सामवेदः

एकदा एक ऋषी, आपल्या तपश्चर्येने शुद्ध झाल्यावर, विविध कर्मांत संचार करत होता. त्याचा उद्देश होता—तेजस्वी लोकांची प्राप्ती साधणे. तो शुद्ध करणारा, जणू एखादा राजा, जनसमुदायामध्ये बसतो, शत्रूंना जिंकतो, आणि ज्ञानी लोक त्याला प्रेरणा देतात. तो प्रिय, सुवर्णमय तेजस्वी, अरण्यात वसतो, अखंड प्रवाहांनी वेढलेला असतो; तो गर्जणारा, विचारांनी स्तुत्य, वाऱ्यासह, इंद्र व अश्विनांसह, आपल्याच ऋताने प्रेरित होऊन, मद्ययुक्त होऊन, सर्वत्र संचारतो. मित्र, वरुण, भग यांच्यासाठी मधुर लाटा त्याच्या योजनेने व सामर्थ्याने वाहतात. दोन्ही लोक (स्वर्ग व पृथ्वी) आम्हाला संपत्ती, मधुरता, विजयासाठी शक्ती, कीर्ती आणि एकत्रित संपत्ती लाभू देत. आनंद व ज्ञानाचा स्रोत असलेल्या अग्निदेव, आम्ही आज तुम्हाला आमचा रक्षक म्हणून निवडतो—दूरवर पोहोचणारा, आश्रय देणारा. हे सौम्य, योग्य, बुद्धिमान व मनस्वी अग्नी, आम्ही आज तुम्हाला आमचा रक्षक बनवतो. हे धनदायक, उत्तम सल्ला व पुण्यकर्म देणारे अग्नी, आम्ही आज तुम्हालाच रक्षक मानतो. सर्व देवांनी या अग्नीला उत्पन्न केले—तो विश्वव्यापी, स्वर्गाच्या शिरोभागातून जन्मलेला, पृथ्वीचा आधार, ऋषि, अधिपती, जनांचा पाहुणा आणि नेहमी समीप, हविर्दानाचा पात्र. सर्व अमर देवता, अग्नीच्या नवजात रूपात, बालकासारखी आनंदित होतात; त्याच्या सामर्थ्यानेच त्यांनी अमरत्व प्राप्त केले, जेव्हा तो आपल्या दोन पालकांमध्ये प्रकाशित झाला. देवांनी या विश्वरूप अग्नीला यज्ञाचा नाभी, संपत्तीचे आसन, महान व बलाढ्य बनवले; ते त्यात आनंदित होतात—तो कर्मांचा सारथी, यज्ञाचा चिन्ह आहे. मित्र व वरुण यांना प्रेरणादायी स्तोत्रांनी गा, त्यांच्या महान व विशाल, तेजस्वी राज्यासाठी. हे मित्र व वरुण, ज्यांचा जन्म तुपातून झाला आहे, ते देवांमध्येही दिव्यता म्हणून प्रशंसित आहेत. त्यांचे सामर्थ्य पृथ्वीवर व स्वर्गात महान असो; देवांत त्यांचे राज्य श्रेष्ठ आहे. इंद्रा, तुझ्या तेजस्वी प्रकाशासह ये; आमच्या हातांनी पवित्र केलेले हे रस तुला अर्पित आहेत. इंद्रा, प्रार्थनेने प्रेरित होऊन, ज्ञानी लोकांसह, सोमरस व गायकांच्या स्तोत्रांकडे ये. इंद्रा, त्वरेने ये, हे तांबूसवर्ण, आमच्या स्तोत्रांकडे; आमच्यासाठी सोमरस स्वीकार. त्या अग्नीचे स्तवन करा, जो आपल्या ज्वाळांनी सर्वकाही व्यापतो, ज्याची जिभा अंधकारालाही उजळवते. जो अग्नी प्रज्वलित होतो, तो इंद्राची कृपा मिळवतो आणि असा मनुष्य कीर्ती मिळवतो. आमच्यासाठी वेगवान, बक्षीस देणाऱ्या देणग्या, आम्हाला व आमच्या घोड्यांना