સામવેદઃ

મઘવન, જ્યારે તમે જન્મ લીધા અને વૃત્રના સંહાર માટે પ્રગટ થયા, ત્યારે તમે ધરતીને વિસ્તૃત કરી અને તેને આધાર આપ્યો, તેમજ આકાશને પણ સ્થિર કર્યો. ત્યારે, પ્રજાપતિ સર્વોચ્ચે, જેમ રીતે આકાશને સ્થિર કરે છે, તેમ મારા અંદર તેજ, યશ અને યજ્ઞનું સાર સ્થાપિત થાય એવી કામના થાય છે. હે સોમ, તારી પોષક શક્તિઓ એકત્રિત થાય, પુરસ્કારો અને વિજયી શક્તિઓ જોડાય. અમરત્વ માટે સમૃદ્ધ સોમ, તું સર્વોચ્ચ યશ સ્વર્ગમાં સ્થાપિત કર. તું સોમ, દરેક ઔષધિ, પાણી અને ગાયોનું સર્જન કરનાર છે; તારા શરીરથી વિશાળ વતાવરણ ફેલાવ્યું અને તારા પ્રકાશથી અંધકાર દૂર કર્યો. હું અગ્નિનું સ્તવન કરું છું—તે યજ્ઞના પુરોહિત, દેવતા અને ધનદાતા છે. પ્રજાઓએ ગાયોની પ્રથમ નામો, ત્રણ વાર સાત નામો, અને સર્વોચ્ચ નામ શોધ્યાં; જેઓ જાણતા હતા તેઓ પાછળ ચાલ્યા; લાલચટ્ટી, પ્રસિદ્ધ ગાયો ધરતી પર દેખાઈ. કેટલાક એકસાથે જાય છે, કેટલાક મળે છે; નદીઓ એ જ વિશાળતાને સ્પર્શે છે. શુદ્ધ, તેજસ્વી નદીઓ શુદ્ધ, પોષણ આપતી જળ તરફ આવે છે. શુભ દિવસના યુવાની પૂર્વ દિશામાં ઉગે છે, તેના ચિહ્નો ફેલાય છે; અને આખા સંસારમાં રાત્રીનું વિશ્રામસ્થાન દેખાય છે. હવે, આપણે લાલ વાછરડા, બલવાનની મહિમાનું સ્તવન કરીએ. આપણું વચન જાતવેદસ અગ્નિ સુધી પહોંચે, વૈશ્વાનર અને નિરમળ મનવાળા સુધી પહોંચે. શુદ્ધ, સોમ જેવો, સુંદર અગ્નિ માટે. મારા યજ્ઞને સર્વે દેવતા, દ્યૌ અને પૃથ્વી, અને જળપુત્ર સાંભળે. મારા વચનો વિખૂટા ન પડે, તમારા કલ્યાણ માટે બોલાય અને અંતે આપણે આનંદ માણી શકીએ. સ્વર્ગ અને પૃથ્વી, ઈન્દ્ર અને બૃહસ્પતિ, ભાગ અને અન્ય સૌ પાસેથી મને યશ મળે અને હું પ્રસિદ્ધોની સભામાં વક્તા બની શકું. હવે હું ઈન્દ્રના તે પરાક્રમોનું વર્ણન કરું છું, જે તેમણે પ્રથમ વજ્રધારી તરીકે કર્યા—તેમણે અહિ (સર્પ)નો સંહાર કર્યો, પાણી છોડાવ્યું, પહાડો તોડી નાખ્યા. હું જન્મથી અગ્નિ છું, સર્વ જીવનો જ્ઞાતા; ઘૃત મારી દૃષ્ટિ છે, અમરત્વ મારું આહાર છે. હું ત્રિવૃર્ત આધાર, સૂર્ય, ગગનચર, અવિરત પ્રકાશ, યજ્ઞ અને સર્વ છું. અગ્નિ જ્ઞાનીનું શ્રેષ્ઠ પગલું રક્ષે છે, સૂર્યના ઝડપી પગને સુરક્ષિત રાખે છે, અને નવલસ્થાન પર સાત મસ્તકવાળો અગ્નિ રક્ષક છે. પ્રજ્વલિત અગ્નિ, જ્યારે પ્રગટ થાય છે, ત્યારે તે તેજથી દહકે છે; તેની જીભ અંદર સ્ફુલ્લિંગ સમાન હલે છે. તું અમને ધન, પોષણ, તેજ અને દૃષ્ટિ આપ. વસંત, ઉનાળું, વરસાદ, શરદ, શિયાળો અને હેમંત—બધા ઋતુઓ આનંદદાયક છે. પુરુષનું સહસ્ત્ર મસ્તક, આંખો અને પગ છે; તેણે સર્વત્ર પૃથ્વીને વ્યાપી અને દસ અંગુળ ઉપર ઊભો રહ્યો. પુરુષના ત્રણ ચોથા ભાગ ઉપર ઉઠી ગયા; એક ચોથો ભાગ અહીં જન્મ્યો અને સર્વત્ર