स्वामी, सूर्यदृष्टी असलेला इंद्र." "आम्ही तुला, इंद्रा, बक्षिसासाठी बोलावतो, तूच लोकांचा नेता; युद्धांत तूच खरा स्वामी आहेस; जगाच्या टोकाला तुझे स्मरण होते." "आता इंद्राची स्तुती करा, जो दैवी दान देतो, जो गायकांमध्ये प्रसिद्ध आहे, उदार मघवान, जो हजारोंनी संपत्ती देतो." "आम्ही त्या अपराजित, आनंददायक इंद्राला पुन्हा पुन्हा बोलावतो; गोड गाण्यांनी त्याची स्तुती करतो, जसे गोठ्यातील गायी वासराला हाक मारतात." "समृद्धी देणाऱ्या इंद्राला, संकटाच्या वेळी मदतीसाठी, गाण्यांनी पुन्हा पुन्हा बोलवा; सोमपानाच्या वेळी मोठ्याने गा, जसे काम करणारा आपला मोबदला मागतो." "पुरंधीसोबत जुंपलेला वेगवान वीर बक्षिसासाठी धावतो; मी तुला, इंद्रा, माझ्या गाण्यांनी वंदन करतो—घड्याळाच्या चाकासारखा स्थिर." "पिंजलेल्या, आनंददायक सोमाचा आस्वाद घे, त्यात रममाण हो, गोमंतक इंद्रा; सहभोजनात आमचा मित्र हो, तुझे विचार आम्हाला संरक्षण व बळ देऊ दे." "मैत्रीसाठी आम्हाकडे ये, संपत्तीचा भाग दे; मघवान, गायी मिळवण्यासाठी उभा राहा, घोड्यांसाठी उभा राहा, इंद्रा." "ना मागील, ना पुढील, ना वसिष्ठही आम्हाला मागे टाकू शकतो; आज, मरुतांनो, सोमपानाच्या वेळी, इच्छुक सर्वांनी एकत्र प्या." "मित्रांनो, दुसरे काही बोलू नका, मार्गभ्रष्ट होऊ नका; फक्त बलाढ्य इंद्राचीच सोमपानाच्या वेळी स्तुती करा—पुन्हा पुन्हा त्याची स्तुती करा." "कार्याचा तिसरा वा दुसरा भागही व्यर्थ जात नाही; इंद्राने नेहमी वाढणारे कार्य साध्य केले आहे—त्याच्या यज्ञांनी, तो सर्वत्र प्रसिद्ध, अजिंक्य, सामर्थ्यवान आहे." "तोच एकटा, इतरांशिवाय, पूर्वी आधार देणारा होता, ज्याने अवयवांना बळ दिले; उदार मघवान, जोडणारा, परत मिळवून देणारा." "इंद्रा, तुझ्यासाठी हजारो व शंभर सुवर्णजुंपलेल्या, लांब आयाळ असलेल्या घोड्यांनी, प्रार्थनेने जुंपलेली रथ सोमपानासाठी घेऊन येवो." "इंद्रा, आपल्या सुंदर, मोरपिसासारख्या आयाळ असलेल्या निळ्या घोड्यांसह ये; कोणीही तुला अडवू नये—जरी जाळ्यातील असले तरी—तीक्ष्ण बाणासारखा सरळ ये." "तूच, हे महाबलवान देव, मर्त्यांमध्ये स्तुत्य आहेस; तुझ्यासारखा दुसरा मदत करणारा नाही, मघवान—इंद्रा, हे शब्द मी तुला अर्पितो." "इंद्रा, तूच कीर्तीचा स्वामी, सामर्थ्याचा स्वामी; तूच सर्व शत्रूंना मारतोस, सदैव अग्रगण्य, अद्वितीय शक्तीने लोकांचे रक्षण करतोस." "प्रत्येक यज्ञात, प्रत्येक संमेलनात आम्ही फक्त इंद्रालाच बोलावतो; संपत्ती मिळवण्यासाठी, देव इंद्रालाच आम्ही आमच्या प्रार्थना अर्पितो." "हे उदार, हे तेजस्वी, शुद्ध, बुद्धिमान गीते तुझ्यापर्यंत पोहोचल्या आहेत, स्तुतिस्वरूप प्रकाशमान." "त्या मधुर गीता, त्या स्तोत्रे, नेहमी जिंकणाऱ्या, अविरत वाहणाऱ्या रथांसारख्या, संपत्ती घेऊन येतात, विजयी होणाऱ्यासाठी." "जसा तहानलेला वळू पाण्याचा शोध घेतो, तसा तू आमच्याकडे ये, इंद्रा, मैत्रीसाठी आणि पूर्वजांसाठी—कण्वांमध्ये सामील हो, आमच्यासोबत सोमपान कर." "हे बलाचे स्वामी इंद्रा, तुझ्या सर्व सहाय्यांसह आम्ही तुझ्यासोबत जावो, प्रसिद्धा, भगासारखा, संपत्ती जाणणारा." "इंद्रा, आम्हाला शत्रूंवर विजय मिळवणारे सामर्थ्य दे, मघवान, गायकासाठी आणि तुझ्यासाठी पवित्र कुशांनी अर्पण करणाऱ्यांसाठी, हे तेजस्वी." "योग्य स्तोत्र मित्रासाठी, श्रेष्ठ आर्यमानसाठी, अचल नियमांचे वरुणासाठी आणि राजांसाठी गा." "हे इंद्रा, प्राचीन सोमपान करणाऱ्यांनी तुला गीतेने स्तुतिले आहे; ऋभूंनी एकत्र गातले, रुद्रांनी तुझे प्राचीन सामर्थ्य गायले." "मरुतांनो, आपल्या स्तोत्रांनी महाबलवान इंद्राची स्तुती करा; तुमचे गाणे घुमू द्या. वृतत्राचा संहार करणारा, शंभर सामर्थ्यांचा, शंभर सांध्यांचा वज्रधारी शत्रूचा नाश करतो." "महान इंद्राची मोठ्याने स्तुती करा, मरुतांनो, वृतत्राचा सर्वात बलवान संहारक, ज्याच्यामुळे सत्यप्रिय देवांनी देवासाठी प्रकाश जागवला." "इंद्रा, आम्हाला पित्याने मुलांना जशी बुद्धी देतो तशी दे; हे बहुप्रार्थित, आम्हाला शिकव, जेणेकरून या निवासात आम्ही जिवंत प्रकाश प्राप्त करू." "इंद्रा, आमच्याकडे पाठ फिरवू नकोस; सहभोजनाच्या वेळी आमच्यासोबत रहा. तूच आमचा सहाय्यक, तूच आमचा आश्रय; इंद्रा, आमच्याकडे पाठ फिरवू नकोस." अशा रीतीने, भक्तांनी आपल्या स्तोत्रांनी, प्रार्थनांनी आणि प्रेमाने इंद्राची, विष्णूची व इतर देवांची महती गात, त्यांना यज्ञात, सोमपानात, विजयात आणि मैत्रीत आमंत्रित केले.