सामवेदः

एकदा, ऋषी आणि यज्ञकर्ते आपल्या हृदयातील श्रद्धेने इंद्राला आवाहन करतात—“हे उदार इंद्रा, आम्हाला वृत्राचा नाश करण्यासाठी प्रेरणा दे. तुझे मार्गदर्शन आम्हाला सर्व अडचणींवर मात करू दे, तुझ्या शहाण्या भक्तांप्रमाणे.” अध्वर्यू यज्ञाच्या वेळी मधुर, उत्साही सोमरस पात्रातून ओततो, कारण या सतत वाढणाऱ्या वीराची स्तुती यामुळेच होते. इंद्र, आपल्या पिंगट घोड्यांच्या रथावर आरूढ, प्राचीन स्तुती कधीच सोडत नाहीस; तुझी शक्ती वाढली आहे, तिला कुणीही रोखू शकत नाही. आम्ही त्या बलशाली देवतेस पुन्हा पुन्हा बोलावतो, जेणेकरून शहाणे, कधीच अपयशी न होणारे भक्त त्याची वाढ करू शकतील. देवांनी आपल्या स्तुतिसुमनांनी त्या तेजस्वी, न फसवता येणाऱ्या देवतेला देवांच्या मध्ये हविर्दान घेणारा म्हणून स्थापित केले आहे. आम्ही, भरपूर दानाची इच्छा बाळगून, तेजस्वी ज्वाळांचा रथी, प्रेरित अग्नीचे स्तवन करतो—या यज्ञाच्या ज्ञानासाठी, सोमासाठी, झगमगत्या यज्ञासाठी आणि प्राचीन विधीसाठी. दगडांनी दाबलेला सोमरस अखंड अडथळ्यांवरून वाहत जातो; जणू तो शहरातील मनुष्याप्रमाणे, तो पिवळसर सोम वनांत आपले स्थान घेतो. तो आपले शुद्धीकरण करून, लहान अडथळ्यांपलीकडे जातो, जणू विजयशाली रथी सामर्थ्याची आस धरतो; वाहणारा सोम गायक व ज्ञानी यांच्यासोबत स्तुत्य होतो. आज आम्ही या बलवान, शस्त्रधारी देवतेला भरून टाकले आहे; म्हणूनच, सोम दाबताना, त्याच्यासाठी दाबलेला सोम आणा, आणि प्रसिद्ध देवतेसाठी तो सुंदर करा. कधी कधी, लांडगाही आपला रक्षक म्हणून मार्गावर स्वतःला सजवतो; त्याला या स्तुतीमध्ये आनंद मिळू दे, हे इंद्रा, तू तेजस्वी विचाराने येथे ये. इंद्र आणि अग्नी, तुम्ही तुमच्या सामर्थ्याने स्वर्गातील तेजस्वी लोकांची शोभा वाढवता; हेच तुमचे वीर्य आहे. इंद्र आणि अग्नी, प्रार्थना तुम्हांपर्यंत पोहचतात; त्या सत्याच्या मार्गाने येतात. तुमची सामर्थ्ये महान आहेत—तुमची आसने, मार्ग निश्चित आहेत आणि तुमचे संरक्षण निश्चित आहे. कोण जाणे, सोम दाबताना तुम्ही दोघे एकत्र कोणासाठी पिता? कोणाने तुम्हाला येथे बसवले—तो जो बलाने किल्ले फोडतो, गोड सोमात आनंद घेतो? तुम्ही दोघे, उदार पशुप्रमाणे किंवा हत्तीप्रमाणे, अनेक ठिकाणी विहरता; तुम्हाला काहीच रोखू शकत नाही. सोम दाबताना, तुम्ही प्रचंड वेगाने, मोठ्या शक्तीने येता. जो कठोर, सुसज्ज, युद्धाला सिद्ध आहे—जर उदार देवाने गायकाचे ऐकले, तर इंद्राने स्त्रीकडे जाऊ नये. शुद्ध, वाहणारे सोम, हे सिंधो, सर्व पवित्र कर्मांतून वाहतात. हे वाहणारे आकाशातून, मध्यलोकातून, पृथ्वीच्या कडांवरून आले आहेत. वेगवान, तेजस्वी प्रवाह, हे सिंधो, सर्व वैरांचा नाश करीत वाहतात. मी तुम्हाला, इंद्र-अग्नी, वृत्रहंता, नेहमी विजयी, अजिंक्य, बलदाते, आवाहन करतो. गायक, स्तुती आणि