સામવેદઃ

ઇન્દ્રસ્ય નુ વીર્યાણિ પ્રવોચં યાનિ ચકાર પ્રથમાનિ વજ્રી અહન્નહિમન્વપસ્તતર્દ પ્ર વક્ષણા અભિનત્પર્વતાનામ્

હવે હું ઇન્દ્રના વીર્યકર્મોનું વર્ણન કરું, જે તેણે પ્રથમ વજ્રધારી બની કરીને કર્યા. તેણે અહિનું સંહાર કર્યું, પાણી ફાડી નાખ્યાં અને પર્વતોને તોડી નાખ્યા.

અગ્નિરસ્મિ જન્મના જાતવેદા ઘૃતં મે ચક્ષુરમૃતં મ આસન્ ત્રિધાતુરર્કો રજસો વિમાનો ઽજસ્રં જ્યોતિર્હવિરસ્મિ સર્વમ્

હું જન્મથી અગ્નિ છું, સર્વને જાણનારો છું; ઘી મારા માટે દ્રષ્ટિ છે, અમૃત મારું આહાર છે. હું ત્રણ પ્રકારના આધાર, સૂર્ય, આકાશમાં ફરતો, સતત પ્રકાશ, હવન અને સર્વ છું.

પાત્યગ્નિર્વિપો અગ્રં પદં વેઃ પાતિ યહ્વશ્ચરણં સૂર્યસ્ય પાતિ નાભા સપ્તશીર્ષાણમગ્નિઃ

અગ્નિ જ્ઞાની લોકોના શ્રેષ્ઠ પગલાંનું રક્ષણ કરે છે; તે સૂર્યના ઝડપી પગનું પણ રક્ષણ કરે છે; અને અગ્નિ, જે સાત મથાળાવાળો છે, નાભિમાં રક્ષણ કરે છે.

ભ્રાજન્ત્યગ્ને સમિધાન દીદિવો જિહ્વા ચરત્યન્તરાસનિ સ ત્વં નો અગ્ને પયસા વસુવિદ્રયિં વર્ચો દૃશે ઽદાઃ

પ્રભાશાળી અગ્નિ, જ્યારે પ્રજ્વલિત થાય છે ત્યારે તેજથી ઝળહળે છે; તેની જીભ અંદર ચમકે છે. હે અગ્નિ, તું અમને પોષણ, સંપત્તિ, તેજ અને દ્રષ્ટિ આપ.

વસન્ત ઇન્નુ રન્ત્યો ગ્રીષ્મ ઇન્નુ રન્ત્યઃ વર્ષાણ્યનુ શરદો હેમન્તઃ શિશિર ઇન્નુ રન્ત્યઃ

વસંત આવી ગયો છે, આનંદદાયક છે; ઉનાળો આવ્યો છે, આનંદદાયક છે; પછી વરસાદ, પછીછો, શિયાળો અને શીતકાળ બધાં આનંદદાયક છે.

સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્ સ ભૂમિં સર્વતો વૃત્વાત્યતિષ્ઠદ્દશાઙ્ગુલમ્

પુરુષના હજારો માથા, હજારો આંખો અને હજારો પગ છે; તેણે ધરતીને સર્વત્ર વ્યાપી અને દસ આંગળ જેટલું ઊંચું ઉભો રહ્યો છે.

ત્રિપાદૂર્ધ્વ ઉદૈત્પુરુષઃ પદો ઽસ્યેહાભવત્પુનઃ તથા વિષ્વઙ્ વ્યક્રામદશનાનશને અભિ

પુરુષના ત્રણ ભાગ ઉપર ઊઠી ગયા; એક ભાગ અહીં ફરી જન્મ્યો. એ સર્વત્ર ફેલાયો, જે ખાય છે અને જે નથી ખાતું તેમાં પણ.

પુરુષ એવેદં સર્વં યદ્ભૂતં યચ્ચ ભાવ્યમ્ પાદો ઽસ્ય સર્વા ભૂતાનિ ત્રિપાદસ્યામૃતં દિવિ

આ બધું પુરુષ જ છે—જે થયું છે અને જે થવાનું છે. સર્વ જીવો એના એક ભાગ છે; ત્રણ ભાગ અમર સ્વરૂપે સ્વર્ગમાં છે.

તાવાનસ્ય મહિમા તતો જ્યાયાંશ્ચ પૂરુષઃ ઉતામૃતત્વસ્યેશાનો યદન્નેનાતિરોહતિ

એટલી એની મહિમા છે, અને પુરુષ તો એથી પણ મહાન છે. જે ખોરાકથી વધે છે, એ અમરત્વનો સ્વામી છે.

