સામવેદઃ

દિવોદાસપુત્ર અગ્નિ, પોતાની શક્તિથી ઇન્દ્રની જેમ, માતૃભૂમિ પર વ્યાપી ગયો છે અને આકાશની છત્રછાયામાં અડગ ઊભો છે. એ અહીંથી કે આકાશના વિશાળ પ્રકાશમય ક્ષેત્રમાંથી, મારા શરીર અને વાણી દ્વારા, હીતચિંતક અગ્નિ, મારી ઇચ્છાનું ફળ સाकार કરે છે. જ્યારે તું, અગ્નિ, વનોમાં ફરતો છે, માતાઓમાંથી જન્મેલો, તું દૂર હોય કે નજીક, ક્યારેય પાછો આવવાનું ચૂકતો નથી. માનવે તને શાશ્વત માનવજાત માટે પ્રકાશરૂપે સ્થાપિત કર્યો; કણ્વે, જે સત્યમાંથી જન્મેલો છે, તને પ્રજ્વલિત કર્યો; તને બધી પ્રજાઓ પૂજે છે, જેને પરાક્રમી લોકો આરાધે છે. દેવદાતા ધનના સ્ત્રોત, બંને ભાગોમાં, તારા માટે પૂર્ણ પ્રવાહ વહાવે—સોમને દબાવી, તેને ઉંડો કરી, ભરી દે; શરૂઆતમાં જ દેવ તારા માટે આહ્વાન પામે છે. બૃહસ્પતિ આગળ વધે, કૃપાળુ દેવી નજીક આવે; દેવતાઓ આપણા યજ્ઞને પરાક્રમી, મહાન દાતા તરફ દોરી જાય. દેવ સવિતા અમને સહાયરૂપ રહે; દાતા, શક્તિ આપનાર ઊંચે ઊઠે—જ્યારે અમે એને દાન માટે, માર્ગદર્શક હાથે, પکارીએ. જે મરણશીલ ધન ઇચ્છે છે અને તારી સેવા કરે છે, એ, અગ્નિ, તારી કૃપાથી, પરાક્રમી પુત્ર પામે છે—ગુણગાન કરનાર, સહસ્રગુણિત સમૃદ્ધિથી યુક્ત. ભજન અને વાણીથી અમે તને પસંદ કરીએ છીએ, અગ્નિ, અનેક પ્રજાઓમાં શક્તિમાન, ઉપાસકોમાં, જેને અન્ય લોકો મહેમાન તરીકે પ્રજ્વલિત કરે છે. આ અગ્નિ સુભાગ્યના સ્વામી છે, સમૃદ્ધિના અધિપતિ છે, પશુધનના માલિક છે, શત્રુઓ પર વિજયના સ્વામી છે. તું, અગ્નિ, ઘરપતિ છે, યજ્ઞમાં આપણો પુરોહિત છે, વાહક છે, સર્વજ્ઞ છે, તું ઇચ્છિત ફળ ઘડીને આપે છે. અમે, મરણશીલ, તને મિત્રરૂપે પસંદ કર્યો છે, હે દેવ, મદદ માટે—જળમાંથી ઉત્પન્ન, ભાગ્યશાળી, વિદ્વાન, વખાણ પામેલ, પાપમુક્ત. હવે અર્પણ અને શુદ્ધિ સાથે હોળી ચઢાવો; પુરોહિત, ઘરપતિને તેની જગ્યાએ બેસાડો; ઇડા ના આસન પર, શ્રદ્ધાથી, યથાર્થ સ્વીકારક, આવાસના માન્ય વ્યક્તિનું પૂજન કરો. યુવાન અગ્નિનું કાંધ તેજસ્વી છે, જે પોતાની માતાઓનું અનુસરણ કરી આધાર માટે જાય છે; જન્મે ત્યારે એ વિલંબ કરતો નથી—તુરંત પોતાનું મહાન કાર્ય કરવા ઇચ્છે