ફેલાયો—ખાવા અને ન ખાવા જેવી સર્વ વસ્તુઓમાં. જે કંઈ હતું અને જે કંઈ થશે, એ બધું પુરુષ જ છે. સર્વ પ્રાણીઓ એના એક ભાગ છે; ત્રણ ભાગ અમર સ્વર્ગમાં છે. એવો એનો વૈભવ છે, અને પુરુષ તો એથી પણ વિશાળ છે; તે અમરત્વનો સ્વામી છે, જે આહારથી વધે છે. એમાંથી વિરાટ જન્મ્યો અને વિરાટમાંથી પુનઃ પુરુષ. જન્મ્યા પછી તેણે પૃથ્વી આગળ-પાછળ વ્યાપી. હું દ્યૌ અને પૃથ્વીને અતિ દયાળુ માનું છું, જેમણે અવિરત એકતા સાથે વિશાળ ફેલાવટ કરી છે. દ્યૌ-પૃથ્વી અમારે માટે સ્થિર રહો અને અમને પાપથી મુક્ત કરો. ઈન્દ્ર, તારી દાઢી અને તારા ઘોડા પીળા છે; કવિઓ, મનુષ્યો અને ગાયક તારો સ્તવન કરે છે. જે પણ સોનું, ગાય, સત્ય અને મંત્રનું તેજ છે, એ તેજથી અમે એક થાઓ. ઈન્દ્ર, એ શક્તિથી અમને બલ આપ; તું મહાન શક્તિનો સ્વામી અને સર્વજ્ઞ છે. અમને વિદ્યા, પુરુષાર્થ, અવિરત બલ આપ; યુદ્ધમાં અમને વિજયી બનાવ. મજબૂત વાછરડા અને બળવાન વાછરડીઓ સાથે, એ બે દૈવી ગાયો સર્વ રૂપ ધારણ કરીને ઊઠો; આ વિશાળ જગત તમારું છે, અને આ જળો પણ. અગ્નિ, અમારું જીવન શુદ્ધ કર, ઝડપી બલ અને આહાર આપ, દુષ્ટ મનવાળા દૂર હટાડ. પ્રભાસ્વરૂપે, યજમાન માટે પ્રાણ અને આનંદ લાવતી મહાન સોમપાન હોય; જે પવનથી ચલિત થઈ પોતાની શક્તિએ રક્ષણ કરે, સંતાનને પોષે અને અનેક રીતે તેજ આપે છે. દેવતાઓનું અદ્ભુત રૂપ ઉદ્ભવ્યું છે—મિત્ર, વરુણ અને અગ્નિની આંખ. એણે દ્યૌ, પૃથ્વી અને અંતરિક્ષને વ્યાપી લીધું; સૂર્ય સર્વ ચર-અચરનો આત્મા છે. આ ચિતરેલી ગાય આગળ વધે છે; તે માતા પાસે સ્થિર થાય છે અને પિતા પાસે જાય છે, ઉષા માટે આતુર થઈ. મહાન મહિષ અંદર-અંદર ચાલે છે, તેજ આપે છે, શ્વાસ લે છે અને છોડે છે; એણે સ્વર્ગ ખુલ્લું કર્યું. ત્રીસ સ્થાનમાં તે તેજ આપે છે; વાણી પંખી જેવી ઝડપી, દરેક સ્થાને પ્રકાશમાં સ્થિત થાય છે. પંખીઓ જેમ ઉડી જાય છે, તેમ એ કિરણો પણ વિખૂટા થાય છે; તારાઓ રાત્રિ સાથે સૂર્ય સુધી જાય છે—સર્વજ્ઞ. તેનાં ચિહ્નો અજાણ્યા છે; તેની કિરણો લોકોમાં ફેલાય છે, અગ્નિ જેવી તેજસ્વી. તુજ સૂર્ય, તું ઝડપી, સર્વજ્ઞ, પ્રકાશકર્તા છે; તું સર્વ તેજસ્વી લોકને પ્રકાશ આપે છે. તુજ, દેવો અને મનુષ્યોના સમૂહોને પાછા ફેરવે છે; તું સમગ્ર જગતને સૂર્યના દર્શન માટે પાછું ફેરવે છે. હે વરુણ, તું આ શુદ્ધ દૃષ્ટિથી સર્વ લોકોને જોઈ રહ્યો છે. તુજ સૂર્ય, તારી કિરણોથી આકાશનું વિશાળ ક્ષેત્ર માપી ઉગે છે, જન્મોને નિરીક્ષે છે. સૂર્યએ સાત ઝડપી ઘોડીઓ, રથની પુત્રીઓને જોડીને પોતે યાત્રા કરે છે. સાત તેજસ્વી, જ્વલંત વાળવાળા, સર્વજ્ઞ દેવસૂર્યને રથમાં વહન કરે છે. આ રીતે, દેવતાઓની મહિમા, સૃષ્ટિ અને પ્રકાશનું વર્ણન થાય છે—અવિરત, દિવ્ય અને સર્વવ્યાપી.