सामवेदः

एकदा ऋषी आणि यज्ञकर्ते देवांना आवाहन करत होते. त्यांनी प्रार्थना केली, “हे बुद्धिमान असुर, आम्ही तुला आमच्या संपत्तीच्या भागासाठी शोधतो, जणू काही विशाल कातडी मिळावी तशी; हे इंद्र, तुझी कृपा आम्हाला आश्रय देण्यासाठी मिळो.” त्यांनी इंद्राला सर्वात पूजनीय देव म्हणून निवडले, अमर पुरोहित, जो या यज्ञात अत्यंत ज्ञानी आहे. यानंतर, त्यांनी जलांचे पुत्र, तेजस्वी आणि दयाळू अग्नी याला स्मरले. “हे अग्नी, तू आम्हाला मित्र आणि वरुण यांची कृपा, तसेच स्वर्गातील पाण्याचे आशीर्वाद दे.” अग्नी ज्या मर्त्यांचे रक्षण करतो, ज्यांना स्पर्धेत मदत करतो, त्यांना शाश्वत संपत्ती प्राप्त होते. त्याच्या सामर्थ्याला कोणीही थांबवू शकत नाही किंवा त्याला मागे टाकू शकत नाही; अगदी सर्वात लहानालाही कीर्तीप्राप्त बक्षीस मिळते. ते म्हणाले, “हे बक्षीस सर्व लोकांनी, घोड्यांसह मिळवावे, ऋषींनी ते जिंकावे, आणि ते धनाचे दाता व्हावे.” मग दहा भगिनी, म्हणजे ज्ञानींच्या विचारांनी, सर्व काही शुद्ध केले; धनुष्याच्या प्रत्यांचा गूंज, आणि पिवळसर एक सूर्यपात्राभोवती धावतो, जणू स्पर्धेतील घोडा. मग एक बलवान, अनेक भेटवस्तू घेऊन, पाण्यांसह चालतो, जणू वासरू आपल्या मातांबरोबर; तो तरुणाप्रमाणे स्त्रियांच्या मध्ये, गायींच्या पात्रासह पुढे जातो. बुद्धिमान सोम प्रवाहित होतो, नद्यांमध्ये मिसळतो, थन भरतो; गायी पात्रात दूध शिंपडतात, जणू खजिने ओतले जातात. “हे इंद्र, तू गायींनी समृद्ध असलेल्या या रसाचा पान कर, त्यात आनंद मान, आणि आमचा मित्र हो, या सामूहिक यज्ञात. तुझे विचार आम्हाला आधार देत राहो.” त्यांनी प्रार्थना केली, “तुझ्या उदारतेमुळे आम्ही कृपापात्र होऊ दे; शत्रूच्या हाती आम्ही पडू नको; तुझी तेजस्वी सहाय्ये आम्हाला रक्षण करो, आणि तुझ्या कृपेकडे घेऊन जावो.” स्वर्गात, तीन वेळा सात गायींनी त्याच्यासाठी दूध दिले, त्या सत्य आणि बलशाली होत्या; त्याने चार अन्य लोकांना वेगळे केले आणि त्यांना सुंदर केले. देवाने मधुर अमृत पिऊन, आपल्या काव्याने आकाश आणि पृथ्वी व्यापली; बलवान जलांनी आपले सामर्थ्य वाढवले, देवाच्या कीर्तीमुळे आसन प्रसिद्ध झाले. “हीच त्याची चिन्हे आहेत, अमर आणि अजेय, दोन्ही जन्मांत; ज्यांनी वीर्य आणि दिव्य सामर्थ्याने शुद्ध केले आणि मग आपल्या विचारांनी राजाला पकडले.” मग ऋषी म्हणतात, “मी वायूचे स्तुतीगीत गातो, मित्र आणि वरुण यांना शुद्ध करतो; ज्ञानी, रथधारी पुरुषाला शुद्ध करतो आणि वज्रधारी महाबली इंद्रालाही.” “मी वस्त्रे शुद्ध करतो, सुंदर वस्त्रांनी सजलेली; मी गायी शुद्ध करतो, समृद्ध दूध देणाऱ्या; मी तेजस्वी, सोन्याच्या, घोड्यांनी ओढल्या जाणाऱ्या रथांना आमच्या स्वामी सोमासाठी शुद्ध करतो.” “मी आमच्यासाठी दैवी खजिने शुद्ध करतो, पृथ्वीवरील सर्व वस्तू शुद्ध करतो; ज्यामुळे आम्हाला धन मिळेल, हे जमदग्नीपुत्र, मी आमच्यासाठी शुद्ध करतो.” “हे मघवन, तू जेव्हा