सामवेदः

पूर्वीच्या काळात, ऋषी आणि भक्तांनी महान देवता इंद्र यांना श्रद्धापूर्वक अर्पण केले. त्यांना वाढवणाऱ्या, बुद्धिमान अशा इंद्रासाठी कल्याणाची कामना केली गेली. मानवजातीचे नेते, प्राचीन लोकांना पुढे घेऊन जाण्यासाठी उद्युक्त झाले. विशाल मनाचे, बलवान आणि ज्ञानी ऋषी सुंदर स्तुती गीतांनी इंद्राची महती गात होते. इंद्राच्या आज्ञेचे पालन करून, कोणतीही मर्यादा ओलांडली जात नसे. स्तुत्य ऋचांनी इंद्र, जो अपराजेय आणि आत्म्याने बलवान आहे, त्याला इतर राजांसोबत, यज्ञाच्या कुशावर, सोनेरी घोड्यांवर आरूढ केले. इंद्रा, जिथे तू आहेस तितक्याच दूर मीही प्रभुत्व गाजवावे, अशी कामना करून गायकाला तुझ्या दयाळूपणाच्या छायेत ठेवले गेले. तुझ्याशिवाय, दाता इंद्रा, कोणताही दुसरा धनाचा स्रोत नाही, अगदी पिता सुद्धा नाही. म्हणून, मी रोज तुला आदर देणे शिकू इच्छितो. हे पर्वतराज, सोमरस अर्पण करणाऱ्याचा आवाज ऐक, आणि प्रेरित गायकाचे विचार जाण. आम्हाला तुझे कृपाशीर्वाद लाभू दे, जेणेकरून आम्ही तुझ्याशी एकरूप होऊ शकू. मी तुझ्या शब्दांना, तुझ्या महतीच्या स्तुत्यांना कधीच नाकारत नाही. मी नेहमी तुझे नाव आणि तुझे वैभव गातो. मानवांमध्ये तुझ्यासाठी अनेक अर्पणे केली जातात, आणि अनेक प्रेरितजन तुला आवाहन करतात. आम्हाला तुझ्या कृपेपासून वंचित करू नकोस, हे दयाळू इंद्रा. युद्धात अग्रस्थानी असलेल्या इंद्रासाठी जयघोष करा—even दूरवरूनसुद्धा. प्रत्येक सभेत, प्रत्येक स्पर्धेत, आम्हाला आठव, हे वृत्रहंता. युद्धभूमीवर इतरांचे धनुष्य तुटो. इंद्रा, तू नद्या मुक्त केल्या, नीचांचा नाश केला, हिमशिलांना फोडले. तू अपराजेय आहेस, विजयासाठी जन्मलेला. तू सर्व इच्छित वस्तू देतोस. आम्ही तुला आलिंगन देतो; युद्धभूमीवर इतरांचे धनुष्य तुटू दे. सर्व शत्रू शक्ती दूर जाऊ देत, शत्रू नाहीसे होऊ देत, आणि आमचे विचार दृढ राहू देत. जो आम्हाला हानी पोहोचवू इच्छितो त्याचा नाश कर, आणि तुझे दान इतरांपेक्षा श्रेष्ठ असू दे. युद्धभूमीवर तुझे धनुष्य ताणले जाऊ दे. स्तुतिकर्ता तुझ्या कृपेने संपन्न होऊ दे, आणि तू, दयाळू इंद्रा, सोमरसाच्या आवाहनास लवकर ये. ना स्तुती, ना संपत्ती, ना गाणे तुझ्या दृष्टीआड जाते, हे इंद्रा. आम्हाला दुर्बलतेत किंवा परक्यांच्या स्वाधीन करू नकोस; तुझ्या शक्तींनी आम्हाला बळ दे. इंद्रा, कण्वाच्या स्तुतीस तुझ्या घोड्यांसह ये, आणि दिवसा जिथे तू वास करतोस, त्या स्वर्गात पोहोच. या ठिकाणी रथांची चाके तुटत नाहीत, ना लांडगा त्यांना हादरवतो. त्या स्वर्गात पोहोच, जिथे तू दिवसा वास करतोस. येथे, सोमपान करणाऱ्या इंद्रा, दगडाने तुला साद द्यावी, त्याचा आवाज ऐकू येऊ दे; त्या दिव्य स्वर्गात पोहोच. सोम, इंद्राला आनंद देणारा, मधुरतेने ओघळू दे. हे सोमरस, ज्ञानाने परिपूर्ण, तेजस्वी, वायूसाठी वाहतात. ते देवांच्या कृपेसाठी, रथासारखे वेगाने प्रवाहित होतात. मी अग्नीला होतार, दयाळू, बलपुत्र, सर्वज्ञ, प्रेरित, उभा असलेला, स्वयंसिद्ध, पूजनीय देव मानतो. तो तुपाच्या प्रवाहासह तेजस्वी ज्वाळांनी अर्पण स्वीकारतो. आम्ही, सर्वश्रेष्ठ अंगिरस अग्नी, तुझ्या