સામવેદઃ

સ ન ઇન્દ્રાય યજ્યવે વરુણાય મરુદ્ભ્યઃ વરિવોવિત્પરિસ્રવ

ઇન્દ્ર માટે, યજ્ઞ માટે, વરુણ અને મરુતો માટે, હે સોમ, તું વહે, વિશાળ જગ્યા આપતો.

એના વિશ્વાન્યર્ય આ દ્યુમ્નાનિ માનુષાણામ્ સિષાસન્તો વનામહે

આ સાથે, હે આર્ય, મનુષ્યોની સર્વ મહિમા મેળવવાની ઈચ્છા રાખીને, અમે વિજય મેળવીએ.

અહમસ્મિ પ્રથમજા ઋતસ્ય પૂર્વં દેવેભ્યો અમૃતસ્ય નામ યો મા દદાતિ સ ઇદેવમાવદહમન્નમન્નમદન્તમદ્મિ

હું ઋતનો પહેલો જન્મેલો છું, દેવોથી પણ પૂર્વે, અમરત્વનું નામ છું; જે મને આપે છે, તે આવું ફળ પામે છે—હું જ અન્ન છું, હું અન્ન ખાવનારને પણ ખાઈ જઉં છું.

ત્વમેતદધારયઃ કૃષ્ણાસુ રોહિણીષુ ચ પરુષ્ણીષુ રુશત્પયઃ

તમે કાળી ગાયોમાં, લાલ ગાયોમાં અને ચિતરાં ગાયોમાં તેજસ્વી દુધથી આને પોષ્યું હતું.

અરૂરુચદુષસઃ પૃશ્નિરગ્રિય ઉક્ષા મિમેતિ ભુવનેષુ વાજયુઃ માયાવિનો મમિરે અસ્ય માયયા નૃચક્ષસઃ પિતરો ગર્ભમાદધુઃ

મજબૂત અને રોકી ન શકાય એવો, ચિતરાં ગાયોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વાછરડો, ઇનામની ઇચ્છાથી જગતમાં ગર્જના કરે છે. માયાવંતોએ તેને પોતાની માયાથી માપ્યો; માનવદૃષ્ટિ ધરાવતા પિતાઓએ તેનો ભ્રૂણ ગ્રહણ કર્યો.

ઇન્દ્ર ઇદ્ધર્યોઃ સચા સમ્મિશ્લ આ વચોયુજા ઇન્દ્રો વજ્રી હિરણ્યયઃ

ઇન્દ્રે બંને જોડાયેલા વાહનો સાથે, સંમિશ્રિત રીતે, વાણી જોડીને, સુવર્ણ વજ્રધારી ઇન્દ્રે સંગાથ આપ્યો.

ઇન્દ્ર વાજેષુ નો ઽવ સહસ્રપ્રધનેષુ ચ ઉગ્ર ઉગ્રાભિરૂતિભિઃ

ઇન્દ્ર, તું અમને સ્પર્ધાઓમાં અને હજારો ઇનામવાળાં યુદ્ધોમાં, તારી મહાન શક્તિઓથી રક્ષા કર.

પ્રથશ્ચ યસ્ય સપ્રથશ્ચ નામાનુષ્ટુભસ્ય હવિષો હવિર્યત્ ધાતુર્દ્યુતાનાત્સવિતુશ્ચ વિષ્ણો રથન્તરમા જભારા વસિષ્ઠઃ

જેનું નામ પ્રસરી રહ્યું છે અને જે પ્રસરે છે, એવા અનુષ્ટુપ હવનનું નામ, દાન લાવનાર હવન, વસિષ્ઠએ આધારદાતા, સવિતા અને વિષ્ણુની તેજસ્વિતાથી રથંતર ગ્રહણ કર્યું.

નિયુત્વાન્વાયવા ગહ્યયં શુક્રો અયામિ તે ગન્તાસિ સુન્વતો ગૃહમ્

વાયુ, તું તારા દળો સાથે આવ, હું તારી પાસે આવું છું, તેજસ્વી. તું સોમ પિંડનારના ઘરમાં આવશે.

યજ્જાયથા અપૂર્વ્ય મઘવન્વૃત્રહત્યાય તત્પૃથિવીમપ્રથયસ્તદસ્તભ્ના ઉતો દિવમ્

મઘવન, જ્યારે તું વૃત્રના વિનાશ માટે જન્મ્યો, ત્યારે તું પૃથ્વીને વિસ્તૃત કરી અને તેને આધાર આપ્યો, અને આકાશને પણ.

મયિ વર્ચો અથો યશો ઽથો યજ્ઞસ્ય યત્પયઃ પરમેષ્ઠી પ્રજાપતિર્દિવિ દ્યામિવ દૃંહતુ

મારે અંદર તેજ અને યશ રહે, અને યજ્ઞનું સાર પણ. સર્વોચ્ચ પ્રજાપતિ એ આને આકાશમાં, જેમ આકાશને મજબૂત કરે છે તેમ, સ્થાપિત કરે.

