सामवेदः

व्यापाऱ्यांच्या संपत्तीचे तुम्हाला ज्ञान आहे; तुम्ही ती संपत्ती मातांसह आपल्या घरात गोळा करता. सत्य विचारांनी, घरात, तुम्ही दूरवर पोहोचणारे गीत निर्माण करता, जिथे विचारांची स्पर्धा असते. तीन रंगांच्या तेजस्वी पंखांनी तुम्ही प्रकाशाची स्थापना केली आहे—तेजाची स्थापना केली आहे. आमच्यासाठी, तुम्ही गायींची संपत्ती, घोड्यांची प्रेरणा आणि पुरुषांची ताकद मदतीसाठी द्या. आनंदी, परिश्रमी आणि खऱ्या शक्तीच्या इच्छेला, हे पुरुषांनो, जाणून घ्या. अमर पुत्रांनी आमच्या गीतांना ऐकावे आणि ते आम्हावर कृपावंत व्हावेत, अशी प्रार्थना आहे. हे द्यावे, आम्ही तुमच्यासाठी, हे दिव्य आणि तेजस्वी आकाश व पृथ्वी, शुद्ध स्तुती अर्पण करतो. स्वतःला शुद्ध करून, तुम्ही प्रत्येकजण आपल्या रूपाने आणि सामर्थ्याने राज्य करता; तुम्ही प्राचीन सत्य पुढे नेले आहे. मित्राचा महान सहाय्य, सत्य टिकवणारा आणि अडथळे ओलांडणारा आहे; यज्ञाच्या सभोवती तुम्ही स्थान घेतले आहे. हे माझे शब्द, सभेत, घरट्यातील कपोताप्रमाणे आहेत; हे मी तुम्हापासून लपवत नाही. हे दानशूर, स्तुतिपाठक, वीर्यवान, तुझ्या कीर्तीला सुंदर वाणी लाभो. शंभर शक्ती असलेल्या, आमच्या मदतीसाठी या स्पर्धेत उभे रहा; आम्ही मित्रांमध्ये बोलू दे. गायी पाणवठ्यावर आल्या आहेत, यज्ञरसाने परिपूर्ण, दोन्ही कान सोन्याने सुशोभित. दगड एकत्र आले, गोड रस पात्रात ओतला गेला, पाणवठ्याच्या प्रवाहात. ते भक्तीने पाणवठ्यावर अर्पण करतात—उंच चाकांचे, दूर प्रवास करणारे, कधीही न संपणारे प्रवाह. आपल्या भीषण संगतीत आम्ही न घाबरू, न थकू; हे बलवान, तू तुर्वश व यदुंसाठी केलेली महान कृत्ये आम्ही पाहू दे. डाव्या पार्श्वभागाने, हे सामर्थ्यशाली, तू हालवतोस; दाता यावर कधीही रागावत नाही. मधुरतेने मिश्रित आणि अलंकारित गायी पुढे येतात; ये, वाहणारे अमृत प्या. हे पुरूवास, माझ्या या तेजस्वी, शुद्ध, बुद्धिमान आणि विवेकी गीतांनी मी तुझी स्तुती केली आहे. ज्याला हजार ऋषींनी सन्मान दिला, तो समुद्रासारखा विस्तारला; त्याची महानता खरी आहे, त्याचे सामर्थ्य मी यज्ञात व ज्ञानी राज्यात गौरवितो. ज्याच्या अधीन आर्य आणि दास, दोन्ही आहेत; शत्रू शत्रुत्व दाखवला तरी जिंकला जातो. हे तेजस्वी, तुझ्यासाठी संपत्ती अर्पण केली जाते. जलदगती असणाऱ्यांनी मधुर साजूक तुपाचे गीत गायले; ऋषींनी स्तोत्र गायलं. आमच्यासाठी संपत्ती आणि सामर्थ्य वाढले; प्रवाह, हे इंदु, आमचेच आहेत. गायी आणि घोड्यांसह पिळलेला, कुशल, श्रीमंत, शुद्ध वर्णाचा इंदु, तू गायींमध्ये स्थान मिळव. हे इंदु, हरिंचा स्वामी, सर्वात दिव्य, मैत्रीत मित्रासारखा, श्रेष्ठांमध्ये उजळ, आमच्यासाठी अस. हे इंदु, आमच्यापासून कोणीही अधार्मिक किंवा शत्रुत्व करणारा दूर ठेव; तू महान आहेस, द्विधा मन असणाऱ्यांना दूर कर. ते