सामवेदः

पुरातन काळापासून शुद्ध करणाऱ्या त्या तेजस्वी शक्तीचे स्तुतीगीत गायले गेले आहे. देवतांच्या नावांनी प्रेरित विचारांनीही त्या तेजाचे अलंकरण केले आहे. आम्ही, अग्नी, तुझा सन्मान करतो—मजबूत व लगाम असलेल्या घोड्याप्रमाणे तुझी भक्तीपूर्वक पूजा करतो, कारण तूच यज्ञांचा अधिपती आहेस. तो पुत्र—बलवान, दूरवर पोहोचणारा, अत्यंत दयाळू आणि उदार—तो आमचा व्हावा, अशी आमची इच्छा आहे. तो नेहमीच आमचे रक्षण करो—जवळपासच्या किंवा दूरच्या, मरणाच्या किंवा दुष्ट शक्तींपासून, आमच्या सर्वांच्या जीवनासाठी. इंद्रा, युद्धात तू सर्व प्रतिस्पर्ध्यांवर मात करतोस; तू शापांचा नाश करणारा, सृष्टीचा कर्ता, वृत्राचा संहार करणारा—तू शत्रूवर विजय मिळवतोस. तुझ्या प्रचंड सामर्थ्याच्या मागे पृथ्वी चालते, जणू माता आपल्या बाळामागे चालतात; तू सर्व शत्रूंना पाडून टाकतोस, जेव्हा तू, इंद्रा, क्रोधाने वृत्राचा नाश करतोस. यज्ञाने शत्रूंना परतवले, आकाशात एक आवरण निर्माण केले. इंद्राने सोमाच्या उन्मादात, आकाशमध्यभाग फोडून टाकला, जेव्हा त्याने त्या बंदिस्त जागेवर आघात केला. अंगिरसांपासून ती प्रकट झाली, लपलेल्या ठिकाणाहून उघड झाली; पूर्वी लपलेली असलेली, आता तिने आवरण दूर केले. तो पराक्रमी, सभेत विजयी, प्रत्येक स्तोत्रात तुम्ही त्याला आवाहन करा, जेणेकरून तो मदतीसाठी जागृत होईल. तो युद्धवीर, नेहमी अपराजित, सोमपान करणारा, अडथळ्यांवर अडथळा न येणारा, दृढनिश्चयी आहे. इंद्रा, आम्हाला संपत्ती प्रदान कर, समृद्धीची जाण ठेवणारा—संपत्तीच्या स्पर्धेत आमचे रक्षण कर. तुझे महान सामर्थ्य, तुझे कौशल्य व बुद्धी, मन इच्छित वज्राला धार देते. इंद्रा, तुझे पुरुषार्थ आकाशाने जाहीर केले आहे, पृथ्वीने तुझी कीर्ती गातली आहे; पाणी आणि पर्वत तुला प्रेरणा देतात. विशाल निवासस्थान असणाऱ्या विष्णूने, मित्राने, वरुणाने तुझे गुणगान केले; संपूर्ण देवसेना आणि मरुतगण तुझ्यात आनंद मानतात. अग्नी, तुझ्यासाठी बल प्राप्त व्हावे म्हणून, लोक तुझी स्तुती करतात; तू अपराजित राहो, शत्रूंचा नाश कर. अग्नी, आमच्या गोधनाच्या इच्छेसाठी, आमच्यासाठी संपत्ती शोध—ती विस्तृत व विपुल कर. अग्नी, प्रचंड संपत्तीमध्ये, आम्हाला दुसऱ्याच्या वाट्याला नेऊ नकोस; जसे तू विजय मिळवतोस, तसे आमच्यासाठीही संपत्ती मिळव. त्या एकाच्या क्रोधासमोर सर्व लोक नतमस्तक होतात, जसे नद्या समुद्राला वाकतात. त्याने वृत्राचा, विरोध करणाऱ्याचा शिरच्छेद केला, आपल्या शंभर सांध्यांच्या सामर्थ्यवान वज्राने. जेव्हा इंद्राने दोन्ही जगांना एकत्र आणले, तेव्हा त्याची शक्ती आणि तेज प्रकट झाले, जणू कातडीने झाकलेले. ती दयाळू, संपन्न, आनंददायी—तीच चांगली कन्या आहे. हे पराक्रमी, आपल्या दोन सुंदर, जुळ्या अश्वांसह येशील का—जे रथास जोडले आहेत—ते समीप येऊ देत. ते पाणीमध्ये, मान खाली घालून उभे आहेत; त्यांचे दहा शिंगे सर्व दिशांना दर्शवतात. आठवा आणि दुसरा अर्धा वेगाने धावतात, प्रत्येक आपापल्या मार्गाने; सोमासाठी, त्या वीरासाठी, बलशालीसाठी पाणी ओतणारे पुढे सरसावतात, जे त्या उन्मादाचा आस्वाद घेतात. इथे, प्रार्थनेने जुंपलेले हे दोन अश्व, इंद्राला, मित्राला, स्तुतीयोग्य गायकाला जलद आणोत. वृत्रसंहारक, समर्पित अर्पणांनी परिपूर्ण, पिऊन समाधानी झाला आहे; तो आम्हापासून दूर जाऊ नये, कारण तो महान सामर्थ्याचा आहे. तुझ्याकडे, इंद्रा, सोमाचे थेंब येतात, जसे नद्या समुद्राकडे येतात; तुझ्यापेक्षा कोणीही श्रेष्ठ नाही. हे महाबळ, तू तुझ्या सामर्थ्यात प्रकट झाला आहेस, सोमपानासाठी जागृत झाला आहेस, इंद्रा, आपल्या उदरात. सोम, इंद्रा, वृत्रसंहारक, तुझ्या पोटासाठी सुखद असो; ते थेंब तुझ्या निवासस्थानांसाठी सुखद असोत. वयोमानाने जागृत हो, हे स्तुत्य, प्रत्येक कुळाकडून स्तुती होणाऱ्या रुद्रासाठी हे स्तोत्र जाण. तो महान, अचल, धुराचा ध्वज असलेला, तेजस्वी पुढे जाणारा, आम्हाला ज्ञान व सामर्थ्य मिळवण्यासाठी प्रेरित करो. तो दिव्य चिन्ह, लोकांचा अधिपती, जसा कल्याणकारी असतो, आमच्या स्तोत्रांनी ऐको—महातेजस्वी अग्नी. तुझ्यासाठी, पुष्कळदा आवाहन केलेल्या देवांसह, द्रव्यपिडनावेळी, गाईसाठी आणि दानशूरांसाठी शुभ अशी ती स्तुती आम्ही गाऊ. खरंच, तो कल्याणकारी कधीच गोधनयुक्त संपत्तीची देणगी रोखत नाही, जेव्हा त्याच्यापर्यंत गाणी पोहोचतात. तो शत्रूंचा नाश करणारा, कदाचित गोधनयुक्त कक्षात जावो; आपल्या सामर्थ्याने, तो आम्हाला दूर नेऊ नये. विष्णूने तीन पाऊले टाकली; त्याने तीन वेळा आपले पाऊल ठेवले, सर्व काही धुळीत व्यापून टाकले. विष्णू, रक्षक, अजिंक्य, त्याने तीन पावले टाकली; तिथून तो धर्माचे पालन करतो. विष्णूची कृत्ये पाहा, जिथून त्याचे पवित्र धर्म प्रकट होतात, तो इंद्राचा प्रिय मित्र आहे. विष्णूचे ते सर्वोच्च पाऊल, ज्ञानी नेहमी पाहतात—जणू आकाशात पसरलेले एक डोळे.