સામવેદઃ

એક ટીપું, જાણે કોઈ પ્રભાવશાળી ચિત્તવંતું, કવિઓને પ્રિય છે, તે ચાળણીમાં પ્રવેશે છે અને વિચારોને એ રીતે વહન કરે છે જેમ કોઈ સારથી પોતાનું ઘોડું હંકારે છે. તેજસ્વી, ગૌ-વિજયી, અશ્વ-વિજયી, શક્તિશાળી અને કાંતિમય એવા સોમરસ ઉત્સાહથી વહે છે, વિરુદ્ધતાને જીતવા માટે તત્પર છે. “હે દેવતા, તું દીર્ઘ આયુષ્ય માટે વહે, તારો ઉત્સાહ ઇન્દ્ર સુધી પહોંચે, અને યોગ્ય માર્ગે વાયુ સુધી ઉંચકાઈ જા,” એમ પ્રાર્થના થાય છે. શુદ્ધ થયેલો સોમરસ ગર્જના કરતા આકાશને, અજોડ પ્રકાશને જન્મ આપે છે. તેની ઝંખનાથી ઝરણાઓ મધુર સ્વરે, તેજ સાથે વહે છે. ઋષિએ પોતાની જગ્યાએ રહીને નદીની લહેરોને પ્રેરિત કરી છે, કવિને લઈને, ઘણી ઈચ્છાઓ સાથે, તેને મજબૂતીથી પકડી રાખે છે. દેવતાઓ એ સોમરસને શોધે છે—જે પ્રભાતે જન્મે છે, ગાયોના દૂધથી શુદ્ધ થાય છે, છઠ્ઠા દબાણનું પ્રથમ અંશ છે. આ રીતે શુદ્ધ થતો, વિવેકી સોમરસ સર્વ વિરુદ્ધતાઓને પાર કરી આગળ વધે છે; પ્રેરિત ઋષિને ભક્તિગીતોથી મહિમા આપવામાં આવે છે. દબાયેલો સોમરસ પાત્રમાં પ્રવેશે છે, સર્વ કાંતિ સાથે વહે છે અને ભક્તિપૂર્વક ઇન્દ્રને અર્પણ થાય છે. સારથી જેમ ઘોડાને દોડાવે છે, એમ દબાયેલો સોમરસ ચાળણીમાં ઝડપથી આગળ વધે છે. તેટલી જ ઉત્સુક અને શક્તિશાળી ગાયો જેમ દોડે છે, એ રીતે સોમરસની ધારો વેગથી વહે છે, અંધકારને દૂર કરે છે. સોમરસ, જ્ઞાની અને ઉત્સાહદાયક, દુશ્મનાવટને દૂર કરે છે, જે દેવતાઓને ભક્તિથી ન માને તેમને repous કરે છે. એ ધારા સાથે વહે, જે તું સૂર્યને તેજ આપ્યો અને માનવ જળોને પ્રવાહિત કર્યા. તું એ છે, જેણે ઇન્દ્રને વૃત્રવધમાં સહાય કરી અને મહાન જળોને મુક્ત કર્યા. “હે સોમ, તું આનંદદાયક દબાણો સાથે, નવગুণ પાન સાથે, આ ધારા લઈને ફર,” એમ પ્રાર્થના થાય છે. સોમરસ, તું તારા રસથી તેજસ્વી અને ધનદાયક ભરદ્વાજની આસપાસ વહે, ચાળણીમાંથી ઉચ્ચારતો. મહાન, ગર્જનારા, પીળાશુકલ સોમ ગર્જના કરે છે, મિત્રની જેમ અજોડ અને સૂર્ય સાથે તેજમાં ઝળહળે છે. આનંદદાયક સોમ, તને અમે અગ્નિ, જ્ઞાન અને રક્ષણ માટે પસંદ કરીએ છીએ, તું અનેક દ્વારા ઇચ્છિત રક્ષક છે. અધ્વર્યુ, દબાયેલ સોમને પથ્થરો સાથે ચાળણીમાં લઈ જા અને તેને ઇન્દ્ર માટે શુદ્ધ કર. દબાયેલ સોમનું ઉત્સાહદાયક પ્રવાહ આનંદથી વહે છે, તે ઉત્સાહથી દોડે છે. “હે સોમ, અમને હજારગણી સંપત્તિ, શૌર્ય આપ, તારી ધારા દ્વારા અમને યશ સ્થાપિત કર.” પ્રાચીન માર્ગો ફરીથી પસાર થાય