सामवेदः

एकदा, सर्व विश्वावर आपली शक्ती गाजवणारा, तेजस्वी, बलवान आणि गरुडासारखा सदैव पराक्रमी असा एक देव होता. त्याच्या सामर्थ्यामुळे तो सत्याला अन्नाप्रमाणे जाणतो, त्याचे धन व्यर्थ कधीच होत नाही. तो जिंकणारा आहे आणि दान करणारा सुद्धा. त्याने आपल्या सामर्थ्यांनी आणि शौर्याने मानवांना सामर्थ्य दिले, ज्यांच्या सहाय्याने वज्रधारी इंद्राने वृत्राचा वध केला. त्या महान कर्मातूनच देवांचा जन्म झाला, मात्र ते कर्मापासून वेगळे होते. त्या वेळी सोमरस पिळण्यात आला आणि मरुतगण त्याचा आस्वाद घेतात, तसेच तेजस्वी अश्विनीद्वय सुद्धा त्याचा आस्वाद घेतात. मित्र, अर्यमन आणि वरुण हेही त्या शुद्ध सोमाचा, आपापल्या भागानुसार, त्रिवृत्त पात्रातून पान करतात. इंद्रालाही श्रीमंत सोमरस अत्यंत प्रिय आहे. तो जणू सकाळच्या ऋत्विजाप्रमाणे त्याचा आनंद घेतो. सूर्य, तुझी महत्ता महान आहे; तू आदित्य आहेस, सामर्थ्यवान आहेस. तुझ्या विशालतेमुळे तुझी श्रेष्ठता सर्वांमध्ये सर्वोच्च आहे. सूर्या, तुझ्या कीर्तीमुळे आणि सामर्थ्यामुळे तू महान आहेस. तुझ्या विशालतेमुळे तू देवांमध्ये अग्रगण्य आहेस. तू असुर्य, ऋत्विज, सर्वव्यापी तेज आहेस, अपराजेय आहेस. आनंददायक देव, आपल्या अश्वांसह पिळलेल्या सोमाकडे ये. वज्रधारी इंद्र, शंभर सामर्थ्यांनी युक्त, तूही आपल्या अश्वांसह सोमाकडे ये. हे वृत्रहंता, हे सोमांचे रक्षक, तू आपल्या अश्वांसह आमच्याकडे ये. महान, वाढत्या, बुद्धिमान देवांना अर्पण करा; शुभ कृपा निर्माण करा. प्राचीन लोक पुढे जाऊ द्या, हे नराधिपांनो. विशाल मनाचे, सामर्थ्यशाली, ऋषी सुंदर स्तुती इंद्रासाठी निर्माण करतात. ज्ञानी त्याचे आदेश कधीच मोडत नाहीत. स्तोत्रांनी इंद्राला, अपराजेय, राजांना, इतर राजांसमवेत, एकत्र ठेवले आहे, यज्ञकुशावर, पिंगट अश्वधारीसह. इंद्रा, जिथे तू आहेस, तिथपर्यंत मीही स्वामी होऊ दे. मी गायकाला तुझ्या दयेसाठी सोपवले आहे, हानीसाठी नव्हे. हे उदार, मी रोज तुझा सन्मान कसा करावा हे शिकू इच्छितो, जिथे कुठे असो. कारण तुझ्याशिवाय, हे मघवन्, दुसरे धनाचे स्त्रोत नाही, पिता सुद्धा नाही. हे पर्वतस्थ, स्तोत्र म्हणणाऱ्याचा आवाज ऐक; प्रेरित गायकाच्या भावनांना जाण. आम्हाला तुझी कृपा दे, जेणेकरून आम्ही तुझ्याशी एकरूप होऊ. हे सामर्थ्यशाली, मी तुझे शब्द किंवा बलवान असुराच्या स्तुतीला नाकारत नाही, कारण मी ज्ञानी आहे. मी नेहमी तुझे नाव आणि तुझी कीर्ती सांगतो. तुझ्या नावाने अनेक अर्पण होते; अनेक प्रेरित तुला आवाहन करतात. हे मघवन्, आम्हाला तुझ्या कृपेपासून वंचित करू नकोस. युद्धातील श्रेष्ठ इंद्रासाठी जयघोष करा, दूरवरूनसुद्धा. प्रत्येक सभेत, प्रत्येक स्पर्धेत, हे वृत्रहंता, आम्हाला आठव. युद्धभूमीवर इतरांचे धनुष्य तुटू दे. इंद्रा, तू नद्या सोडवल्यास, नीचांचा नाश केला; हिमखंड मोडले. तू अपराजेय आहेस, विजयासाठी जन्मलेला. तू सर्व इच्छित वस्तू देतोस. आम्ही तुझा स्वीकार करतो; युद्धभूमीवर इतरांचे धनुष्य तुटू दे. सर्व शत्रू शक्ती दूर