वृत्राचा वध करण्यासाठी जन्मलास, तेव्हा तू पृथ्वीला विस्तारलीस, तिला आधार दिलास, आणि स्वर्गालाही.” त्या वेळी तुझा यज्ञ जन्मला, स्तुती आणि तेजस्वी प्रशंसा; तेव्हा तू सर्व निर्माण झालेल्यांचा आणि जिवंतांचा स्वामी झालास. “त्यात शिजवून, उत्पन्न कर; सूर्याला आकाशात उचल, जसा उष्णता, तशी स्तुती उजळू दे, सुंदर स्तुतींनी अलंकृत, गायकासाठी महान.” “तुझे महत्त्व जसे मासा पितो, तसे प्याले जाते, हे पिवळसर; तुझा बलवान सोम, हे वृषभ, बक्षिसांनी समृद्ध आहे आणि हजारपट फल देतो.” “तुझे इच्छित धन आम्हाला मिळो, हे वृषभ; श्रेष्ठ आनंद येवो; हे इंद्र, युद्धात विजयी, आम्हाला बक्षीस मिळवून दे.” “तूच वीर, विजेता, मानवांच्या रथाचा चालक; तू बलाढ्य, अधर्म्य शत्रूंचा नाश करतोस, जणू अग्नीने चमकणारे पात्र.” “सहावा, तिसरा, अर्धा—शुद्ध कर, आमच्यासाठी पाऊस आण; स्वर्गातील जलाचा लाट, मोठा आणि रोगरहित, आमच्यासाठी पोषण घेऊन येवो.” “त्या प्रवाहाने शुद्ध कर, ज्यामुळे गायी इथे आल्या, आमच्यासाठी, आमच्या घरी जन्मलेल्या.” “त्या प्रवाहाने तूप शुद्ध कर, जो यज्ञात देवांना सर्वात प्रिय आहे; आमच्यासाठी पाऊस आण, शुद्ध कर.” “आमच्यासाठी, शक्तीने प्रवाहित हो, शुद्ध करणाऱ्या प्रवाहातून वाह; देवांनी आमच्या इच्छांना ऐकावे.” “प्रवाहाने सर्व अडथळे दूर केले, शत्रूंना हाकलले, प्राचीन तेजाने उजळला.” “ज्याला हवे आहे, जो सर्व जाणतो, जो प्रवासासाठी तयार आहे, जो मागे येणाऱ्यांसाठी आहे, त्याच्यासाठी हे सर्व आण.” “यांसह, सोमांसह, सोमपान करणाऱ्याजवळ जा; शुद्ध, बलवान, दाबलेल्या थेंबांसह इंद्राजवळ जा.” “हे ज्ञानी, जर तू वेदांना दाबलेल्या थेंबांनी, चंद्रांनी, सोमाने अलंकृत केलेस, तर तू, बुद्धिमान, विश्वाचा बलवान धागा पुढे नेतोस.” “हे अध्वर्यू, आमच्यासाठी सोम आण, या दाबलेल्या रसातून; कदाचित तो आम्हाला स्तुत्य, इच्छित, स्तुती मिळवून देईल.” “पिवळसर, स्वशक्तिमान, रक्तवर्णी, आकाशाला भिडणाऱ्या सोमाचे स्तुतीगीत गा.” “हाताने सोडलेल्या दगडांनी दाबलेला सोम शुद्ध कर; गोड रस वाहू दे, मध वाहू दे.” “नमस्कार कर, जवळ बस, लक्ष देऊन ऐक; थेंब, चंद्र, इंद्रात ठेव.” “वाह, सोम, शत्रूंचा नाश करणारा, लोकांमध्ये ज्ञानी, गायींना, देवांना, त्यांची इच्छा पूर्ण करणारा आशीर्वाद दे.” “हे सोम, तू इंद्रासाठी ओतला जातोस, पिण्यासाठी, आनंदासाठी; मनालाही, मनाचा स्वामी, ओतला जातो.” “हे शुद्ध सोम, आम्हाला वीर्य, संपत्ती दे; आम्हाला इंद्राशी एकत्र कर, हे थेंब.” “तू उगवतोस, हे सूर्य, तुझ्या किरणांनी, कीर्ती आणि बल आणतोस, दुष्टता दूर करतोस, अंधकाराचा नाश करणारा बनतोस.” “ज्याने आपल्या भुजबलाने नव्वद आणि नऊ किल्ले फोडले, आणि सर्पाचा वध केला, तोच वृत्राचा संहारक आहे.” अशा प्रकारे ऋषी, यज्ञकर्ते आणि भक्तजन, देवांची स्तुती, प्रार्थना आणि यज्ञाच्या माध्यमातून, त्यांच्या कृपेची, सामर्थ्याची, आणि आशीर्वादांची याचना करतात.