सामवेदः

सूर्याच्या तेजातून जन्मलेले नहुषांचे सर्व वंशज, जणू काही रथाप्रमाणे समृद्धपणे जुंपले गेले आहेत, ते महानांसाठी असंख्य धनसंपत्ती घेऊन येतात. हे वंशज, सूर्यापासून उत्पन्न होऊन, वनाच्या दिशेने, उन्नतीच्या मार्गाने जातात. तू, अग्नी, मारुतांच्या सैन्यासारखा बलवान आहेस; तू दिव्य आहेस, शुद्ध करणारा आहेस आणि कोणत्याही बाधेशिवाय सर्वांना पवित्र करतोस. हजारो प्रवाहांनी युक्त, युद्धात विजयी, तू आमच्यासाठी कल्याणकारक हो. तू जलाप्रमाणे वेगाने वाहतोस. अग्नी, तू सर्व यज्ञांचा पुरोहित आहेस, देव आणि माणसांमध्ये प्रतिष्ठित आहेस. यज्ञकाळी तुझ्या रम्य जिव्हांनी देवांची उपासना कर आणि त्यांना सन्मानाने पुढे ने. तू, ज्ञानी अग्नी, सर्व मार्ग जाणतोस आणि देवांना यज्ञात योग्य प्रकारे मार्गदर्शन करतोस. अमर, दिव्य पुरोहित आपल्या कौशल्याने यज्ञांचा प्रारंभ करतो, पुढे जातो आणि विधी पुढे नेतो. घोड्यांमध्ये सर्वात वेगवान घोडा जुंपला जातो, यज्ञात पुरोहित पुढे नेला जातो, आणि ऋषी हीच यज्ञाची साधना असतो. महान बुद्धीने श्रेष्ठांनी सृष्टीच्या गर्भाची रचना केली, आणि कौशल्याचा पिता आपल्या संततीमध्ये स्थानापन्न केला. सोमपानाच्या वेळी, स्वर्ग आणि पृथ्वीचे वैभव, धन, हे सर्व ओतावे; प्रवाहांनी बलाढ्य वृषभाचे पोषण करावे. आपली वाणी ओळखणारे हे जणू वासरं आपल्या आईकडे जशी धावतात तसेच आहेत; ते इतरांमध्ये मिसळत नाहीत, आपल्या कुटुंबातच राहतात. आपल्याला हवे तसे ते स्वर्गात आधार स्थापन करतात; इंद्र आणि अग्नी यांना नमस्कार आणि आनंद अर्पण करतात. सर्व प्राण्यांमध्ये तोच श्रेष्ठ आहे, ज्याच्यापासून हा प्रचंड, उग्र, बलवान जन्मला. नव्याने जन्मलेला तो क्षणात शत्रूंवर विजय मिळवतो, आणि सर्व देवता त्याच्यात आनंदित होतात. वाढत्या सामर्थ्याने, प्रचंड तेजाने, तो दासांचा शत्रू घाबरवतो; त्याने संरक्षण केले, शत्रू पळवले, विजय मिळवला, आणि दान व आनंदात सर्वजण त्याला वंदन करतात. सर्वजण तुझ्यातच ज्ञान निवडतात; जेव्हा दोन तिसरे होतात, तेव्हा आनंद सर्वात मधुर होतो; मधुराहून मधुर, ती उन्मादकता ओतावी, मधात मध मिसळावे. तीन लाकडांच्या यज्ञवेदीवर, जौमिश्रित सामर्थ्य असलेला बलाढ्य महिष, विष्णूच्या इच्छेप्रमाणे, सोमरस पितो; तो त्यात आनंद घेतो आणि महान कार्य करतो; सत्य देव देवासोबत, सत्य सोम सत्य इंद्रासोबत असतो. सामर्थ्य आणि शक्तीने एकत्र जन्मलेले, अग्नि आणि इंद्र पराक्रमात वाढले; त्यांनी शत्रूंवर विजय मिळवला, ज्ञानी, स्तुतिपात्रांना इच्छित धन दिले; सत्य देव देवासोबत, सत्य सोम सत्य इंद्रासोबत असतो. मग महान सामर्थ्य आणि बलाने, तो युद्धात उग्र झाला, त्याने आपल्या महिम्याने दोन जग भरले; तो प्रचंड वाढला, दुसऱ्याला आपल्या पोटात घेतला आणि तेजाने उजळला; सत्य देव देवासोबत, सत्य सोम सत्य इंद्रासोबत