સામવેદઃ

અગ્નિદેવે અમને અદ્ભુત રક્ષા અને સંપત્તિ આપવાનો આશીર્વાદ આપ્યો છે—તેઓ દાતાર છે, અમુલ્ય ખજાનાના સારથિ જેવા છે અને અમને નિર્વિકાર આશ્રય તરફ દોરી જાય છે. અગ્નિ જ ધર્મને વિસ્તારે છે, તેઓ રક્ષક અને મહાન ઋષિ છે. પ્રેરિત યજમાનોએ, તેજસ્વી અગ્નિને પ્રજ્વલિત કરીને, તેમને સર્જક તરીકે આહ્વાન કર્યો છે. અમે અગ્નિદેવને વિનંતી કરીએ છીએ કે તેઓ અમને સતત વધતી, પ્રશંસનીય સંપત્તિ આપે, અમને શુદ્ધ કરે અને શ્રેષ્ઠ સુખ-સમૃદ્ધિ આપે, જે સારા માર્ગદર્શન અને સારા કર્મોથી પ્રસિદ્ધ થાય. સર્વ ખજાનાઓ આપનાર, જનસમૂહના આનંદી પુરોहित, સૌપ્રથમ મધુર રસ ચાખનાર—એવા અગ્નિદેવને અમારી સ્તુતિ અર્પિત કરીએ છીએ. આ શ્રદ્ધા સાથે હું અગ્નિને બોલાવું છું—તેઓ બળવાન, વહેલા, અમર દૂત અને યજ્ઞના યોગ્ય પુરોहित છે. અગ્નિ વનમેઘે છુપાયેલા રહે છે, અને માનવો તેમને સાથે મળીને પ્રજ્વલિત કરે છે. તેઓ અવિરતપણે તૈયાર કરેલી આહૂતિ લઈ જાય છે અને દેવોમાં રાજા બનીને વિરાજે છે. અગ્નિ, શ્રેષ્ઠ માર્ગદર્શક, દર્શન પામ્યા છે—જેમના અંદર ધર્મ સ્થાપિત છે. અમારી વાણી એ મહાન દેવ સુધી પહોંચે, એ માટે અમે પ્રાર્થના કરીએ છીએ. અગ્નિ ગૃહપતિ તરીકે ગાનમાં પ્રસંસિત થાય છે; યજ્ઞના પથ્થરો અને કુશ પર તેઓની આરાધના થાય છે. હું મરુતગણ, બ્રહ્મણસ્પતિ અને અન્ય દેવોને પણ યોગ્ય સહાય માટે બોલાવું છું. અગ્નિ, તીવ્ર જ્વાલાવાળા, અમને સંપત્તિ માટે સહાય આપે એવી પ્રાર્થના કરીએ છીએ. અનેકવાર બોલાવાતા અને પ્રસિદ્ધ અગ્નિને લોકો ધન માટે સ્તુતિ કરે છે—તેઓ શ્રેષ્ઠ માર્ગદર્શન માટે ઢાલ સમાન છે. અગ્નિ, તમારા સહયોગી દેવતાઓ સાથે, અમારા યજ્ઞ સાંભળો. મિત્ર અને અર્યમાન પણ તમારી સાથે પવિત્ર કુશ પર બેસે, એ માટે અમે પ્રાર્થના કરીએ છીએ. દિવોદાસના પુત્ર અગ્નિ, ઇન્દ્રની જેમ શક્તિશાળી, માતૃભૂમિ પર વ્યાપી ગયા છે અને આકાશના આશ્રયમાં સ્થિર થયા છે. હે શુભબુદ્ધિ ધરાવનાર, તમે અહીંથી કે દૈવી વિસ્તારથી આવો, મારા શરીર અને વાણીથી જન્મેલી ઈચ્છા પૂર્ણ કરો. જ્યારે તમે, અગ્નિ, વનમાં તમારી માતાઓમાંથી જન્મો છો, તમે ક્યારેય પાછા આવવાનું ચૂકતા નથી—તમે દૂર હો અથવા નજીક. મનુએ તમને શાશ્વત માનવજાત માટે પ્રકાશરૂપે