सुरक्षित नेवोत—इंद्र व अग्नी, आमच्या प्रवासासाठी. सोमरसाचा थेंब इंद्राच्या निवासाकडे निघाला आहे; जसा मित्र मित्राला सोडत नाही, तसेच, जसा तरुण मुलगा कन्यांमध्ये रमतो, तसा सोमरस पात्रातून शंभर मार्गांनी धावतो. तुझे रमणीय, कुशल, स्तुत्य विचार सभांमध्ये पुढे गेले आहेत; त्यांनी त्या तांबूस रंगाच्या सोमरसाला शोधले आहे, स्तोत्रांनी त्याला वेढले आहे, गायी दुधाभोवती गोळा झाल्या आहेत. हे सोम, आम्हाकडे ये, पोषक साराने वहात ये; इंदु, शुद्ध होऊन, लाटांमध्ये ओत. जे आमच्यासाठी दिवसातून तीनवेळा काढले जाते, ते सुपीक जमीन, संपत्ती, मधुर बल व वीर्य देणारे असो. कोणतेही कर्म व्यर्थ जात नाही, ना नष्ट होते; ते सदैव फलदायी असते. जसा इंद्र, यज्ञांनी सर्वत्र व्यापणारा, अजिंक्य, बलाढ्य आहे. तो स्थिर, प्रखर, युद्धात विजयी आहे, ज्याच्यात महान सामर्थ्य मुक्त होते. त्याचा जन्म होताच, गायी एकत्र येतात, आणि स्वर्ग-पृथ्वी निर्बाधपणे एकत्र येतात. मित्रांनो, शुद्धतेसाठी बसा, गा; जसा यज्ञांनी अलंकृत बालक, त्याला कीर्ती मिळवण्यासाठी वेढा. त्याला, वासराला जशी त्याच्या मातांकडे सोडतात, तसे मुक्त करा—आयुष्याच्या प्राप्तीसाठी; दैवी मद्याने तो द्विजांमध्ये स्तुत्य होवो. ज्याने कौशल्य साध्य केले, त्याची शुद्धता करा—समूहासाठी, समृद्धीसाठी; मित्र व वरुणासाठी, शांततेसाठी. तो सामर्थ्यशाली, हजार प्रवाहांनी वहाणारा, नेहमी ताजा व शुद्ध, गाळणीतून वाहतो. तो सामर्थ्यशाली, हजार बीजांचा, पाण्याने शुद्ध, गायींनी अलंकृत, प्रकाशित होतो. हे सोम, इंद्राच्या पोटात जा, पुरुषांनी दगडांनी पिळलेले, पिण्यास तयार केलेले. जे सोमरस दूर देशात पिळले गेले, जे येथे पिळले गेले, आणि जे रथांच्या प्रदेशात पिळले गेले. जे अर्जिक विधींमध्ये, वस्तीमध्ये, आणि पाच लोकांमध्ये पिळले गेले. हे दैवी सोमरस, आमच्यासाठी पर्जन्य धारा ओतोत, वीर्यशक्ती देणारे असोत. हे वासर, तुझ्याकडे मन सर्वोच्च स्थानावरून येते; अग्नी, मी तुझी स्तुती करतो. तू अनेक ठिकाणी सामंजस्य राखणारा, सर्व दिशांचा स्वामी; युद्धात आम्ही तुला हाक मारतो. युद्धात, मदतीसाठी, आम्ही अग्नीला पुकारतो, विजयासाठी, जो स्पर्धांत उत्तम दान देतो. हे इंद्र, तू आम्हाला बळ व वीर्य दे, हे सामर्थ्यशाली, बुद्धिमान, युद्धात विजयी; आम्हाला युद्धात जिंकणारा योद्धा दे. तू आमचा पिता, हे प्रभो; तू आमची माता, हे बलाढ्य. म्हणूनच आम्ही तुझी कृपा मागतो. हे सामर्थ्यशाली, अनेकदा आह्वान केलेल्या, विजयी, मी तुझ्याशी बोलतो; आम्हाला वीर्यशक्ती प्रदान कर.