છે. આ તારો એક સ્વરૂપ છે, બીજું તું બીજું; ત્રીજા પ્રકાશથી પ્રવેશી વ્યાપી જા; શરીર અને સ્વરૂપે સુંદર બની, દેવતાઓના પ્રિય બની, સર્વોચ્ચ જન્મસ્થાને સ્થિત થા. જાતવેદસ અગ્નિ માટે અમે આ સ્તુતિ અર્પણ કરીએ છીએ, અમારા વિચારોના રથથી; અમારા સભાસદો માટે, અગ્નિ, તારી કૃપા શુભ રહે—અમે તારી મિત્રતાથી વિયુક્ત ન થાં. દેવોએ અગ્નિને ઉત્પન્ન કર્યો—વિશ્વવ્યાપી, પ્રજાઓના મહેમાન, દ્રષ્ટા, સ્વામી, સ્વર્ગના મુખિયા, પૃથ્વીનો આધાર, ઋતથી જન્મેલો, પાત્રની નજીક. તારા પાસેથી જળો પ્રસરી જાય છે, પર્વતની ચોટીથી જેમ; સ્તુતિઓથી, અગ્નિ, દેવોએ તને ઉત્પન્ન કર્યો; તારી તરફ વખાણભરી ગાથાઓ શક્તિ લાવે છે, જેમ વિજયી ઘોડાઓ યુદ્ધમાં ઇનામ મેળવે છે. તારા માટે, અગ્નિને, યજ્ઞના રાજા, રુદ્ર, પૃથ્વી અને આકાશના સત્ય યજમાન, પ્રાચીન, સુવર્ણરૂપ, સહાય માટે તૈયાર, વિજાતારકના વિચારો પહેલાં, સ્થાપિત કરો. રાજા, સાથી, શ્રદ્ધાથી પ્રજ્વલિત થાય છે; જેનું મુખ ઘૃતથી પોકારવામાં આવે છે, તેને મનુષ્યો અર્પણોથી વખાણે છે; અગ્નિ, પરાક્રમી, પ્રભાતે પ્રથમ પ્રકાશે તેજ આપે છે. મહાન ધ્વજ સાથે અગ્નિ આગળ વધે છે, વૃષભ પૃથ્વી અને આકાશ વચ્ચે ગર્જે છે, સ્વર્ગના છેડે છે; મહિષા જળના આલિંગનમાં ઊઠે છે. તેજસ્વી કિરણોથી, મનુષ્યો અગ્નિને ઉત્પન્ન કરે છે—વખાણ પામેલો, તેજસ્વી, દુરંદેશી ઘરપતિ, આહ્વાન પાત્ર. જ્યારે અગ્નિ પ્રજાઓમાં પ્રજ્વલિત થાય છે, તે પ્રભાતને ગાયના થણની જેમ ફેલાવે છે; જેમ બલવાન યુવાનો ઊઠે છે, તેમ કિરણો આકાશ તરફ ખેંચાય છે. એ પરાક્રમી અગ્નિ, પ્રચુર પ્રકાશ આપે છે, વિદ્વાનોને અને અવિદ્વાનોને દોરી જાય છે, પ્રાચીન નગરીના ઋતને માર્ગદર્શિત કરે છે; ગીતોથી લોકો પ્રેરણાદાયક વિચાર અને સુવર્ણદાઢી, તેજસ્વી કવચધારી અગ્નિને શોધે છે. તારું તેજ એક છે, તારી પવિત્રતા બીજી; તું બે સ્વરૂપ ધરાવે છે, દિવસ અને રાત્રિની જેમ, અગ્નિ. તારી બધી શક્તિઓ અદભુત છે; તારી કૃપા, દયાળુ પૂષણ, અમારે પર રહે. હે અગ્નિ, ધન આપનારો, અમને સૌથી ચિરસ્થાયી ગાયનો ભાગ આપે, જે તને પોકારે છે. અમારો પુત્ર, વંશજ વિજયી રહે; તારી