સામવેદઃ

ચાલો શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી આ દિવ્ય વિધાનને એક વાર્તા રૂપે માણીએ: શ્રવણનું શુભ આરંભ થાય છે. આપણે આગ્નિદેવને મનથી આગળ રાખીએ છીએ અને હવે એ દિવ્ય શક્તિ પસંદ કરીએ છીએ. ઇન્દ્ર અને વાયુને પસંદ કરીએ છીએ; જ્યારે એ બંને પ્રયત્નપૂર્વક તેજસ્વી દેવના નવા નાભિમાં જોડાય છે, ત્યારે આપણી સંકલ્પનાઓ દેવતાઓ સુધી પહોંચે છે. પછી આપણું મન મહાન વિષ્ણુ, પર્વતથી જન્મેલા મારુતો, તેમની ટોળકી, યજ્ઞ માટે, સહજ દાન માટે, શક્તિ અને આશીર્વાદ માટે, પ્રતિજ્ઞા પાળનારા અને શક્તિશાળી દેવતાઓ તરફ દોડી જાય છે. સુવર્ણ તેજથી ઉજ્જવળ થયેલો, પવિત્ર થયેલો દેવ, પોતાના રથ સાથે બધાં દ્વેષોને જીતે છે, જેમ સૂર્ય પોતાનો રથ ચલાવે છે. તેની પીઠ પરની ધારો ચમકે છે, તે લાલિમા અને સુવર્ણથી ભરેલો છે, તે સાત ગીતો અને સાત મુખોથી સર્વ રૂપોમાં વિહાર કરે છે. હું એ દેવ સવિતારનું સ્તવન કરું છું, જે મહાવલી છે, whose ક્રિયાઓ જ્ઞાની છે, whose સંકલ્પ ઊંચો છે, whose પ્રેરણા તેજસ્વી છે. સુવર્ણહસ્તી, સારા કર્મોવાળો, સ્વયંપ્રભા એણે આકાશને માપી લીધું છે. હું અગ્નિ, જે યજ્ઞના પુરૂહિત છે, દયાળુ છે, બળના પુત્ર છે, સર્વ જન્મોનો જ્ઞાતા છે, અને જે સીધા ઋતોથી દેવત્વ ધરાવે છે—એનું સ્મરણ કરું છું. તે ઘૃત વિસર્જન કરે છે, તેજસ્વી જ્વાળા ધરાવે છે, અને શુદ્ધ ઘૃતને બોલાવે છે. પછી, એ પ્રાચીન અને પ્રથમ કાર્ય, હે ઇન્દ્ર, જે તું સ્વર્ગમાં વર્ણવાય છે—તારી દિવ્ય શક્તિથી તું જળોને છોડાવી, સમગ્ર જગતને બળથી ભર્યું, પોષણ અને અન્નનું સર્જન કર્યું—એનું સ્મરણ થાય છે. યજ્ઞોત્સવમાં ઇન્દ્રને આમ આમ બોલાય છે... પવમાન, તું દબાણમાંથી જન્મેલો છે, તું સ્વર્ગ અને પૃથ્વી પર સ્થાન ધરાવ છે, તારી મહાન રક્ષા અને મહાન યશ છે. હવે, સૌમ્ય અને મીઠી ધારા સાથે, સોમ, દબાણથી ઉત્પન્ન, ઇન્દ્ર માટે વહે છે. તું શક્તિથી, મારુતો માટે, સર્વ શક્તિઓ લઈને ઊર્જાથી વહે છે. તારી શ્રેષ્ઠ ઉત્સાહ સાથે, પવિત્ર પીણાં સાથે વહે, હે દેવ, શાપનાશક, હે વીર. ત્રણ અવાજ ઊઠે છે, ગાયો રંભે છે, દૂધારુ ગાયો પણ બૂંથ આપે છે; પીળો, તેજસ્વી સોમ ગર્જના સાથે આવે છે. સોમ, ઇન્દ્ર અને મારુતો માટે, સર્વમીઠો બની, સ્તુતિના ગર્ભમાં સ્થિર થઈ, વહે છે. તેજસ્વી બિંદુ, આનંદ માટે, કુશળતાથી, જળોમાં સ્થિર થયેલો છે, જેમ પર્વત પરના માળામાં ગીધ બેસે છે. કુશળતાપૂર્વક, દેવતાઓ માટે પીવા માટે, પીળો સોમ વહે છે; એ ઉત્સાહ મારુતો અને વાયુ માટે છે. પર્વતથી જન્મેલો, ગર્જના કરતો સોમ, છનાવટમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે; તારી ઉત્સાહમાં તું સર્વત્ર વ્યાપક છે. આકાશના પ્રિય ઋષિ, સંતાનમાં સ્થિર, ધ્વનિ સાથે વિહરે છે; જ્ઞાની, પ્રેરિત ઇચ્છા સાથે આગળ વધે છે. દબાયેલ સોમ, ઉત્સાહથી ભરપૂર, અમારા યશ માટે સભામાં આગળ વધે છે. જ્ઞાની સોમ, ભેંસોની જેમ, પાણીની તરંગો બહાર કાઢે છે, જંગલ તોડી નાખે છે. હે સોમ, શક્તિશાળી અને દબાયેલ, વહે; અમને લોકમાં પ્રસિદ્ધિ આપ, બધા દ્વેષ દૂર કર. તું તેજથી શક્તિશાળી છે; હે પવિત્ર, પ્રકાશમય, અમે તને બોલાવીએ છીએ, જે સ્વર્ગને દેખાડે છે. બિંદુ, છનાવટમાં પ્રવેશી, જાગૃત, કવિઓને પ્રિય, વિચારને એ રીતે બહાર પાડે છે જેમ રથવાન ઘોડાને દોડાવે છે. ઝડપદાર, ગૌ-વિજયી, અશ્વ-વિજયી, તેજસ્વી, શક્તિશાળી સોમ ઉત્સાહથી વહે છે, વીરતાની લાલસા સાથે. વહે, હે દેવ, દીર્ઘ આયુષ્ય માટે; તારો ઉત્સાહ ઇન્દ્ર સુધી પહોંચે; યોગ્ય માર્ગે વાયુ સુધી ઉઠ. પવિત્ર થયેલો સોમ, વિજળીની જેમ, આકાશનું અજોડ સર્જન કરે છે; મહાન વિશ્વપ્રકાશ ફેલાવે છે. આનંદદાયક બિંદુઓ, તેજ અને મીઠાસના અવાજ સાથે, ધારા રૂપે વહે છે. ઋષિ, પોતાની જગ્યાએ બેસી, નદીની તરંગો વહાવે છે; કવિને લઈને, ઇચ્છાથી ભરપૂર, તે મજબૂતીથી પકડી રાખે છે. દેવતાઓએ સોમને શોધ્યો છે, જે પ્રભાતે જન્મેલો છે, ગાયોથી પવિત્ર થયેલો, છનાયેલી અને શોભાયમાન, છઠ્ઠા દબાણનો પ્રથમ ભાગ છે. પવિત્ર થતા, જ્ઞાની સોમ શત્રુતા પાર કરી આગળ વધે છે; દેવપ્રેરિત ઋષિને સ્તુતિથી મહિમા આપવામાં આવે છે. દબાયેલ સોમ પાત્રમાં પ્રવેશે છે, સર્વ યશમાં વહે છે; ઇન્દ્રને ભક્તિપૂર્વક સોમ અર્પણ થાય છે. રથવાનની જેમ, દબાયેલ સોમ દબાણ પથ્થરોની છનાવટમાં ગતિ કરે છે, ઘોડાની જેમ ઝડપથી આગળ વધે છે. જેમ ઉત્સુક, શક્તિશાળી ગાયો દોડે છે, તેમ ઝડપી ધારો વહે છે, કાળાં અવરોધ દૂર કરે છે. હે સોમ, જ્ઞાની અને ઉત્સાહક, તું વહે, દુશ્મનતા દૂર કર; જે દેવોને ભક્તિ ધરાવતા નથી, તેમને દૂર કર. એ ધારા સાથે વહે, જેના દ્વારા તું સૂર્યને પ્રકાશિત કર્યો, માનવ જળોને પ્રવાહિત કર્યા. વહે, તું જ ઇન્દ્રને વૃત્રવધમાં મદદ કરી, શક્તિશાળી જળોને મુક્ત કર્યા. આ ધારા સાથે, હે સોમ, આસપાસ વહે, તું દબાણમાં આનંદ લાવનારો, નવગણ પાન લાવનાર. પ્રકાશમય, ધન લાવનાર ભરદ્વાજની આસપાસ તારી રસધારા સાથે, હે ગર્જનાવાળો, છનાવટથી વહે. શક્તિશાળી, ગર્જનાવાળો, પીળો દેવ ગર્જના કરે છે, મિત્રાની જેમ મહાન અને અજોડ, સૂર્ય સાથે તેજ ફેલાવે છે. હે આનંદદાયક, અમે તને અગ્નિ, જ્ઞાન, રક્ષા સ્વરૂપે પસંદ કરીએ છીએ; હે રક્ષક, જે ઘણા લોકો દ્વારા ઇચ્છાય છે. હે અધ્વર્યુ, દબાયેલ સોમને પથ્થરો વડે છનાવટથી પસાર કર; તેને ઇન્દ્ર માટે પવિત્ર કર. દબાયેલ સોમની ઉત્સાહભરી ધારા આનંદથી વહે છે; એ ઉત્સાહભરી ધારા ઝડપથી વહે છે. આ રીતે, યજ્ઞના પવિત્ર અવસર પર, દેવતાઓ, ઋષિઓ અને માનવો—all, સોમના દિવ્ય પ્રવાહ અને દેવતાઓના મહિમા સાથે, ભક્તિપૂર્વક એકત્ર થાય છે, દેવતાઓની કૃપા, પ્રકાશ અને શક્તિની આશા સાથે.