अभिषेक करतात, सुशोभित करतात, एकत्र आणतात; सामर्थ्य जागृत करतात, मधाने अभिषेक करतात. सोन्याच्या खुरांचे, प्राण घेऊन पाण्यातून उडणारे प्राणी पकडतात. ज्ञानी, शुद्ध करणाऱ्याचे गाणे गा; महान प्रवाह वाहतो, अंधार वेगाने धावतो. सर्पाने आपली कात टाकावी तसे, तेजस्वी पुढे सरकतो; खेळकर युवकासारखा, तांबूस रंगाचा पुढे जातो. सर्वश्रेष्ठ राजा तेजाने झळकतो, दिवसा जगात प्रतिष्ठित; तुपात स्नान केलेला तांबूस, सुंदर, समुद्रासारखा, तेजस्वी रथाचा, संपत्ती व घरासाठी शुद्ध होतो. आठवा, पहिले अर्ध, सर्व अग्निंसह, हे अग्नि, या यज्ञात, या वाणीत, सामर्थ्य व कीर्तीने सिद्ध होवो. जे काही शाश्वत आहे, आम्ही प्रत्येक देवतेची उपासना करतो; तुझ्यासाठी हवन प्रज्वलित आहे. जनांचा स्वामी, आनंददायक, प्रिय होतार, तो आम्हाला प्रिय असो; आम्ही आमच्या अग्नींसाठी प्रिय होवो. आम्ही इंद्राला, सर्वश्रेष्ठ, लोकांसाठी बोलावतो; तो फक्त आमचाच असो. हे बलवान, या यज्ञभोजनात हे अर्पण स्वीकार; आमच्यासाठी पोषण वाढव, अजिंक्य. कळपातील वृषभासारखा, वंशात जन्मलेला, तू लोकांना सामर्थ्याने हलवतोस; तू स्वामी, अजिंक्य. हे कृपावंत, तुझ्या अद्भुत सहाय्याने आम्हाला दान मिळवण्यासाठी प्रेरित कर; अग्नि, तू या संपत्तीचा सारथी—आम्हाला सुरक्षित आश्रय दे. आमच्या संततीचे व वंशाचे रक्षण कर, तुझ्या साथीदारांसह, जे कधीही न चुकणारे व सदैव साक्षी आहेत; अग्नि, आमच्यापासून दैवी वैर व अधार्मिकांचे अपाय दूर कर. हे विष्णू, तुझे प्रसिद्ध नाव काय, जे तू व्यापलेस? मी जाहीर केले, ‘मी शिपिविष्ट आहे.’ तुझे रूप आम्हापासून लपवू नकोस; जेव्हा सभेत तू दुसऱ्या रूपात प्रकट झालास. आता, हे शिपिविष्ट, मी तुझे अर्पण जाहीर करतो, तुझे कर्म जाणून, मी तुझी स्तुती करतो; तू ज्या वनात महान आहेस, या विस्ताराच्या टोकाशी वास करतोस. हे विष्णू, तुझ्यासाठी ‘वषट्’ म्हणतो; हे शिपिविष्ट, हे अर्पण स्वीकार. माझ्या स्तुती तुझ्यापर्यंत पोहोचो; तुम्ही सर्वजण आम्हाला सदैव कल्याणाने रक्षावे. हे वायू, मी तुझ्याजवळ आलो आहे, तेजस्वी, मधुर पेयाचा श्रेष्ठ भाग घेऊन; येथे ये, सोम प्या, हे देव, स्तुतीस पात्र, तुझ्या अनुयायांसह. इंद्र आणि वायू, तुम्ही या सोमपानास पात्र आहात; प्रवाह दोघांकडे वाहतात, जसे पाणी एकत्र खाली येते. हे वायू आणि इंद्र, एकत्र बलवान, सामर्थ्याचे स्वामी, तुमच्या अनुयायांसह, एकाच रथावर येऊन सोमपान करा. रात्रीने अलंकृत होऊन, तुम्ही बक्षिसाकडे जाता; जेव्हा विचार विवस्वताच्या तांबड्या घोड्याला पुढे जाण्यास प्रवृत्त करतात. आम्ही ते आनंददायक पेय तयार करतो, जे इंद्राला प्रिय आहे, जे गायींनी त्यांच्या सामर्थ्याने दिले, प्राचीन काळी आणि आता, हे ज्ञानीहो. अशा प्रकारे, या ऋचांचा अर्थ आणि भाव, एक सुसंगत, भक्तिपूर्ण कथेत गुंफला आहे.