સામવેદઃ

વનમાં, યજ્ઞના પવિત્ર કાર્યમાં, ઋષિઓ અને યજમાનોએ પ્રાર્થના અને ભક્તિથી તે શક્તિશાળી સોમને શુદ્ધ કર્યો. તેઓ તેને વેગવંતી ઘોડાઓની જેમ રમાડતા, અને તેમની સ્તુતિઓ એકસાથે ગુંજતી—આ બધું ત્રિપૃષ્ઠી સોમના આસપાસની પવિત્રતા માટે હતું. સોમ, generous અને કલશો આસપાસ વહેતો, વિજયની ઇચ્છા ધરાવતાં રથચાલક જેવો હતો. શુદ્ધ થઈને, તેણે વાણી ઉત્પન્ન કરી અને તેને જગતમાં પ્રસરાવી. શુદ્ધ થયેલો સોમ વિચારનો સર્જક છે—તે જ સ્વર્ગ, પૃથ્વી, અગ્નિ, સૂર્ય, ઇન્દ્ર અને વિષ્ણુનો પણ સર્જક છે. દેવતાઓમાં પુરોહિત, ઋષિઓનો માર્ગદર્શક, પ્રેરિતોના દ્રષ્ટા, જંગલના વન્ય પ્રાણીઓમાં વૃષભ, ગિધ્ધોમાં ગરુડ અને વનોના પોષક—એવો સોમ ગર્જના કરતા ગાળણમાંથી પસાર થાય છે. પવમાના, તો વાણીની સાથે, તરંગ કે નદીની જેમ, સ્તુતિ અને વિચારો સાથે આગળ વધે છે; આંતરદૃષ્ટિથી ગાયોમાં ઊભો રહે છે, વૃષભ છે અને નીચલા સ્થાનને જાણે છે. પછી, આપણે અગ્નિ તરફ મન દોરીએ છીએ—તે યજ્ઞોને વધારનાર, દયાળુ અને બળના વંશજ છે. જેમ ત્વષ્ટાએ તેને ઘડ્યો, જેમ કારીગર સ્વરૂપો બનાવે છે, તેમ તેની મહિમા પણ તેના ઇચ્છાથી જ છે. આ અગ્નિ, દેવોમાં સ્વામી, સર્વ તેજસ્વી છે—એ અમારી પાસે પુરસ્કાર લઈને આવે. હવે, ઇન્દ્રને આમંત્રિત કરીએ: “હે મહાન, અમર ઇન્દ્ર! આ નચોડેલો સોમ પીઓ, જે સર્વોત્તમ આનંદ આપે છે; તેજસ્વી ધારા તમારી માટે સત્યના આસન પર વહે છે.” ઇન્દ્ર, જ્યારે તમે તમારા ઘોડાઓ જોડો છો, ત્યારે કોઈ રથચાલક તમને પછાડી શકતો નથી, કોઈ તમારી સમાન ગતિથી પહોંચી શકતો નથી. અત્યારે ઇન્દ્રનું સન્માન કરો, તેની સ્તુતિ ગાવો; દબાયેલા સોમ પણ ઉત્સુક થઈને મહાન શક્તિને વંદન કરે છે—તેણે બળથી પૂજાવો. “ઇન્દ્ર, સ્વીકારો, લાવો, બયાં જોડીને આવો; દબાયેલ સોમ પીવો, જે મીઠા વિચારોમાં આનંદ આપે છે.” “ઇન્દ્ર, તમારો નવો પેટ સ્વર્ગના મધથી, આ દબાયેલા સોમથી ભરી લો; આનંદદાયક, સુંદર પીણાં તમારી પાસે આવ્યા છે.” ઇન્દ્રે, મીત્રા જેવો બળવાન બની, વૃત્રને સંહાર્યો; પુરોહિત જેવો વળાને ફાડી નાખ્યો; ભૃગુ જેવો દુશ્મનોને સહન કર્યો—આ બધું સોમના આનંદમાં. સોમ, તું ત્રીજો અને અડધો છે; ગાય આપનાર, સંપત્તિ જાણનાર, સોનાની શોધ કરનાર બની વહે—એ ઇન્દુ, જગતમાં સ્થિર થઈ વહે. તું વીર છે, સર્વજ્ઞ છે; લોકો ગીતો સાથે તારી પાસે આવે છે. સોમ, તું મનુષ્યોમાં સર્વદ્રષ્ટા છે, શુદ્ધ વૃષભ છે, સર્વત્ર દોડે છે. અમારાં માટે ધન