તતો વિરાડજાયત વિરાજો અધિ પૂરુષઃ સ જાતો અત્યરિચ્યત પશ્ચાદ્ભૂમિમથો પુરઃ

એમાંથી વિરાટ જન્મ્યો, અને વિરાટમાંથી પુરુષ. જન્મ્યા પછી એ પૃથ્વીના પછાડ અને આગળ, બંને તરફ ફેલાયો.

મન્યે વાં દ્યાવાપૃથિવી સુભોજસૌ યે અપ્રથેથામમિતમભિ યોજનમ્ દ્યાવાપૃથિવી ભવતં સ્યોને તે નો મુઞ્ચતમંહસઃ

હું તમને, દ્યાઉ અને પૃથ્વી, અતિ ઉદાર માનું છું, જેમણે અનંત રીતે ફેલાઈ એક થઈ છે. દ્યાઉ અને પૃથ્વી, અમારે માટે સ્થિર રહો અને અમને પાપમાંથી મુક્ત કરો.

હરી ત ઇન્દ્ર શ્મશ્રૂણ્યુતો તે હરિતૌ હરિ તં ત્વા સ્તુવન્તિ કવયઃ પુરુષાસો વનર્ગવઃ

હે ઇન્દ્ર, તારી દાઢી પાંઢરી છે, અને તારા ઘોડા પણ પાંઢરા છે. કવિઓ, મનુષ્યો અને ગાયક તને, પાંઢરા તને, સ્તુતિ કરે છે.

યદ્વર્ચો હિરણ્યસ્ય યદ્વા વર્ચો ગવામુત સત્યસ્ય બ્રહ્મણો વર્ચસ્તેન મા સં સૃજામસિ

સોનાનું જે તેજ છે, ગાયનું જે તેજ છે, કે સત્ય અને વાણીનું જે તેજ છે, એ તેજથી અમે એક થાઈએ.

સહસ્તન્ન ઇન્દ્ર દદ્ધ્યોજ ઈશે હ્યસ્ય મહતો વિરપ્શિન્ ક્રતું ન નૃમ્ણં સ્થવિરં ચ વાજં વૃત્રેષુ શત્રૂન્ત્સુહના કૃધી નઃ

એ જ શક્તિથી, હે ઇન્દ્ર, અમને બળ આપ; તું આ મહાન શક્તિનો સ્વામી છે, સર્વત્ર દ્રષ્ટિ ધરાવનારો. અમને બુદ્ધિ, પુરુષાર્થ, સ્થાયી બળ આપ; યુદ્ધમાં અમને દુશ્મનોને જીતનાર બનાવ.

સહર્ષભાઃ સહવત્સા ઉદેત વિશ્વા રૂપાણી બિભ્રતીર્દ્વ્યૂદ્નીઃ ઉરુઃ પૃથુરયં વો અસ્તુ લોક ઇમા આપઃ સુપ્રપાણા ઇહ સ્ત

મજબૂત બળદ અને વાછરડાં સાથે, સર્વ રૂપ ધારણ કરનાર બે દેવ ગાયો, ઊઠો. આ વિશાળ અને પહોળો જગત તમારું થાઓ; આ જળો સારી રીતે રક્ષાયેલાં છે, એ અહીં તમારા માટે છે.

અગ્ન આયૂંષિ પવસ આસુવોર્જમિષં ચ નઃ આરે બાધસ્વ દુચ્છુનામ્

હે અગ્નિ, અમારું જીવન શુદ્ધ કર, અમને ઝડપી શક્તિ અને આહાર આપ; દુષ્ટ ચિંતાવાળાને દૂર હટાવી દે.

વિભ્રાઙ્બૃહત્પિબતુ સોમ્યં મધ્વાયુર્દધદ્યજ્ઞપતાવવિહ્રુતમ્ વાતજૂતો યો અભિરક્ષતિ ત્મના પ્રજાઃ પિપર્તિ બહુધા વિ રાજતિ

પ્રભાશાળી એ મહાન સોમરસ પીએ, જે યજ્ઞપતિ માટે આયુષ્ય અને આનંદ લાવે છે. જે પવનથી ચાલે છે, પોતાની શક્તિથી રક્ષણ કરે છે, સંતાનને પોષે છે અને અનેક રીતે તેજ આપે છે.

ચિત્રં દેવાનામુદગાદનીકં ચક્ષુર્મિત્રસ્ય વરુણસ્યાગ્નેઃ આપ્રા દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષં સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્થુષશ્ચ

દેવતાઓનું અદ્ભુત રૂપ ઉગ્યું છે—મિત્ર, વરુણ અને અગ્નિની આંખ. એ દ્યાઉ, પૃથ્વી અને અંતરિક્ષને વ્યાપી ગયું છે; સૂર્ય સમગ્ર જડ અને ચેતન જગતનો આત્મા છે.

આયં ગૌઃ પૃશ્નિરક્રમીદસદન્માતરં પુરઃ પિતરં ચ પ્રયન્ત્સ્વઃ

આ ચિતરાં ગાયે આગળ પગલું મૂક્યું; એ પોતાની માતા પાસે બેઠી અને પિતા પાસે, ઉષા માટે આતુર થઈ પહોંચી.

અન્તશ્ચરતિ રોચનાસ્ય પ્રાણાદપાનતી વ્યખ્યન્મહિષો દિવમ્

જે અંતરમાં પ્રકાશે છે, શ્વાસ લે છે અને છોડે છે, એ મહાન મહિષએ આકાશને ખુલ્લું કર્યું છે.

ત્રિંષદ્ધામ વિ રાજતિ વાક્પતઙ્ગાય ધીયતે પ્રતિ વસ્તોરહ દ્યુભિઃ

ત્રીસ વસવાટસ્થળોમાં એ તેજ પાથરે છે; વાણી તેજસ્વી પંખી માટે દરેક સ્થાને પ્રકાશવંતો સાથે નિર્ધારિત થાય છે.

અપ ત્યે તાયવો યથા નક્ષત્રા યન્ત્યક્તુભિઃ સૂરાય વિશ્વચક્ષસે

જેમ પક્ષીઓ ઉડી જાય છે, તેમ આ કિરણો વિખૂટા પડે છે; જેમ તારાઓ રાત સાથે જાય છે, તેમ એ સૌમ્ય કિરણો સર્વજ્ઞ સૂર્ય પાસે જાય છે.

અદૃશ્રન્નસ્ય કેતવો વિ રશ્મયો જનાં અનુ ભ્રાજન્તો અગ્નયો યથા

એના સંકેતો અજાણ્યા છે, એના કિરણો લોકોમાં વ્યાપે છે, અગ્નિ જેવી તેજસ્વી રીતે.

તરણિર્વિશ્વદર્શતો જ્યોતિષ્કૃદસિ સૂર્ય વિશ્વમાભાસિ રોચનમ્

તુ જ ઝડપી ચાલનાર, સર્વજ્ઞ, પ્રકાશ આપનાર સૂર્ય છે; તું બધાં પ્રકાશમય લોકને ઉજાગર કરે છે.

પ્રત્યઙ્ દેવાનાં વિશઃ પ્રત્યઙ્ઙુદેષિ માનુષાન્ પ્રત્યઙ્ વિશ્વં સ્વર્દૃશે

તુ દેવતાઓની ટોળીને પાછી વાળે છે, માનવોની ટોળીને પણ પાછી વાળે છે, આખું જગત સૂર્યના દર્શન માટે પાછું વાળે છે.

યેના પાવક ચક્ષસા ભુરણ્યન્તં જનાં અનુ ત્વં વરુણ પશ્યસિ

હે વરુણ, તું આ શુદ્ધ દ્રષ્ટિથી બધા લોકોને તેમનાં કાર્યોમાં જોઈ રહ્યો છે.

ઉદ્દ્યામેષિ રજઃ પૃથ્વહા મિમાનો અક્તુભિઃ પશ્યઞ્જન્માનિ સૂર્ય

તુ ઊગે છે, તારા કિરણોથી આ વિશાળ આકાશને માપે છે અને જન્મોને નિહાળી રહ્યો છે, હે સૂર્ય.

અયુક્ત સપ્ત શુન્ધ્યુવઃ સૂરો રથસ્ય નપ્ત્ર્યઃ તાભિર્યાતિ સ્વયુક્તિભિઃ

સૂર્યે સાત ઝડપી ઘોડીઓ, રથની દીકરીઓ, જોડીને, એ જ પોતાની જોડણીથી સફર કરે છે.

સપ્ત ત્વા હરિતો રથે વહન્તિ દેવ સૂર્ય શોચિષ્કેશં વિચક્ષણ

સાત તેજસ્વી ઘોડીઓ તને રથમાં વહન કરે છે, હે દેવ સૂર્ય, જેઓની જટાઓ અગ્નિ જેવી છે, સર્વજ્ઞ.