સ્થાપ્યા છે. સત્યથી જન્મેલા કણ્વએ તમને પ્રજ્વલિત કર્યા છે; બળવાન લોકો તમારી ઉપાસના કરે છે અને સર્વ લોકો તમને સન્માન આપે છે. દૈવી સંપત્તિદાતા, બંને અર્ધભાગોમાં, તમારા માટે પૂરતું પ્રવાહ આપે—સોમરસ દબાવો, ભરો, આરંભમાં જ દેવને બોલાવો. બ્રહ્મણસ્પતિ આગળ વધે, કૃપાળુ દેવી આવે, દેવતાઓ અમારા યજ્ઞને વીર્યવાન, દાતાર અગ્નિ સુધી પਹੁંચાડે. દેવતા સવિતા અમારી સહાય માટે ઊભા રહે, બળ આપનાર ઊંચા ચડે—જ્યારે અમે તેમને દાન માટે બોલાવીએ ત્યારે તેઓ માર્ગદર્શન આપે. જે મનુષ્ય સંપત્તિ ઈચ્છે છે અને તમને સેવા આપે છે, એ અગ્નિદેવના આશીર્વાદથી વીરપુત્ર પામે છે, સહસ્ત્રગુણા સંપત્તિથી સમૃદ્ધ થાય છે. અમે સ્તુતિ અને વાણીથી અનેક જનસમૂહમાં, ઉપાસકોમાં, મહેમાન સમાન પ્રજ્વલિત થનારા શક્તિશાળી અગ્નિને પસંદ કરીએ છીએ. એ અગ્નિ સુભાગ્યના સ્વામી છે, ધનના, પશુઓના, વિજયના સ્વામી છે. અગ્નિ, તમે ગૃહપતિ, યજ્ઞપુરોहित, વહનકર્તા, સર્વજ્ઞ છો; તમે ઇચ્છિત ફળ આપો છો. અમે નરમિત્ર તરીકે, દેવરૂપે, તમારા આશ્રયમાં આવ્યા છીએ—તમે જળના સંતાન, સુભાગ્યશાળી, વિદ્વાન, પાપમુક્ત અને વખાણપાત્ર છો. આહૂતિ આપો, શુદ્ધ કરો, પુરોહિતને યોગ્ય સ્થાન આપો; ઇડા દેવીના આસન પર શ્રદ્ધાપૂર્વક યજ્ઞના પાત્ર, ગૃહપતિ, અગ્નિને આરાધો. યુવાન અગ્નિનું કાંતિવંતું હૃદય છે, જે પોતાની માતાઓના અનુસરણમાં સહારો લે છે; જન્મતાની સાથે જ, વિલંબ કર્યા વિના, પોતાના મહાન કર્મ માટે આતુર થયો. અગ્નિના અનેક સ્વરૂપો છે—એક આ, બીજું તે; ત્રીજા પ્રકાશથી તેઓ સર્વત્ર વ્યાપે છે, સુંદર રૂપે, દેવપ્રિય બની, ઉચ્ચ સ્થાને વિરાજે છે. જાતવેદસ અગ્નિને અમે રથ જેવી વિચારશક્તિથી સ્તુતિ અર્પીએ છીએ; અમારા સભાસદ માટે, અગ્નિ, તમારો આશીર્વાદ શુભ રહે—તમારી મિત્રતા કદી તૂટે નહીં. દેવોએ અગ્નિને સર્વવ્યાપક, યજમાન, દ્રષ્ટા, સ્વામી, સ્વર્ગમંડપના નેતા, પૃથ્વીના આધારરૂપે, ઋતુમાંથી જન્મેલા, પાત્રની નજીક રહેતા તરીકે ઉત્પન્ન કર્યા. પર્વતશિખરથી જેમ જળ વહે છે, તેમ અગ્નિમાંથી પણ જળ પ્રસરે છે; દેવોએ સ્તુતિથી અગ્નિને ઉત્પન્ન કર્યા; સુંદર ગાનથી, વિજયી ઘોડાઓ જેવી શક્તિ તેઓ સુધી પહોંચે છે. અગ્નિને, યજ્ઞના રાજા, રુદ્ર, પૃથ્વી-આકાશના