અને સોનાથી ભરપૂર થઈ વહે, જેથી અમે સર્વ લોકમાં જીવી શકીએ. ઇન્દુ, સ્વામી, તું આ લોકમાં દોડે છે, હરિયાળી પાંખવાળાં ઝડપથી દોડાવું છે; તેઓ મધ અને દૂધ વહાવે છે. તારી આજ્ઞાથી, સોમ, પ્રજાઓ સ્થિર રહે. તું, સર્વજ્ઞ, શુદ્ધ સોમ, તારી ધારા સૂર્યકિરણો જેવી વહે છે. આકાશમાં ધ્વજ ઊભો કરી, સોમ સર્વ સ્વરૂપોમાંથી પસાર થાય છે; સમુદ્ર જેવો ફૂલી ઊઠે છે. જન્મીને, તું વાણી શોધે છે, અને દેવ સૂર્ય જેવો ગર્જના કરે છે. સોમની ધારાઓ વહે છે, શુદ્ધ ઇન્દુઓ, તેજસ્વી બની, જળોમાં પોતાનું સ્થાન પસંદ કરે છે. ગાયોની જેમ ધારા વહે છે, જેમ નદીઓ વહે છે; શુદ્ધ થઈને, તેઓ ઇન્દ્ર સુધી પહોંચે છે. શુદ્ધ સોમ, તું વહે છે અને ઇન્દ્રને આનંદિત કરે છે; મનુષ્યો દ્વારા આગળ લઈ જવાય છે. પથ્થરો વડે દબાયા પછી, ઇન્દુ, તું ગાળણમાં વહે છે; તું ઇન્દ્રના નિવાસ માટે યોગ્ય છે. મનુષ્યોને આનંદિત કરતો, સોમ, તું જાતિઓને ટકાવીને સતત તાજો અને સ્તુતિને લાયક બની વહે. વહે, હે વૃત્રનાશક, સ્તુતિમાં સર્વોત્તમ, શુદ્ધ, તેજસ્વી અને અદ્ભુત. શુદ્ધ, તેજસ્વી, સોમ દબાયા પછી મીઠો બને છે; દૈવી, વીર, અપવાદનો નાશક છે. મુનિએ દેવો માટે અખૂટ ધારો વડે રક્ષણ કર્યું છે; તેણે સર્વ સ્પર્ધાઓ બોલાવી છે. કારણ કે તે ગાયકને ગાયોથી ભરપૂર, હજારગણી સંપત્તિ આપે છે, હે શુદ્ધ સોમ! તું સર્વ બુદ્ધિથી ધોઇને, વિચારથી શુદ્ધ થઈ, અમને કીર્તિ આપ. ઉદાર માટે મહાન મહિમા સાથે વહે, સ્થિર સંપત્તિ સાથે; ગાયકોને પોષણ આપ. સોમ, સારા સંકલ્પો ધરાવતા રાજા જેવો, ગીતોમાં પ્રવેશ્યો છે; શુદ્ધ, અદ્ભુત અગ્નિ સમાન. આ અગ્નિ, જળમાં રોકી ન શકાય એવો, કિરણો વચ્ચે શુદ્ધ થાય છે; સોમ સમૂહોમાં બેઠો છે. ઉત્સવની ભેટ જેવો રમુજી બની, તું આનંદ આપે છે; સોમ, તું ગાળણમાં જાય છે, સ્તુતિ માટે બળ મૂકે છે. અમારા માટે પોષક બિંદુઓ સાથે વારંવાર વહે, સોમ, અને સર્વ શુભ ફળો લાવ. ઇન્દુ, તારી સ્તુતિ, તારો દબાયેલ રસ, પવિત્ર કુશાસન પર સ્થિર થાઓ. સોમ, અમારા માટે દબાયેલા રસ સાથે વહે, ગાય અને ઘોડા આપે, ઝડપથી આવતી આ શુભ દિનોથી. જે જીતે છે અને કદી હારે નહીં, જે નિર્ભય બની દુશ્મનને હરાવે છે—એવું, સોમ, તું હજાર વિજય લાવતો બની વહે. તારી મધથી ભરપૂર ધારા, ઇન્દુ, મેં સહાય માટે વહાવી છે; એ ધારો સાથે તું ગાળણ સુધી પહોંચ્યો છે. તે સોમ, ઇન્દ્ર માટે પીવા માટે વહે છે, અક્ષય જળોમાંથી પસાર થાય છે, અને સત્યના સ્ત્રોતે બેઠો છે.