છે, તેમની તેજસ્વિતા સાથે એ સૂર્યનું સર્જન કરે છે. “હે સોમ, તું અત્યંત તેજસ્વી બની, પાત્રોમાં ગુંજતો વહે, બે બેઠકોમાં, ગર્ભસ્થાનમાં સ્થિર થ.” સોમ, તું શક્તિશાળી અને તેજસ્વી છે; તું પ્રતિજ્ઞા પાળનાર દેવ છે; તું મહાન નિયમોને સ્થિર રાખે છે. “હે સોમ, તું જ્ઞાનીઓ દ્વારા શુદ્ધ થઈ શક્તિ માટે વહે; હે ઇંદુ, તેજસ્વી કિરણો સાથે ગાયોમાં આવ.” આનંદદાયક ધારા સાથે, સોમ, દેવોને યોગ્ય એવા વૃષભ બની વહે; અપરાજેય, આવરણથી ઘેરાયેલ, સદા યુવાન. દબાણ પથ્થરે તને, વીરને યોગ્ય એવા વૃષભ બનાવ્યો છે. પવમાન સોમ, ઉદ્દીપિત થઈ, વહે છે, એ મહાન, પ્રાચીન સ્થાનને શોધે છે. “હે ઇંદુ, અમારે માટે મહાનતા માટે વહે; તું લહેર વહન કરે છે, કદી નિષ્ફળ થતો નથી, દેવતાઓ તરફ આગળ વધે છે, ઝડપથી.” સોમ વહે છે, દુશ્મનોને દૂર કરે છે, વિરોધીઓને repous કરે છે અને ઇન્દ્રના પસંદ સ્થાન પર પહોંચે છે. શુદ્ધ થતાં, સોમ, તારી ધારા સાથે વહે, જળોથી આવરાયેલ; સત્યના આસન, ખજાનાવાળું ગર્ભસ્થાન ધારણ કર, હે દૈવી, સુવર્ણમય. દબાયેલ સોમને સર્વત્ર પાથર, જે સર્વોચ્ચ અર્પણ ધારણ કરે છે; જે જળોમાં પથ્થરો સાથે સોમને દબાવે છે, તે મહાન છે. સોમ, પથ્થરો સાથે ગુંજતો, તું અવરોધોને અક્ષત પાર કરે છે; જેમ શહેરમાં પુરુષ, તેમ તેજસ્વી તું વનમાટે બેઠો છે. દૈવી કૃપા માટે, સોમ નદીની જેમ લહેરાય છે, દંડમાંથી રસ લાવે છે, ઉત્સાહદાયક અને સદા જાગૃત રહી મધ વહાવતાં પાત્રમાં પહોંચે છે. સોમ, પથ્થરો અને ઝડપથી દબાવનારાઓ સાથે, ઘોડાની જેમ સુવર્ણ આભૂષણોમાં, આનંદદાયક પ્રવાહ સાથે આગળ વધે છે. “હે સોમ, પ્રતિદિન હું તારી મિત્રતા શોધું છું; અનેક, હે પીળાશુકલ, મને ઘેરી લે છે—શત્રુઓથી બચાવ, મારા પાસે આવ.” સમુદ્રમાં શુભ હાથે શુદ્ધ થતા, સોમ, તું વાણી જગાડે છે; તું વિભિન્ન, ઘણી ઇચ્છિત સંપત્તિ સાથે વહે છે, હે પવમાન. દબાયેલ, ઝડપથી વહેતા સોમરસ ઉત્સાહ માટે વહે છે; સમુદ્રના વિશાળ ક્ષેત્રે, જ્ઞાની અને ઉત્સુક, ઉત્સાહદાયક સોમ વહાવે છે. શુદ્ધ થતાં, સોમ, સદા જાગૃત, તું પ્રિય છે, આવરણોથી ઘેરાયેલ; તું ઋષિ થયો છે, અંગિરસ સમાન; મધુરતાથી અમારો યજ્ઞ તૈયાર કર. ઇન્દ્ર માટે ઉત્સાહ વહે છે, મારુતો માટે દબાયેલ સોમ, હજાર ધારા સાથે, સર્વને પાર કરે છે; ઝડપથી દબાવનારાઓ તેને શુદ્ધ કરે છે. આ રીતે, સોમરસના પવિત્ર પ્રવાહે દેવતાઓની કૃપા, યશ, શક્તિ અને આનંદ મનુષ્યો સુધી પહોંચે છે, અને સમગ્ર યજ્ઞને પ્રકાશિત કરે છે.