સં તે પયાંસિ સમુ યન્તુ વાજાઃ સં વૃષ્ણ્યાન્યભિમાતિષાહઃ આપ્યાયમાનો અમૃતાય સોમ દિવિ શ્રવાંસ્યુત્તમાનિ ધિષ્વ

તારી પોષક શક્તિઓ એક થાય, ઇનામો એક થાય, વિરોધને જીતનારી તાકાતો પણ જોડાય. અમૃત માટે સમૃદ્ધ થતો સોમ, સર્વોચ્ચ યશ આકાશમાં સ્થાપિત કર.

ત્વમિમા ઓષધીઃ સોમ વિશ્વાસ્ત્વમપો અજનયસ્ત્વં ગાઃ ત્વમાતનોરુર્વાન્તરિક્ષં ત્વં જ્યોતિષા વિ તમો વવર્થ

સોમ, તું આ બધી ઔષધિઓ સર્જી, તું જ પાણી અને ગાયોને પણ ઉત્પન્ન કરી. તારા શરીરથી વિશાળ અંતરિક્ષ ફેલાવ્યું; તારા પ્રકાશથી અંધકાર દૂર કર્યો.

અગ્નિમીડે પુરોહિતં યજ્ઞસ્ય દેવમૃત્વિજમ્ હોતારં રત્નધાતમમ્

હું અગ્નિનું સ્તુતિ કરું છું, જે યજ્ઞનો પુરોહિત, દેવ, ઋત્વિજ અને રત્ન આપનાર છે.

તે મન્વત પ્રથમં નામ ગોનાં ત્રિઃ સપ્ત પરમં નામ જનાન્ તા જાનતીરભ્યનૂષત ક્ષા આવિર્ભુવન્નરુણીર્યશસા ગાવઃ

તેમણે ગાયોનું પ્રથમ નામ, ત્રણ વખત સાત, અને લોકોએ શ્રેષ્ઠ નામ વિચાર્યું. જે જાણતા હતા તેઓ અનુસર્યા; લાલચટ્ટા, પ્રસિદ્ધ ગાયો પૃથ્વી પર પ્રગટ થઈ.

સમન્યા યન્ત્યુપયન્ત્યન્યાઃ સમાનમૂર્વં નદ્યસ્પૃણન્તિ તમૂ શુચિં શુચયો દીદિવાંસમપાન્નપાતમુપ યન્ત્યાપઃ

કેટલાંક સાથે જાય છે, કેટલાંક જોડાય છે; નદીઓ એ જ વિસ્તૃત પ્રદેશને સ્પર્શે છે. શુદ્ધ અને તેજસ્વી, ભોજન આપનારી શુદ્ધ જળોને નજીક જાય છે.

આ પ્રાગાદ્ભદ્રા યુવતિરહ્નઃ કેતૂન્ત્સમીર્ત્સતિ અભૂદ્ભદ્રા નિવેશની વિશ્વસ્ય જગતો રાત્રી

દિવસની શુભ યુવતી પૂર્વથી ઉગીને, તેના સંકેતો ફેલાઈ ગયા. સમગ્ર જગત માટે શુભ વિશ્રામસ્થાન, રાત્રિ પ્રગટ થઈ.

પ્રક્ષસ્ય વૃષ્ણો અરુષસ્ય નૂ મહઃ પ્ર નો વચો વિદથા જાતવેદસે વૈશ્વાનરાય મતિર્નવ્યસે શુચિઃ સોમ ઇવ પવતે ચારુરગ્નયે

હવે આપણે વાછરડાના, લાલના મહિમાનું વર્ણન કરીએ. અમારી વાણી વિધાનમાં જાતવેદસ, વૈશ્વાનર અને નવી ચિંતનવાળા સુધી પહોંચે. શુદ્ધ, જેમ શુદ્ધ થયેલો સોમ, અગ્નિ માટે સુંદર.

વિશ્વે દેવા મમ શૃણ્વન્તુ યજ્ઞમુભે રોદસી અપાં નપાચ્ચ મન્મ મા વો વચાંસિ પરિચક્ષ્યાણિ વોચં સુમ્નેષ્વિદ્વો અન્તમા મદેમ

બધા દેવતાઓ, આકાશ-પૃથ્વી અને જળપુત્ર, મારા યજ્ઞને સાંભળે. મારા શબ્દો તમારામાં વિખૂટા ન થાય; હું તે તમારી કૃપામાં કહું, અંતે આપણે આનંદ કરીએ.

યશો મા દ્યાવાપૃથિવી યશો મેન્દ્રબૃહસ્પતી યશો ભગસ્ય વિન્દતુ યશો મા પ્રતિમુચ્યતામ્ યશસ્વ્યાસ્યાઃ સં સદો ઽહં પ્રવદિતા સ્યામ્

મને આકાશ-પૃથ્વીથી યશ મળે, મને ઇન્દ્ર-બૃહસ્પતિથી યશ મળે, મને ભાગથી યશ મળે, અને યશ મુક્ત થાય. હું પ્રસિદ્ધો વચ્ચે સભામાં બોલનાર બની શકું.

