सामवेदः

हे सर्व दिव्य ऋचांचे एकत्रित कथन असे आहे: इंद्रा, तू आम्हाला नास्तिक व शत्रूंपासून दूर ठेव. तुझ्यात अपार शक्ती आहे, तू द्विधा मनाच्या लोकांना दूर कर. यज्ञकर्मात, ते देवता एकमेकांना अभिषेक करतात, अलंकारित करतात, एकत्र येतात आणि मधाने अभिषेक करतात. सुवर्ण खुरांचे ते दिव्य प्राणी पाण्यातील प्राण्याला पकडतात, जणू काही तो नदीतून उडत आहे, श्वास घेत आहे. आम्ही त्या ज्ञानी, शुद्ध करणाऱ्या देवतेचे स्तवन करतो. महान प्रवाह वाहतो, अंधार वेगाने पळतो. जसे सर्प आपली कात टाकतो, तसा तो तेजस्वी देवता सहजतेने पुढे सरकतो; जणू काही तरुण खेळतो, तसा तो भगवा देवता प्रकट होतो. तो श्रेष्ठ राजा, दिवसा या जगात प्रतिष्ठित, तेजाने झळकतो. भगवा, तुपाने स्नान केलेला, सुंदर, समुद्रासारखा, तेजस्वी रथाचा स्वामी, धन व घरासाठी शुद्ध होतो. आठवा, पहिला भाग, सर्व अग्नींसह, हे अग्निदेव, या यज्ञास, या वाणीला, बल व कीर्तीने सिद्ध होऊ दे. जे काही शाश्वत आहे, आम्ही प्रत्येक देवतेची पूजा करतो; तुझ्यासाठी हा आहुती प्रज्वलित केली आहे. लोकांचा स्वामी, प्रिय, योग्य होतार, तो आम्हाला प्रिय असो; आणि आम्ही आमच्या अग्नीला प्रिय असू. आम्ही इंद्राला, सर्वांमध्ये श्रेष्ठ, लोकांसाठी आवाहन करतो; तो केवळ आमचाच असो. हे महाबली, या यज्ञभोजात ही आहुती स्वीकार, आमच्यासाठी पोषण वाढव, तू अजिंक्य आहेस. कळपातील वृषभाप्रमाणे, वंशातून जन्मलेला, तू लोकांना तुझ्या शक्तीने हालवतोस; तूच स्वामी, तू अजिंक्य आहेस. हे कृपाळू, तुझ्या अद्भुत सहाय्याने आम्हाला दानासाठी प्रेरित कर; अग्नी, तू या संपत्तीचा सारथी आहेस—आम्हाला सुरक्षित आश्रयस्थानी पोहोचव. तुझ्या सोबत्यांसह, जे कधीच अपयशी होत नाहीत, आमच्या संततीचे व वंशाचे रक्षण कर; अग्नी, आम्हाला दैवी वैर आणि अधार्मिकांच्या हानिकारक गोष्टींपासून वाचव. हे विष्णू, तुझे प्रसिद्ध नाव काय, ज्याने तू सर्वत्र व्यापून घेतलेस? मी जाहीर केले, 'मी शिपिविष्ट आहे.' तुझे रूप आम्हापासून लपवू नकोस; जसे सभेत तू वेगळ्या रूपात प्रकट झाला होतास. आता, हे शिपिविष्ट, मी तुझ्या कार्यांना जाणून, तुझ्या आहुतीची घोषणा करतो; मी तुझे स्तवन करतो, जो जंगली प्रदेशात सामर्थ्यवान आहेस, या विस्ताराच्या टोकाशी वास करतोस. हे विष्णू, तुझ्यासाठी मी 'वषट्' उच्चारतो; हे शिपिविष्ट, ही आहुती स्वीकार. माझे स्तवन तुझ्यापर्यंत पोहोचो; तुम्ही सर्व नेहमी आम्हाला कल्याणाने रक्षण करा. हे वायू, मी तुझ्याकडे आलो आहे, उज्ज्वल, मधुर पेयाचा अग्रभाग घेऊन; ये, सोमपानासाठी, हे स्तुत्य देव, तुझ्या गणांसह. इंद्र व वायू, तुम्ही या सोमपानास योग्य आहात; प्रवाह तुमच्याकडे येतात, जसे पाणी एकत्र खाली येते. हे वायू व इंद्र, दोघे