स्तुतीसाठी, आमच्या आणि प्रेरितांच्या विचारांनी तुला बोलावतो. आकाशासारखा सर्वांना व्यापणारा, लोकांचा होतार, तेजस्वी केश असलेला, मार्गदर्शनासाठी कुटुंबांनी समर्थित असलेला. तो, प्रचंड शक्तीने युक्त असूनही, फसवणुकीपासून दूर, कुऱ्हाडीप्रमाणे तेजस्वी आहे. सभेत जे दृढ आहे, ते देखील तो ऐकतो, जणू काही जंगलात ऐकतो; तो धीराने मोजतो आणि मार्गदर्शन करतो, युद्धात अपराजेय आहे. अग्नी, तुझे यश आणि सामर्थ्य नेहमी नवे आणि महान आहे. तुझ्या तेजस्वी ज्वाळा प्रकट होतात; तुझ्या सामर्थ्याने भक्ताला स्तुत्य बक्षीस मिळते. तू तेजाने उजळ, निर्मळ प्रकाशाचा आहेस, कधीही प्रकाशात कमी नाहीस; तुझ्या किरणाने तू उगवतोस. जणू पुत्र आई-वडिलांत फिरतो, तशी तू दोन्ही लोकांना भरतोस. हे जातवेदस्, बलपुत्र, आमच्या शुभेच्छांत आनंद मान, आमच्या विचारांनी स्थापन होऊन, तुला महान, अद्भुत स्वरूपाचे धन प्राप्त झाले. तेजस्वी अग्नी, सृष्टीत प्रकट हो, अमर असलेल्या, आम्हाला संपत्ती दे. तू दृश्यतेच्या रूपाने उजळतोस, आम्हाला तीक्ष्ण बुद्धीची शक्ति देतोस. तू यज्ञाचा कर्ता, ज्ञानी, महान दानाचा पोशिंदा आहेस; तू उदार, भाग्यशाली संपत्ती, भरपूर अन्न आणि टिकाऊ धन देतोस. पूर्वजांनी वृषभ, सर्वदृष्टी असलेला अग्नी, सौहार्दासाठी स्थापन केला. त्यांनी तुझी, सर्वात प्रसिद्ध आणि प्रशंसित देवता म्हणून, युगानुयुगांनी स्तुती केली. अग्नीच्या सहाय्याने आणि वीर्याने, पराक्रमाने माणूस संकट पार करतो; तू मैत्री वाढवली आहेस. अग्नी, तुझे काळसर रूप, पुजाऱ्याने प्रज्वलित केले जाते, तुझ्या अग्नीमध्ये ठेवले जाते; तू उषःकालांना प्रिय आहेस, रात्रींना प्रिय आहेस, आणि घराघरात राज्य करतोस. वनस्पतींनी यज्ञबीज ठेवले, जलमातांनी अग्नीची निर्मिती केली; वृक्ष, औषधी, वाहणारे आणि स्थिर सगळ्यांनी मिळून या विश्वव्यापी अग्नीची उत्पत्ती केली. अग्नी, इंद्रासाठी शुद्ध केला जातो; स्वर्गात तो तेजस्वी, वृषभासारखा जन्म घेतो. जो पहारा करतो, त्याला स्तोत्रे वंदन करतात; त्या पहाऱ्याला गीते पोहोचतात; सोम त्याला म्हणतो, "मी तुझा मित्र आहे, तुझ्यासोबत राहतो." अग्नी पहारा करतो, स्तोत्रे त्याला वंदन करतात; अग्नी पहारा करतो, गीते त्याच्याकडे जातात; सोम त्याला म्हणतो, "मी तुझा मित्र आहे, तुझ्यासोबत राहतो." पूर्वी बसलेल्या सहकाऱ्यांना वंदन, आणि आता एकत्र बसलेल्यांना वंदन; मी शंभर मार्गांनी वाणीला जुंपतो. मी शंभर मार्गांनी वाणीला जुंपतो, हजार वळणांनी गीत गातो—गायत्री, त्रिष्टुप, जगती या छंदांतून. गायत्री, त्रिष्टुप, जगती—या छंदांचे रूप देवांनी एकत्र केले आणि आपली वासस्थाने केली. अग्नी म्हणजे प्रकाश, प्रकाश म्हणजे अग्नी; इंद्र म्हणजे प्रकाश, प्रकाश म्हणजे इंद्र; सूर्य म्हणजे प्रकाश, प्रकाश म्हणजे सूर्य. अग्नी, परत ये अन्नासह, परत ये जीवन आणि पोषण घेऊन; परत ये, आणि आम्हाला संकटांपासून वाचव. अशा प्रकारे, ऋषी, देवता आणि भक्तांच्या या पवित्र संवादात, इंद्र आणि अग्नी यांच्या स्तुती, यज्ञ, आणि प्रार्थना अखंड वाहत राहतात, आणि त्यांच्यामुळे मानवजातीचे जीवन समृद्ध, सुरक्षित आणि प्रकाशमान होते.