मार्गदर्शनात निपुण, तुमची स्तुती करतात; इंद्र आणि अग्नी, मी संपत्ती मिळवण्यासाठी तुम्हाला निवडतो. इंद्र आणि अग्नी, तुम्ही दोघांनी एका कृतीत दास स्त्रियांचे नव्वद किल्ले उद्ध्वस्त केले. तुमच्या तेजस्वी रूपासाठी, हे अग्नी, आम्ही सामर्थ्य आणि शक्तीने भरलेली आमची स्तुती पाठवतो. आम्ही तुझ्या सावलीत, सूर्याच्या छायेसारखे, तुझ्या रक्षणासाठी आलो आहोत, हे अग्नी, तुझे रूप सुवर्णासारखे आहे. तू रौद्र धनुर्धारी, बैलासारखे टोकदार शिंग असलेला, किल्ले भेदणारा आहेस. आम्ही विश्वानर अग्नीचे, सत्य व प्रकाशाचा अधिपती, अखंड उष्णतेसाठी, यज्ञासाठी आवाहन करतो. ज्याने हा यज्ञ, विधीतील सर्वोच्च प्रकाश, प्रसारित केला, तो इच्छेनुसार ऋतू मुक्त करतो. अग्नी, प्रिय निवासस्थानी, भूतकाळ व भविष्याचा इच्छाशक्ती, आपल्या बंधूंसह तेजाने एकटा झळकतो. तिसऱ्या आठव्या भागात—प्राचीन जन्माचा अग्नी, आपल्या रूपाने तेजस्वी, कवीच्या ज्ञानाने वाढला आहे. मी अग्नीला, बलाचे वंशज, शुद्ध ज्वाळांनी, या यज्ञात, या पवित्र विधीत बोलावतो. हे अग्नी, महान सामर्थ्याचा, तू आमचा मित्र हो; तुझ्या तेजस्वी ज्वाळेने, देवांबरोबर पवित्र कुशावर विराजमान हो. तुझी सामर्थ्ये उंचावू दे, दैत्याचा नाश करणारा, दगड-फोडणारा; आमच्या विरोधकांना दूर कर. या शक्तीने, तू शत्रूंना रथांच्या संग्रामात, बक्षिसाच्या वेळी, पराभूत केलेस; त्याची स्तुती करा, ज्याने निर्भयतेने आमचे रक्षण केले. या वाहणाऱ्याच्या नियमांना कोणीही विरोध करू शकत नाही; युद्धात तुला आव्हान देणाऱ्याला नष्ट कर. ते उत्साही, सुवर्णमुखी, नद्यांमधील वेगवान घोड्यासारख्या, थेंब, इंद्रासाठी, उत्कट इच्छेने प्रेरित होतात. ये, इंद्रा, तुझ्या मोरपिसांनी सजवलेल्या सुंदर घोड्यांवर; कुणीही, अगदी बांधणारेही, तुला रोखू नये—जसा धनुर्धारी लक्ष्याला जिंकतो, तसे ये. तू, वृत्रहंता, अडथळे फोडतोस, किल्ले उद्ध्वस्त करतोस, जलातून जन्मलेला, पिंगट घोड्यांचा रथी; इंद्रा, तू अगदी मजबूत किल्लेही फोडलेस. तू महासागरासारखी खोल निर्धार वाढवतोस; गायीप्रमाणे समृद्ध चारणी देतोस; जशा नद्या सरोवराकडे वाहतात, तसे तू संपत्ती एकत्र करतोस. जसा तहानलेला बैल पाण्याकडे वळत नाही, तसाच तू आमच्याकडे, आमच्या पूर्वजांकडे आणि आमच्याकडे ये; कण्वांमध्ये सामील हो, आमच्यासोबत सोम प्या. हे उदार इंद्रा, दाबलेला सोम तुला आनंद देवो, दान देणाऱ्यासाठी; तू त्या श्रेष्ठाच्या सोमपात्रातील सोम प्याला आणि त्याची शक्ती घेतली. अशा प्रकारे, ऋषी, यज्ञकर्ता, गायक, देवांना आपल्या स्तुती, प्रार्थना, आणि सोमरसाच्या अर्पणाने आवाहन करतात. इंद्र-अग्नीचे सामर्थ्य, अग्नीचे तेज, सोमाचे प्रवाह, आणि त्यांच्या कृपेने मिळणारे रक्षण—या सर्वांचा अनुभव घेऊन, भक्तजन यज्ञाच्या पावित्र्यात एकरूप होतात.