मिळून, सामर्थ्याचे स्वामी, तुझ्या गणांसह, एकाच रथावर ये, सोमपानासाठी. रात्री सजवून, तुम्ही बक्षिसाच्या जवळ जाता; जेंव्हा विचार विवस्वताच्या भगव्याला पुढे जाण्यास प्रवृत्त करतात. आम्ही ते उत्साही पेय सिद्ध करतो, जे इंद्राला प्रिय आहे, गायींनी त्यांच्या बळाने दिलेले, पूर्वीपासून आणि आताही, हे ज्ञानीहो. त्या शुद्ध करणाऱ्या देवतेचे प्राचीन स्तवन झाले आहे; आणि प्रेरित विचारांनी, देवतांच्या नावांसह, त्याला अलंकृत केले आहे. मजबूत लगाम असलेल्या घोड्यासारखा, आम्ही तुझी, अग्नी, आदराने पूजा करू, विधींच्या अधिपती. तो पुत्र, सामर्थ्यशाली, दूरवर पोहोचणारा, अत्यंत कृपाळू व उदार, आमचा होवो. तो आम्हाला नेहमीच हानीपासून, जवळच्या व दूरच्या, मर्त्य व दुष्ट, सर्वांच्या जीवनासाठी वाचवो. इंद्रा, युद्धात तू सर्व प्रतिस्पर्ध्यांपेक्षा श्रेष्ठ; तू शापांचा नाश करणारा, सृष्टीकर्ता, वृत्राचा वध करणारा—तू आक्रमकाला जिंकतोस. पृथ्वी तुझ्या प्रचंड सामर्थ्याचे अनुसरण करते, जसे माता आपल्या मुलाला; तू सर्व शत्रूंना चिरडतोस, इंद्रा, जेव्हा तू रागाने वृत्राचा वध करतोस. यज्ञाने शत्रूंना परतवले, आकाशात आच्छादन निर्माण केले. इंद्राने सोमाच्या नशेत मध्यप्रदेश, आकाशाचा विस्तार फोडला, जेव्हा त्याने बंधन फोडले. ती, अंगिरसांपासून उठली, लपलेल्या ठिकाणाहून प्रकट झाली; ती, लपलेली, आता आच्छादन दूर करते. तो सामर्थ्यशाली, सभेत विजयी, तुम्ही सर्वांनी प्रत्येक स्तोत्रात त्याचे आवाहन करावे, मदतीसाठी त्याला जागृत करावे. तो योद्धा, कधीही अजिंक्य, सोमपान करणारा, अचल, अडथळा न येणारा मनुष्य. इंद्रा, आम्हाला संपत्ती दे, भरपूरता जाणणारा—संपत्तीच्या स्पर्धेत आम्हाला रक्षण कर. ते तुझे महान सामर्थ्य, तुझी कौशल्य व बुद्धी, मन इच्छित वज्र धारदार करते. इंद्रा, तुझ्यासाठी आकाश तुझे पुरुषार्थ गातो, पृथ्वी तुझी कीर्ती गातो; पाणी व पर्वत तुला प्रेरित करतात. तुला, विशाल वासस्थान असणाऱ्या विष्णूने, मित्राने, वरुणाने स्तुतिले आहे; देवगण तुझ्यात आनंदित होतात, तसेच मरुतगण. अग्नी, सामर्थ्यासाठी, लोक तुझे स्तवन करतात, हे देव; तू अजिंक्य राहा, शत्रूंचा नाश कर. अग्नी, आमच्या गोधनाच्या इच्छेसाठी, आमच्यासाठी संपत्ती शोध, ती विस्तृत व विपुल कर. अग्नी, मोठ्या संपत्तीत, आम्हाला दुसऱ्याच्या भाग्याकडे नेऊ नकोस; जसे तू मिळवतोस, तसे आमच्यासाठी संपत्ती मिळव. त्याच्या कोपापुढे सर्व लोक वाकतात, जसे नद्या समुद्राकडे. त्याने विरोध करणाऱ्या वृत्राचे शिर फोडले, आपल्या शंभर सांध्यांच्या सामर्थ्यशाली वज्राने. अशा प्रकारे, या ऋचांमध्ये देवांची स्तुती, त्यांचे सामर्थ्य, यज्ञाची महती आणि भक्तांचे रक्षण यांचे सुंदर चित्र उभे राहते.