असतो. सप्तम, पहिल्या भागात, गवळ्यांचा अधिपती, पर्वत-इंद्र याची योग्य प्रकारे स्तुती करा, तोच सत्याचा अधिपती आहे. पिंगट घोडे चालू लागले, लाल रंगाचे यज्ञकुशावर आले, जिथे आपण सर्व एकत्र जमलो आहोत. इंद्रासाठी गाईनी जौमिश्रित सोमरस काढले; वज्रधारीसाठी, संमेलनात मिळणारे मध त्याला अर्पण केले. आपल्या सर्व सभांमध्ये आपले अर्पण इंद्राला बोलावो; स्तुती आणि सोमरस वीरत्राचा संहार करणाऱ्या, महाबली इंद्राजवळ जावोत. तूच संपत्तीचा पहिला दाता, तूच खऱ्या अर्थाने धनाचा स्वामी; आम्ही तुला, बलाढ्य, सामर्थ्य आणि महत्तेचा सुपुत्र म्हणून निवडतो. प्राचीन, पोषक, आद्य, स्तुत्य, या महानांनी स्वर्गातून दुग्ध काढले; इंद्राच्या जन्मावेळी त्यांनी एकत्र गायन केले. काहींनी, पाहून, त्या प्राचीन, जलमय, तेजस्वी स्वर्गसंपत्तीला गाठले; सूर्यप्रमाणे सविता आकाशाचा आवरण पसरतो. हे शुद्ध करणाऱ्या अग्नी, तू चालतोस तेव्हा, आपल्या सामर्थ्याने हे दोन जग आणि सर्व प्राणी व्यापून टाकतोस; कळपातील वृषभाप्रमाणे तू तेजाने झळकतोस. आता, अग्नी, आमच्यासाठी देवांमध्ये ही नवी स्तुती गा, आमचा मित्र हो. तू, तेजस्वी, नदीच्या लाटांप्रमाणे विभागलास, तू भक्ताकडे वेगाने येतोस आणि दान देतोस. आम्हाला सर्वोच्च, मधल्या आणि शेवटीही भाग मिळू दे; तूच आम्हाला शिकव, दाता हो. मी अमर पित्याचे ज्ञान आत्मसात केले; मी सूर्याप्रमाणे जन्मलो. प्राचीन जन्माने, मी कण्वांसारखे स्तोत्रे अलंकारित करतो, ज्यांनी इंद्राला सामर्थ्य मिळवून दिले. जे ऋषी इंद्राची स्तुती करीत नाहीत, आणि जे करतात, तू दोघांमध्येही उत्तम प्रकारे स्तुत्य आहेस. अग्नी, आमच्या प्रार्थनेवर संतुष्ट हो, सर्व अग्निसोबत, हे महाबली; जे दिव्य आणि दीर्घायुषी आहेत, त्यांच्यासह आमच्या स्तुती उंचाव. अग्नी, सर्व अग्निसोबत, पुढे जातो; त्याची संतती बलाढ्य आहे, आम्ही त्याला योग्य दानांनी वेढतो. अग्नी, अग्निसोबत, आम्हाला प्रार्थना आणि यज्ञासाठी प्रेरित कर; दैवीत्वासाठी आम्हाला धनदानास उद्युक्त कर. सोम, तुझ्यात, पूर्वजांनी महान बक्षीस व कीर्ती मिळवण्यासाठी यज्ञकुश पसरवला; म्हणून तू, वीर, आम्हाला वीरत्वासाठी उद्युक्त कर. तू कीर्तीने सर्वत्र झिरपला आहेस, जणू कोणी थांबवू शकत नाही असा प्रवाह, किंवा हातात बाण असलेला वाहक. अमरत्वाचा नियम आणि सौंदर्यानुसार, अमर जन्मला, तो नेहमी बक्षीस घेऊन येतो, तोच शोधावा. इंद्रासाठी सोम ओता; तो मधुर सोम पितो आणि आपल्या महिम्याने बक्षीस मिळवून देतो. मी घोड्यांचा अधिपती, बक्षीस देणाऱ्याशी बोललो; आता घोड्याची स्तुती ऐक. हे मित्रा, पूर्वी कधीच, किंवा आत्ताही, तुझ्यासारखा वीर कोणीही झाला नाही; ना धनात, ना मार्गात, ना बंधनात. ही कथा अग्नी, इंद्र, सोम, आणि देवतेच्या महिम्याची, त्यांच्या यज्ञ, ज्ञान, दान आणि विजयाची आहे—तीच सनातन धर्माची दिव्य परंपरा.