સત્યયજ્ઞપુરોહિત, પ્રાચીન, સુવર્ણમય, સહાય માટે તત્પર એવા, ઇન્દ્રના વિચારો પૂર્વે બોલાવો. રાજા, મિત્ર, પૂજ્ય, ઇન્દ્ર સમાન, મહાન કાર્યકર્તા, પ્રસંસિત અગ્નિને શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રજ્વલિત કરો; ઘૃતથી તેમની આરાધના કરો—તેઓ પ્રભાતે તેજથી ઝળહળી ઉઠે છે. મહાન ધ્વજવાળો અગ્નિ આગળ વધે છે, વૃષભ પૃથ્વી-આકાશ વચ્ચે ગર્જે છે, સ્વર્ગના અંતથી, જળની ગોદમાં મહાબલવાન ઉઠે છે. તેજસ્વી કિરણોથી, માનવોએ પ્રસંસિત અગ્નિને ઉત્પન્ન કર્યો—તેઓ દૂરદર્શી ગૃહપતિ, બોલાવાનાયક છે, પ્રકાશરૂપે નીચે પડ્યા છે. લોકોમાં જાગૃત અગ્નિ પ્રજ્વલિત થાય છે, ઉષા-ગાયની જેમ પ્રકાશ પ્રસરે છે; યુવાનો જેમ ઉઠે છે, તેમ તેજસ્વી કિરણો આકાશ તરફ ફેલાય છે. મહાન અગ્નિ પ્રકાશ ફેલાવે છે, વિદ્વાનો-અવિદ્વાનોને માર્ગદર્શિત કરે છે, પ્રાચીન નગરના નિયમને સંચાલિત કરે છે; લોકો ગાનથી પ્રેરણા શોધે છે, સુવર્ણ-દાઢીધારી, તેજસ્વી કવચવાળા અગ્નિને આરાધે છે. તમારી કાંતિ એક છે, પવિત્રતા બીજી; તમે બે સ્વરૂપ ધરાવો છો—દિવસ અને રાત્રિ જેવી. તમારી સર્વ શક્તિઓ અદ્ભુત છે; પુષણ દેવ, તમારી કૃપા અમારે પર રહે. અગ્નિ, હંમેશાં સંપત્તિ આપનાર, અમને ગાયમાંથી સૌથી શાશ્વત ભાગ આપો; અમારા પુત્ર-પૌત્ર વિજયી થાય અને તમારો શુભ આશીર્વાદ અમારે પર રહે. મહાન પુરોહિત જન્મે છે, આકાશને જાણે છે, માનવાસન પર બેસે છે, જળને ફેરવે છે; તેઓ આહૂતિ ધારણ કરે છે, દાન આપનાર છે, શરીરનાં રક્ષક છે અને સંપત્તિને દોરી જાય છે. રાજા, સ્વામી, પ્રસિદ્ધ, લોકમધ્યે માન્ય, ઇન્દ્ર સમાન મહાન કર્મકર્તા, સ્તુતિથી પધારે અને કૃપા આપે. વનમાં છુપાયેલ જાતવેદસ અગ્નિ, ગર્ભમાં પોષાતા ભ્રૂણની જેમ પ્રજ્વલિત થાય છે; દિવસે-દિવસે, જાગતા અને યજ્ઞકર્તા માનવો તેમને આરાધે છે. પ્રાચીન સમયથી, અગ્નિ, તમે તાંત્રિકોને વિનાશ કરો છો; કોઈ દાનવોએ તમને યુદ્ધમાં હરાવ્યા નથી. દુષ્ટ, ભક્ષક શત્રુઓને દહન કરો; તમારું દૈવી શસ્ત્ર કદી નિષ્ફળ ન જાય—એવી પ્રાર્થના છે. આ રીતે, અગ્નિદેવની મહિમા, તેમની કૃપા અને તેમની યજ્ઞમાં અનિવાર્ય હાજરીનું વર્ણન થાય છે—તેઓ જ સર્વ સંપત્તિ, રક્ષા અને માર્ગદર્શનના સદા દાતા છે.