ઇન્દ્રસ્ય નુ વીર્યાણિ પ્રવોચં યાનિ ચકાર પ્રથમાનિ વજ્રી અહન્નહિમન્વપસ્તતર્દ પ્ર વક્ષણા અભિનત્પર્વતાનામ્

હવે હું ઇન્દ્રના વીર્યકર્મોનું વર્ણન કરું, જે તેણે પ્રથમ વજ્રધારી બની કરીને કર્યા. તેણે અહિનું સંહાર કર્યું, પાણી ફાડી નાખ્યાં અને પર્વતોને તોડી નાખ્યા.

અગ્નિરસ્મિ જન્મના જાતવેદા ઘૃતં મે ચક્ષુરમૃતં મ આસન્ ત્રિધાતુરર્કો રજસો વિમાનો ઽજસ્રં જ્યોતિર્હવિરસ્મિ સર્વમ્

હું જન્મથી અગ્નિ છું, સર્વને જાણનારો છું; ઘી મારા માટે દ્રષ્ટિ છે, અમૃત મારું આહાર છે. હું ત્રણ પ્રકારના આધાર, સૂર્ય, આકાશમાં ફરતો, સતત પ્રકાશ, હવન અને સર્વ છું.

પાત્યગ્નિર્વિપો અગ્રં પદં વેઃ પાતિ યહ્વશ્ચરણં સૂર્યસ્ય પાતિ નાભા સપ્તશીર્ષાણમગ્નિઃ

અગ્નિ જ્ઞાની લોકોના શ્રેષ્ઠ પગલાંનું રક્ષણ કરે છે; તે સૂર્યના ઝડપી પગનું પણ રક્ષણ કરે છે; અને અગ્નિ, જે સાત મથાળાવાળો છે, નાભિમાં રક્ષણ કરે છે.

ભ્રાજન્ત્યગ્ને સમિધાન દીદિવો જિહ્વા ચરત્યન્તરાસનિ સ ત્વં નો અગ્ને પયસા વસુવિદ્રયિં વર્ચો દૃશે ઽદાઃ

પ્રભાશાળી અગ્નિ, જ્યારે પ્રજ્વલિત થાય છે ત્યારે તેજથી ઝળહળે છે; તેની જીભ અંદર ચમકે છે. હે અગ્નિ, તું અમને પોષણ, સંપત્તિ, તેજ અને દ્રષ્ટિ આપ.

વસન્ત ઇન્નુ રન્ત્યો ગ્રીષ્મ ઇન્નુ રન્ત્યઃ વર્ષાણ્યનુ શરદો હેમન્તઃ શિશિર ઇન્નુ રન્ત્યઃ

વસંત આવી ગયો છે, આનંદદાયક છે; ઉનાળો આવ્યો છે, આનંદદાયક છે; પછી વરસાદ, પછીછો, શિયાળો અને શીતકાળ બધાં આનંદદાયક છે.

સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્ સ ભૂમિં સર્વતો વૃત્વાત્યતિષ્ઠદ્દશાઙ્ગુલમ્

પુરુષના હજારો માથા, હજારો આંખો અને હજારો પગ છે; તેણે ધરતીને સર્વત્ર વ્યાપી અને દસ આંગળ જેટલું ઊંચું ઉભો રહ્યો છે.

ત્રિપાદૂર્ધ્વ ઉદૈત્પુરુષઃ પદો ઽસ્યેહાભવત્પુનઃ તથા વિષ્વઙ્ વ્યક્રામદશનાનશને અભિ

પુરુષના ત્રણ ભાગ ઉપર ઊઠી ગયા; એક ભાગ અહીં ફરી જન્મ્યો. એ સર્વત્ર ફેલાયો, જે ખાય છે અને જે નથી ખાતું તેમાં પણ.

પુરુષ એવેદં સર્વં યદ્ભૂતં યચ્ચ ભાવ્યમ્ પાદો ઽસ્ય સર્વા ભૂતાનિ ત્રિપાદસ્યામૃતં દિવિ

આ બધું પુરુષ જ છે—જે થયું છે અને જે થવાનું છે. સર્વ જીવો એના એક ભાગ છે; ત્રણ ભાગ અમર સ્વરૂપે સ્વર્ગમાં છે.

તાવાનસ્ય મહિમા તતો જ્યાયાંશ્ચ પૂરુષઃ ઉતામૃતત્વસ્યેશાનો યદન્નેનાતિરોહતિ

એટલી એની મહિમા છે, અને પુરુષ તો એથી પણ મહાન છે. જે ખોરાકથી વધે છે, એ અમરત્વનો સ્વામી છે.