શુભેચ્છા અમારે પર રહે. મહાન પુરોહિત જન્મે છે, આકાશને જાણે છે, મનુષ્યોના આસન પર બેસે છે, જળને ફેરવે છે; એ અર્પણો રાખે છે, ભેટો લાવે છે, શરીરનું રક્ષણ કરે છે, ધન તરફ દોરી જાય છે. રાજા, સ્વામી, પ્રસિદ્ધ, પ્રજાઓમાં પુરુષ, માન્ય, ઇન્દ્રની જેમ, મહાન કર્મો કરનાર, આગળ આવે; એ, પ્રશંસા સાથે પોકારવામાં, અમને કૃપા આપે. જંગલોમાં છુપાયેલો, જાતવેદસ અગ્નિ પ્રજ્વલિત થાય છે, જેમ ગર્ભમાં પોષાયેલી ભ્રૂણ; દિન પ્રતિદિન, અગ્નિ જાગ્રત લોકો અને યજ્ઞકર્તાઓ દ્વારા પ્રશંસાય છે. પ્રાચીન સમયથી, અગ્નિ, તું તાંત્રિકોને નાશ કરે છે; કોઈ દૈત્ય તને યુદ્ધમાં જીત્યો નથી. દુષ્ટ, ભક્ષક શત્રુઓને ભસ્મ કરી દે; તારું દૈવી શસ્ત્ર નિશાન ચૂકશે નહીં. અગ્નિ, અમારે માટે મહાન, અક્ષય શક્તિ લાવ—અમને ધનની દિશામાં દોરી જા, જેથી અમને વિજયનો માર્ગ મળે. જો કોઈ પરાક્રમી પુત્ર જન્મે, તો મનુષ્ય અગ્નિને પ્રજ્વલિત કરે; માનવ યજ્ઞ અર્પણ કરે, દૈવી રક્ષા મેળવે. તારો ધૂમ્રપાન, ઉગ્ર અગ્નિ, આકાશ સુધી ઉઠે છે; તારી તેજસ્વી જ્વાળા, સૂર્યની જેમ, ચમકે છે. તું, શુદ્ધિકર્તા, તારા તેજથી પ્રકાશિત થાય છે. તારી રાજશ્રી છે, અગ્નિ; મિત્રાની જેમ, તું સ્વામી છે. હે વિદ્વાન, તું મનુષ્યોને યશ આપે છે, સમૃદ્ધિને પોષણરૂપે વધારે છે. પ્રભાતે, અગ્નિ, જે અનેકને પ્રિય છે, મહેમાન તરીકે પ્રશંસાય—જેમાં બધા મરણશીલ પોતાના અર્પણ મૂકે છે, અમર અગ્નિમાં. જે શ્રેષ્ઠ છે, તે અગ્નિ માટે, મહાન પ્રશંસાથી, તેજસ્વી અગ્નિ, તારા માટે હોય; જેમ મહાન ગાય, તેમ તારી સંપત્તિ અને શક્તિ તારા પાસેથી જ ઉદ્ભવે છે. ઘરેથી ઘરે, પ્રિય મહેમાન અગ્નિને, હું તારા માટે, શક્તિશાળી, આકાંક્ષાભરી સ્તુતિઓથી વાણી ઉચ્ચારું છું. મહાન, તેજસ્વી અગ્નિને દેવોએ પ્રશંસા આપી છે; મિત્રાની જેમ, યશ માટે, મનુષ્યોએ એને આગળ બેસાડ્યો છે. અમે અગ્નિ પાસે આવ્યા છીએ—વૃત્રનાશક, જ્યેષ્ઠ, વિદ્વાન; એ, દાન માટે પ્રસિદ્ધ, વિશાળ મુખથી પ્રજ્વલિત થાય છે. પરમ ઋતથી જન્મેલો, તું પરાક્રમીઓ સાથે શક્તિશાળી થયો; અગ્નિ કશ્યપનો પિતા છે, શ્રદ્ધા માતા છે, મનુ ઋષિ છે.