जाऊ देत, शत्रू नाहीसे होऊ देत आणि आमचे मन दृढ राहो. इंद्रा, आमच्या शत्रूंचा नाश कर. तुझी देणगी इतरांपेक्षा श्रेष्ठ असो; युद्धभूमीवर तुझे धनुष्य ताणले जाऊ दे. स्तोत्र म्हणणारा, धन्याने युक्त, तुझ्यामुळे समृद्ध होऊ दे, हे उदार. इंद्रा, पिळलेल्या सोमाकडे त्वरेने ये. ना स्तोत्र, ना धन्याची स्तुती, ना गाणे तुझ्या दृष्टीआड जाते, हे इंद्रा. इंद्रा, आम्हाला दुर्बल होऊ देऊ नकोस, ना इतरांच्या हाती सोपवू नकोस; तुझ्या सामर्थ्याने आम्हाला बळ दे. इंद्रा, कण्वाच्या स्तुतीवर आपल्या अश्वांसह ये; आज्ञाधारकाच्या स्वर्गात जा, जिथे तू दिवसाला निवास करतोस. तिथे, त्यांच्या रथांचे चाक कधी तुटत नाही, ना लांडगा त्यांना हादरवतो; आज्ञाधारकाच्या स्वर्गात जा. इथे, हे सोमपान करणारा, दगड तुझ्याशी बोलेल, आवाजाने बोलावेल; आज्ञाधारकाच्या स्वर्गात जा. सोम, इंद्राला आनंद देत गोड मधुरतेने वाह. ते पिळलेले, प्रज्ञायुक्त, तेजस्वी रस वायुला वाहतात. ते देवांची कृपा मिळवण्यासाठी, रथासारखे धावत आहेत. मी अग्नीला होतार मानतो, उदार, सामर्थ्याचा पुत्र, सर्वज्ञ, प्रेरित, स्वयंसिद्ध, उपासनीय देव, तुपाच्या प्रवाहानुसार, तेजस्वी ज्वाळांनी तुप स्वीकारणारा. हे अग्नी, तू यज्ञासाठी योग्य, अङ्गिरसांमध्ये श्रेष्ठ आहेस, आम्ही विचारांनी, प्रेरितांच्या विचारांनी तुला बोलावतो. आकाशासारखा, सर्वांचा होतार, तेजस्वी केसधारी, बलाढ्य, ज्याला कुटुंबे मार्गदर्शनासाठी आधार देतात. तो, प्रचंड सामर्थ्य असूनही, प्रखरतेने चमकतो, कपटापासून दूर, कुऱ्हाडीप्रमाणे सत्य; सभेत जे घट्ट बसले आहे तेही, तो जणू जंगलात ऐकतो, आणि सहनशीलतेने मोजतो, नेत असतो, युद्धात अपराजेय. अग्नी, तुझी कीर्ती आणि तेज नेहमी नविन आणि महान आहे; तुझ्या तेजस्वी ज्वाळा चमकतात, हे उज्ज्वल; तुझ्या सामर्थ्याने तू उपासकास वंदनीय फल देतोस. तेजाने उजळ, शुद्ध प्रकाशाने, कधीही प्रकाशात न्यून नसलेला, तुझ्या किरणाने उगवतोस; जणू पुत्र आई-वडिलांत फिरतो, तसे तू दोन्ही लोकांची पूर्ती करतोस. हे जातवेदस्, सामर्थ्याचा पुत्र, आमच्या शुभेच्छांमध्ये रम. आमच्या विचारांनी स्थापन होऊन, त्यांनी तुला समृद्धी दिली, महान रूपाची, अद्भुत जन्माची. चमकत, हे अग्नी, स्वतःला सर्व प्राण्यांमध्ये प्रकट कर; आम्हाला, अमर, संपत्ती दे. तू दृश्य रूपाने चमकतोस, आम्हाला ज्ञानाची दृढ शक्ती देतोस. तू यज्ञकर्ता, बुद्धिमान, महान देणगी पोसणारा; तू उदार, भाग्यशाली संपत्ती, विपुल अन्न, आणि दीर्घकालीन धन देतोस. पूर्वजांनी, सर्व काही पाहणारा, वृषभ अग्नी, सौख्यासाठी, एकत्र ठेवला; त्यांनी तुला, सर्वात प्रसिद्ध, अत्यंत प्रशंसित, दिव्य, आपल्या आवाजांनी, सर्व मानवकाळात प्रतिष्ठित केले. अग्नी, तुझ्या मदतीने आणि वीर्याने, पराक्रमाच्या कृत्यांनी माणूस संकट पार करतो; तू मैत्री वाढवतोस. अशा प्रकारे स्तोत्रांनी, यज्ञांनी आणि भक्तीने, देवांचे आणि अग्नीचे गुणगान केले जाते, आणि मानवांना त्यांच्या कृपेने सर्व सुख, विजय आणि समृद्धी प्राप्त होते.