सामवेदः

हे एक दिव्य आणि मंगलदायी प्रसंग आहे, जिथे ऋषी आपल्या भक्तिपूर्ण मनाने देवांना आवाहन करतात. “हे देवांनो, तुम्ही मानवजातीला जे काही दिले आहे, ते जे जाणतात, त्यांना आम्हाला ते इच्छित धन मिळवून द्या,” अशी प्रार्थना केली जाते. मग ते इंद्राला विनवतात, “हे इंद्रा, जे काही गुहेत, स्थिर जागेत किंवा दगडात लपले आहे, ते आम्हाला मिळवून द्या.” इंद्र आणि अग्नी यांचा गौरव केला जातो—ते यज्ञाचे पुरोहित, नेहमीच विजयी, आणि पराक्रमी आहेत, म्हणून त्यांना हे सर्व माहीत असावे. दोघेही विचारासारखे वेगवान, रथावर आरूढ, वृत्राचा वध करणारे आणि अजेय आहेत. त्यांच्यासाठी पुरुषांनी दगडांनी पिळलेला, आनंददायी सोमरस अर्पण केला आहे. सोमरस गोडतेने वाहू लागतो—इंद्र, मरुत आणि स्तोत्राच्या गर्भात स्थिर व्हावा म्हणून. ज्ञानी ऋषी, वाणीचे कौशल्य असलेले, या सामर्थ्यशाली सोमाला शुद्ध करतात, दगडांनी त्याला परिष्कृत करतात. मित्र, अर्यमन्, वरुण आणि मरुतगण या प्रवाही सोमाचा आस्वाद घेतात. शुद्ध झालेल्या सोमाला, शुभ हस्तांनी, तो सागरातील वाणी शोधतो; पवमान सोम, तो विपुल, रंगीबेरंगी, आणि अत्यंत इच्छित संपत्तीच्या दिशेने धाव घेतो. तो शुद्ध करणारा, वृषभासारखा गर्जणारा, सुंदर व वृद्धिंगत लाकडात; गायींनी अलंकृत, तो सोम, पवमान, देवांच्या आसनावर वाहू लागतो. दहा प्रवाह असलेला, नद्यांचा पुत्र, सूर्यकिरणांनी प्रकाशित केला जातो. इंद्र आणि वायूसह पिळलेला सोम, गाळणीतून सूर्यकिरणांसह एकत्र वाहतो. तो आमच्या कल्याणासाठी, वायू, पूषाण, मित्र आणि वरुण यांच्यासाठी, गोड आणि सुंदरपणे वाहतो. इंद्रासोबत आमचे संमेलन धनसमृद्ध, भरपूर आणि पोषक असावे, ज्यामुळे आम्ही आनंदित होऊ. “हे सामर्थ्यशाली, स्वतःच्या शक्तीने जुळवलेले, स्तोत्रकर्त्यांसाठी रथाच्या चाकासारखे त्वरेने या.” जेव्हा जेव्हा, “हे शतशक्तिमान, तू स्तोत्रकर्त्यांची इच्छा पूर्ण करतोस, तेव्हा रथाच्या चाकासारखा तुझ्या शक्तीने पुढे जातोस.” आम्ही तुला चांगल्या रूपासाठी अर्पण करतो, जसे गोड दूध देणाऱ्या गायीचे दुध काढतात, हे दिव्य तेजस्वी. “हे सोमपान करणारा, आमच्या आहुतीकडे ये, सोमपान कर; दानशूराचा आनंद गायी देण्यात आहे.” मग आम्ही तुझ्या कृपाशक्तीची मर्यादा जाणू, तू आम्हाला सोडू नकोस, आमच्याकडे ये. इंद्र, ज्या वेळी तू उषांसारखा आकाश व पृथ्वी व्यापतोस, तू महान राजा, बलाढ्यांचा अधिपती आहेस; ती दिव्य माता, पुण्यवती माता, तुझा जन्म झाला आहे. जसे तू हातात दीर्घ अंकुश, मार्गदर्शक शस्त्र घेतोस, आम्ही तुझ्या मागे जाऊ इच्छितो, यमप्रमाणे; तीच