सामवेदः

एकदा अग्नीला साद घालण्यात आली—तो आम्हाला मंगलमय ठरो, त्याच्या देणग्या आम्हाला शुभ होवोत, यज्ञ मंगलमय होवो आणि स्तुतीही मंगलमय होवोत, अशी कामना करण्यात आली. आम्ही त्या अग्नीला निवडतो, जो देवांमध्ये श्रेष्ठ आहे, अमर पुजारी आहे, आणि यज्ञकर्मात अत्यंत ज्ञानी आहे. अग्नी, तू आम्हाला ती कीर्ती मिळवून दे, जिच्या जोरावर तू सभेत प्रत्येक विरोधकाचा आणि जनतेच्या रोषाचा पराभव करतोस. जेव्हा लोकांचा स्वामी प्रसन्न होतो, तीक्ष्ण असतो आणि लोकांचे रक्षण करतो, तेव्हा अग्नी सर्व असुरांचा नाश करतो. अग्नीचा भाग इथे संपतो आणि आता इंद्राचा भाग सुरू होतो. सोम पिळताना, आम्ही सर्वजण एकत्रित गातो—शक्तीसाठी, आशीर्वादासाठी, जणू दूध देणाऱ्या गायीसाठी—त्या इंद्रासाठी, जो नेहमीच आह्वान केला जातो. इंद्र, शतशक्तिमान, तुझ्या त्या अत्यंत आनंददायक सोमरसामुळे मी पुन्हा पुन्हा आनंदित होऊ दे. गायी यज्ञरसाने परिपूर्ण होऊन, दोन्ही कानांना सोन्याची अलंकार घालून, पाण्याच्या ठिकाणी आल्या आहेत. आम्ही वेगवान घोड्यासाठी, प्रसिद्ध रथासाठी, गायीसाठी आणि इंद्राच्या निवासासाठी स्तुती करतो. आम्ही त्या इंद्राला युद्धासाठी प्रवृत्त करतो, मोठ्या शत्रूचा नाश करण्यासाठी; तो वृषभांमध्ये श्रेष्ठ वृषभ असो. इंद्रा, तू शक्तीवरून शक्ती घेतलीस, तू सामर्थ्याचा जन्म आहेस; वृषभ असताना, सदैव वृषभच राहिला आहेस. यज्ञाने धूर आकाशात सोडला आहे. इंद्रा, जसा मी आहे, तसा तू ही हो; सर्व संपत्ती माझ्याकडेच राहो; माझा स्तुतिकर्ता गायींचा मित्र असो. प्रत्येक स्तुतिकर्ता, एकामागून एक, या सोमरसासाठी, या वीरासाठी, या विजेत्यासाठी, लवकर येवो. इंद्रा, उपकारक, हे पिळलेलं सोमरस प्यावे, पात्र भरपूर असू दे; येथे तुझ्यावर कोणतेही संकट येऊ नये. तो तेजस्वी वृषभ, दानात प्रसिद्ध, उगवतो; सूर्य, तू तुझ्या ठरलेल्या स्थानी जाऊन पोहोच. आज, हे वृत्रहंता, तू सूर्याबरोबर जे काही निर्माण केलेस, ते सर्व, हे इंद्रा, तुझ्या अधीन आहे. इंद्र, ज्याने दूरवरून तुर्वश आणि यदु यांना हुशारीने आणले, तोच आमचा तरुण मित्र असो. इंद्रा, दिशा आमच्यासाठी प्रतिकूल होऊ देऊ नकोस; तू आमचा सहकारी असताना, आजच्या या दिवशी आम्ही विजय मिळवू. इंद्रा, आमच्या समृद्धीसाठी भरपूर, सदैव विजयी आणि अत्यंत दानशूर संपत्ती आम्हाला मिळवून दे. आम्ही त्या महाबलवान वज्रधारी इंद्राचे आह्वान करतो—संपत्ती, तरुणपण आणि शत्रूंविरुद्धच्या युद्धासाठी. इंद्र, हजार हातांचा, कद्रुवांचा पिळलेला सोमरस प्याला, तिथे त्याने आपले पुरुषार्थ प्राप्त केले. आम्ही, तुझे उपासक, तुझी स्तुती करतो; महाबलशाली, दानशूर स्वामी, आम्हाला तुझे मान. जे अग्नी प्रज्वलित करतात आणि कुश घालतात, त्यांचा इंद्र हा तरुण मित्र असतो. आमच्या द्वेष्ट्यांचा नाश कर, अडथळे दूर कर, शत्रूंना पाड, आणि आम्हाला ती इच्छित संपत्ती मिळवून दे. इथे, त्यांच्या हातात चाबूक असून, ते चालवत आहेत; तेजस्वी घोड्यांची जोडी अलंकारित आहे. हे सोमयज्ञ करणारे मित्र तुला पाहतात, जसे गायी त्यांच्या मालकाला पोषण देतात तसे. त्या महाबलवानाच्या कोपासाठी सर्व लोक नतमस्तक होतात, जसे नद्या समुद्राला मिळतात. आम्ही देवांच्या महानतेची निवड करतो, जेणेकरून ती शक्ती आमच्याकडे येवो. हे ब्रह्मणस्पती, सोमरसाचा आवाज घुमू दे, जसे कक्षीवंत उशिजपुत्राने केला. वृत्रहंता, सजग राहून, आमच्यासाठी येथे असो; शक्रा, आमची प्रार्थना ऐक आणि विपुल मदत दे. आज, हे दिव्य सविता, आम्हाला संतती आणि सौभाग्य दे; वाईट स्वप्नं दूर कर. त्याचा तरुण, अडगळी न सोडणारा, बलाढ्य गळ्याचा वृषभ कुठे आहे? कोण पुजारी त्याची उपासना करतो? डोंगरांच्या पायथ्याशी, नद्यांच्या संगमावर, प्रेरित ऋषी विचाराने जन्मला. आपण इंद्राची स्तुती करू, जो लोकांचा राजा आहे, पुरुषांना वश करणारा, सर्वात सामर्थ्यशाली, नव्या स्तोत्रांनी. दुसऱ्या मंत्राचा उत्तरार्ध इंद्रासाठी समर्पित आहे—तो वेगाने सोम पिणारा, कुशल, सामर्थ्यशाली, आणि बार्लीच्या दाढीचा. हे बहुधनसंपन्ना, तुझ्यासाठी या स्तोत्रांची रचना झाली आहे, जसे गायी वासराकडे जातात तसे, हे इंद्रा. इथे त्यांनी गायीच्या नावाचा पाठपुरावा केला, ती त्वष्टृची लपलेली, चंद्राच्या घरात. जेव्हा इंद्र, सन्मान न मिळालेला, मोठ्या आणि अत्यंत सामर्थ्यशाली नद्यांना सोडवतो, तेव्हा पूषण त्याचा सहकारी होतो. ती गाय, मरुतांमध्ये प्रसिद्ध, दानशूरांची माता, रथांना अग्नीप्रमाणे जोखली आहे. आनंददायकांचा स्वामी, तुझ्या सुंदर अश्वांवर बसून आमच्याकडे ये, सोमरस पिळण्यात आले आहे, त्यावर ये. अशा प्रकारे, स्तोत्रांच्या माध्यमातून अग्नी व इंद्र यांची मंगलमय, सामर्थ्यशाली, आणि कृपावंत रूपे प्रकट केली जातात, आणि यज्ञाच्या या दिवशी त्यांच्या आशीर्वादासाठी प्रार्थना केली जाते.