સામવેદઃ

સોમદેવ મહિમા અને દેવતાઓના યજ્ઞનું આ વર્ણન છે—સરળ, શ્રદ્ધાભાવથી ભરપૂર, અને દેવતાઓના ગૌરવગાનથી ઊંડું. મહાન મહિમાથી, સોમરસ પ્રવાહિત થાય છે, દાનશીલ યજમાન માટે સ્થિર સંપત્તિ સાથે, અને ગાયકોથી ભોજન લાવે છે. હે સોમ! તું શ્રેષ્ઠ સંકલ્પોવાળો રાજા બનીને ગીતોમાં પ્રવેશી ગયો છે, શુદ્ધ થયેલો અને અદ્ભુત અગ્નિ જેવી તારી તેજસ્વિતા છે. એ અગ્નિ, જળમાં રોકી રાખવી અઘરી છે, કિરણો વચ્ચે શુદ્ધ થતી રહે છે, અને સોમ દેવતાઓના સમૂહમાં વસે છે. તું રમૂજી અને ઉત્સવની ભેટ જેવો આનંદ આપે છે; સોમ, તું છાણ પર જઈ, સ્તુતિના બળ સ્થાપિત કરતો આગળ વધે છે. અમારે માટે, પોષક તપકાવટથી ફરી ફરી વહે, અને સર્વ શુભ ફળો લાવ. હે ઇંદુ, તારી સ્તુતિ અને દબાવેલી રસ રૂપે, યજ્ઞકુશ પર તું સ્થાપિત થા. હે સોમ, દબાવેલા રસથી અમારે માટે વહે, ગાય અને ઘોડા જેવી સંપત્તિ આપ, અને ઝડપી જતાં દિવસો સાથે અમને લાભ આપ. જે જીતે છે અને કદી હરાતો નથી, શત્રુઓને નિર્ભયતાથી પરાસ્ત કરે છે—એવો સોમ, હજારો વિજય લાવતો વહે. તારા મધમય પ્રવાહો, હે ઇંદુ, મેં સહાય માટે વહેવા દીધા; એ સાથે તું છાણ સુધી પહોંચી ગયો છે. સોમ, ઇન્દ્ર માટે પીવા વહે છે, અક્ષય જળોમાંથી પસાર થઈ, સત્યના સ્ત્રોત પર બેઠો છે. તું, સોમ, અંગિરસો માટે અતિમધુરતાથી ફરતો વહે છે, વિશાળ જગ્યા અને દૂધ આપતો. તારી તેજસ્વિતા વરસાદની ઝાંખી જેવી, અગ્નિની ઝળહળ જેવી, ઉષાની જેમ, જ્યારે તું વનસ્પતિઓ અને વૃક્ષોમાં પ્રવૃત્ત થાય છે અને ભોજન એકત્ર કરે છે. પવનથી ચળકતો, ઇચ્છાથી પ્રેરિત, તું પશુઓમાં ઊભો રહે છે, જ્યારે તું ભોજન શોધે છે; ત્યારે રથચાલકો તારી માટે, અમર અગ્નિના ભાગ માટે, સ્પર્ધા કરે છે. જ્ઞાનના સર્જક અને સભાના વ્યવસ્થાપક, અગ્નિ, યજ્ઞકર્તા, વિચારને ઘેરી લે છે—બાળ યજ્ઞના આહૂતિ માટે, લોકો તને સામાન્ય મિત્ર તરીકે પસંદ કરે છે, હે મહાન, તારા સિવાય બીજું કોઈ પસંદ કરતું નથી. નિશ્ચયે, તારી તરફથી અપાર સહાય મળે છે; હવે, હે વરુણ અને મિત્ર, મેં તમારો સદભાવ મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. અમે તમારું સુરક્ષિત નિવાસ પ્રાપ્ત કરીએ, હે મહાન, અને તમારાં મિત્ર બનીએ, હે મિત્ર. અમને રક્ષો, હે મિત્ર, તારી સુરક્ષાથી, અને તમે બંને અમને મજબૂત સહાયથી બચાવજો; અમે શરીરથી શત્રુઓને જીતીએ. બળથી ઉદ્ભવતા, શક્તિમાં એકતા ધરાવતા, પીધા પછી, હે ઇન્દ્ર, તું તારી ગાલો હલાવ છે, સોમના દબાવેલા રસ માટે. બંને લોકોએ તને અનુસરી, હે ઇન્દ્ર, જ્યારે તું શત્રુહંતામાં રૂપાંતર થયો. હું ઇન્દ્ર પાસેથી આઠ પગવાળી, નવી રંગની, સત્યમાં વિકસેલી વાણી માગું છું, મારા શરીરનું વિસ્તરણ થાય તે માટે. હે ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, આ સ્તુતિઓ તારી માટે રચાયેલી છે; આવો અને દબાવેલો, આનંદદાયક સોમ પીઓ. હે ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, તમારી જે ઉત્સુક ટોળીઓ છે, એ સાથે પૂજક પાસે આવો. એ ટોળીઓ સાથે, હે વિરુધ્ધો, આવો આ સોમયજ્ઞમાં, પીવા માટે. સૌથી તેજસ્વી સોમ વહેવા દો, વાસનામાં ધ્વનિત થતો; તે યોગ્ય સ્થળે સ્થિર થવા દો. સોમ ઇન્દ્ર, વાયુ, વરુણ, મારુત અને વિષ્ણુ માટે વહે. હે સોમ, દરેક દિશાથી અમને પોષણ અને સંતતિ આપ, હજારો ગુણાં સંતોષ લાવતો વહે. યજ્ઞકર્તાઓ દ્વારા દબાવેલો અને છાનવામાં આવેલો સોમ, ઝડપી ઘોડા જેવો આગળ વધે છે, આનંદદાયક પ્રવાહથી. પુષ્કળ ગાયો ધરાવતાં ચરાગાહોમાં, દૂધ આપતી ગાયોથી રક્ષાયેલો, સોમ નદીઓની જેમ સમુદ્ર તરફ વહે છે, આનંદમાં મગ્ન. જે યશસ્વી, સ્વર્ગીય કે ભૂમિ પરનું ધન પ્રશંસનીય છે, હે સોમ, શુદ્ધ કરીને અમને આપ. મહાન, શુદ્ધ થયેલો, ગર્જન કરતા, પવિત્ર કુશ પર સ્થિર થઈ જીવન આપે છે; પીળો સોમ સામાન્ય આસન પર બેસે છે. તમે બંને સદ્ગુણોના સ્વામી છો—ઇન્દ્ર અને સોમ, પશુઓના રક્ષક; શાસકો તરીકે અમારા પ્રાર્થનાને ફળ આપો. ઇન્દ્ર આનંદ માટે, શક્તિ માટે, વૃત્રના સંહારક તરીકે, મનુષ્યો સાથે શક્તિશાળી બન્યો; અમે મહાસંગ્રામોમાં તેને પુકારીએ છીએ—તે અમને વિજય આપે. તું ખરેખર વીર નેતા છે; તું પ્રસન્નતાથી આપે છે; નમ્રને પણ તું ધન આપે છે; યજ્ઞકર્તા સોમ દબાવે છે ત્યારે તું ધન આપે છે. જ્યારે યુદ્ધ માટે વીર જાગે છે, ઇનામ બહાદુર માટે તૈયાર થાય છે, તારા આનંદદાયક ઘોડા જોડ; કાને તું પરાજિત કરશે, કાને તું ધન આપશે? હે ઇન્દ્ર, અમને ધન આપ. ગાયો મધુર, છલકતો મધ પીવે છે; જે ઇન્દ્ર સાથે, મહાન, શક્તિને આનંદથી માણે છે, તે ધનવાન બની, સૂર્યના સ્વામિત્વમાં આગળ વધે છે. એ ચિતરેલી ગાયો, સોમ દબાવે છે; ઇન્દ્રને પ્રિય, ગાયોએ વજ્ર અને બાણ તૈયાર કર્યા છે, ધન ધરાવે છે, સૂર્યના સ્વામિત્વમાં આગળ વધે છે. જ્ઞાની, શ્રદ્ધાથી, તેની શક્તિની સેવા કરે છે; તેની અનેક પ્રાચીન વિધિઓ આનંદ માટે કરે છે, ધન ધરાવે છે, સૂર્યના સ્વામિત્વમાં આગળ વધે છે. એ સોમ, આનંદ માટે દબાવેલો, જળમાં કુશળ, પર્વતોમાં રહેતો, ગર્જનારા ગિદ્ધ જેવો, તને તારી જગ્યાએ સ્થિર કર્યો છે. શુદ્ધ, દોષરહિત, દેવોના પવનથી ચલિત, જળમાં ધોઈને, મનુષ્યો દ્વારા દબાવેલો, ગાયો તેને દૂધથી મધુર બનાવે છે. યુગમાં જોડાયેલા ઘોડા જેવો, તેને શોભાવ્યું છે, અમૃત માટે મધુર રસ, સભામાં. આ રીતે, યજ્ઞમાં દબાયેલો અને છાનવામાં આવેલો સોમ, દેવતાઓ માટે આનંદ અને પોષણ લાવે છે; ઇન્દ્ર, અગ્નિ, વરુણ, મિત્ર, મારુત અને વિષ્ણુ—all are pleased, and the worshippers are blessed with strength, wealth, and victory.