दिव्य माता तुझा जन्मदात्री आहे. मानवी द्वेष दूर कर, त्याची स्थिती नीच व स्थिर कर, जो आम्हावर आक्रमण करतो त्याला आमच्या पायाखाली पाड; तीच दिव्य माता तुझा जन्मदात्री आहे. पर्वतावर पिळलेला सोम, गाळणीतून प्रवाहित होतो; तुझ्या आनंदात तू सर्वव्यापी आहेस. तू प्रेरित, ऋषिरूप, पिळण्याने गोड जन्मलेला; तुझ्या आनंदात सर्वत्र व्यापलेला आहेस. सर्व देवांनी एकत्र तुझा सोमपान केला; तुझ्या आनंदात तू सर्वत्र व्यापलेला आहेस. तोच पिळलेला, संपत्ती देणारा, समृद्धीचा नेता, होमाचा अधिकारी, उत्तम निवासस्थानांचा सोम आहे. ज्याचा सोम इंद्र, मरुत, भाग पितात; ज्यामुळे आम्ही मित्र व वरुणासह कृती करू शकू, इंद्राकडून महान मदतीसाठी. आपल्या मित्रासाठी, आनंदासाठी, शुद्ध सोमासाठी गाणे गा; त्याला अर्पणांनी तृप्त करा, जसे बालकाला स्तुतीने आनंदित करतात. वत्सासारखा, आपल्या मातांकडे धावणारा, तो सोमाचा थेंब पिळून बाहेर येतो; विचारांनी अलंकृत, हा आनंददायी सोम देवांसाठी तयार केला जातो. हा पिळलेला सोम कौशल्य, बळ, आनंदासाठी तयार आहे; हा गोडतेने परिपूर्ण सोम देवांना अर्पण केला जातो. सोमरस, थेंब, आमच्यासाठी शुद्ध केले जातात, मार्गदर्शक, मैत्रीपूर्ण, निर्दोष, स्वयंपूर्ण, प्रकाश जाणणारे. हे शुद्ध, ज्ञानी सोम, शिरोमणी, वीरांसारखे, तेजस्वी, विजयी, तुपात स्थिर असलेले. दगडांनी उत्तम प्रकारे पिळलेले, गायीच्या तेजस्वी कातडीवरून वाहतात; सर्व बाजूंनी पोषण मिळवून देणारे, संपत्ती शोधणारे असोत. या शुद्धीकरणाने, हे सोम, या संपत्तीमध्ये प्रवाहित हो, तलावात प्रवेश कर, प्रवाहात धाव, ज्याचा मार्ग वारा अडवत नाही, ज्याला ज्ञानी ऋषी स्थिर करतात. या शुद्धीकरणाने, हे सोम, प्रसिद्धीच्या जागी वाह; आमच्यासाठी स्पर्धेसाठी साठ हजार धनसंपत्ती झाडासारखी झाडून टाक. पिळण्यात त्याचे वृषभासारखे मोठे नाव आहे, मांसात, गाळणीत किंवा पात्रात; लपलेला, तो झोप लावतो, ओलावा देतो, शत्रू दूर करतो, मूर्खपणा दूर करतो. “हे अग्नी, तू आमच्या सर्वात जवळचा आणि रक्षक आहेस; तू शुभ हो आणि आम्हाला आश्रय दे.” अग्नीच खजिना, संपत्तीने प्रसिद्ध; सर्वाधिक तेजस्वी, ये आणि आम्हाला विपुल धन दे. “हे तेजस्वी, चमकदार, आम्ही आता तुझ्या आणि आमच्या मित्रांच्या कल्याणासाठी तुझा आश्रय मागतो.” शेवटी, “इंद्र आणि सर्व देव आता आमच्यासोबत या लोकांमध्ये विराजमान व्हावेत,” अशी मंगल कामना व्यक्त होते. अशा प्रकारे, ऋषींच्या भक्तिपूर्ण स्तोत्रात देवांचे आवाहन, सोमरसाचे महात्म्य, आणि संपत्ती, कल्याण, संरक्षण यांची प्रार्थना एकत्र गुंफलेली आहे.