સામવેદઃ

આ સૃષ્ટિના આરંભમાં સર્વપ્રથમ બ્રહ્મા જન્મ્યા—બધા પૂર્વે, સર્વપ્રથમ. એમાંથી તેજસ્વી ઋષિ પ્રસરે છે, જેના મૂળ ઊંડા રહસ્યમાં છે; એનું માપ એ છે, જ્યાં ‘છે’ અને ‘નથી’ બંનેનું બીજ છે. આ મહાન, વિક્રમશાળી, દૃઢ અને સર્વત્ર દ્રષ્ટિ ધરાવનારા, વજ્રધારી ઈન્દ્ર માટે, અપૂર્વ અને અતિપ્રચુર દાન રચાયા છે. એ સ્થિર અને શાંત છે, માટે એના માટે શ્રેષ્ઠ વચનો રચાયા છે. એક ચમકતો કાળો ટીપો તેજસ્વી પર ઊભો રહ્યો, અને એ દસ હજાર સાથે ગતિ કરી રહ્યો હતો. ઈન્દ્રે પોતાની શક્તિથી તેને પાછો ફેરવી દીધો; અને મનુષ્યોએ પોતાના કુશળતાથી એ કલંક દૂર કર્યો. જ્યારે વૃત્રના શ્વાસ સામે તને સહાય કરવા બધા દેવતાઓ એક થઈને તારા સાથી બન્યા, ત્યારે, ઈન્દ્ર, મારુતગણ તારા સંગી બની, તું સર્વ યુદ્ધોમાં વિજયી થ. દેવતાનું આ અદ્ભુત દર્શન જુઓ—એક યુવાન, પોતાના સમકક્ષો વચ્ચે ઘેરાયેલો, ધીરેધીરે વૃદ્ધ બનીને પણ જાગૃત રહે છે; એની મહાનતા અવિચલ છે, છતાં ગઇકાલે એના જેવો જ એક વિદાય લઈ ગયો. ઈન્દ્ર, તું જન્મથી જ દુશ્મનોનો દુશ્મન બની ગયો, ભલે આકાશ અને પૃથ્વીથી છુપાયેલો રહ્યો. તું મહાન લોકોમાંથી પોતાનો માર્ગ શોધી, સંખ્યાબંધ જીવોમાં યુદ્ધની આગ પ્રગટાવી. વજ્રધારી ઈન્દ્ર, તું સ્તંભ જેવો દૃઢ અને શક્તિશાળી છે; તને ઉત્સુક, દાનશીલ, ભક્તિથી જપનારાઓ બોલાવે છે—વૃત્રનાશક, તેજસ્વી વૃષભ, હું તારી સ્તુતિ કરું છું. આ મહાન, સતત વૃદ્ધિ પામતા, વિદ્વાન ઈન્દ્ર માટે સ્તુતિ અર્પણ કરો; સર્વે જનોએ શુભભાવ વ્યક્ત કરો, નેતા આગળ વધો, અને પ્રાચીન દેવગણના સંગમાં જાઓ. આ યુદ્ધમાં, દાનશીલ ઈન્દ્રને બોલાવો, જે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ છે; એ અમારો અવાજ સાંભળી દુશ્મનોને હરાવે અને સંપત્તિ અપાવે. વસિષ્ઠે સભામાં ઈન્દ્રની મહિમા ગાઈ છે—એ ઈન્દ્ર, જેની ખ્યાતિ સર્વત્ર પ્રસરી છે, જે મારા શબ્દો સાંભળે છે અને સ્તુતિ માટે ઉત્સુક છે. જ્યારે એનું ચક્ર જળમાં ગોઠવાય છે, ત્યારે પૃથ્વી પર એને મીઠો પાનિય આવરે છે; જે દુધ દબાવવામાં આવે છે, એ એણે ગાયોમાં અને વનસ્પતિઓમાં મૂકી દીધું છે. આજે, આપણા કલ્યાણ માટે, એ વિજયી, દેવતાપ્રેરિત, શક્તિશાળી, ઝડપી રથસ્વાર તાર્ક્ષ્યને બોલાવો, જેનું ચક્ર અખંડિત છે અને યુદ્ધમાં જન્મે છે. હું ઈન્દ્રને રક્ષક, સહાયક, દરેક અવાજે બોલાવાતા, મહાન, અનેકવાર સ્મરણપાત્ર ઈન્દ્રને બોલાવું છું; આ આહુતિ એ દાનશીલ, ધનવાન ઈન્દ્ર સુધી પહોંચે. ચાલો ઈન્દ્રની પૂજા કરીએ, જેની જમણે વજ્ર છે, જે કુંજરો દ્વારા ખેંચાતા રથ પર સવાર છે; એની દાઢી ઉપર તરફ દોળાય, એ નિર્ભયપણે પોતાની સેનાઓ સાથે આવે અને દાન આપે. ઈન્દ્ર દુશ્મનહરણ, શક્તિશાળી, અનંત, શ્રેષ્ઠ વજ્રધારી, વૃત્રનાશક, વિજયી, દાનશીલ અને સાચા અર્થમાં ઉદાર છે. જોઈએ કે મર્ત્ય કે અમર્ત્ય, કોઈ પણ આપણો વિરોધ કરે—એ સંખ્યા હોય, કે પોતાને શક્તિશાળી માને, ઝડપી કે ચતુર હોય—તો ઈન્દ્રની શક્તિ પર આધાર રાખીને, અમે એ યુદ્ધોમાં વિજય પ્રાપ્ત કરીએ. જેને લોકો યુદ્ધમાં, સ્પર્ધામાં, શૂરવીરો સંઘર્ષમાં, યજ્ઞ સમયે પુરોહિતો શક્તિ માટે બોલાવે—એ ઈન્દ્ર છે. ઈન્દ્ર અને પાર્વતી, તમારા મહાન રથ સાથે આવો, ધન લાવો; યજ્ઞમાં આહુતિ સ્વીકારો, અમારા ગીતોથી પ્રસન્ન થાઓ. ઈન્દ્ર માટે, અવરોધરહિત ગીતો વહે છે; એણે સાગરના તળથી જળોને પ્રવાહિત કર્યા; પોતાની શક્તિથી, ચક્રીય ધુરા જેવો, પૃથ્વી અને આકાશને સર્વત્ર ધારણ કર્યું. તારા મિત્રોએ તને મિત્રતા માટે પસંદ કર્યો; તું અનેક વિશાળ સાગરો પાર કર્યા; પિતા કુળના વંશજ, વિદ્વાન તને આ ગૃહમાં પ્રકાશિત કરે. આજે કોણ સત્યની ગાયોને જોતે વહેંચશે? એ ઝડપી, તેજસ્વી, અદમ્ય છે; એમા આનંદ લાવનારએ જળ વહાવી, સેવા પૂર્ણ કરી, અને જીવન આપ્યું. ગાયત્રીના ગાયક તને ચોથા અને બીજા ભાગમાં ગાય છે; આર્કાના ગાયક તને આરકા સાથે ગાય છે; પુરોહિતો, શતશક્તિમાન, તને ધ્વજ સમાન ઊંચા કરે છે. બધા સ્તોત્રોએ ઈન્દ્રની મહિમા ગાઈ છે, જે સાગરોને આવરે છે, રથસ્વારોમાં શ્રેષ્ઠ, બળનો સ્વામી, સાચો અધિપતિ અને રક્ષક છે. ઈન્દ્ર, આ દબાવેલો સોમપાન પી, જે શ્રેષ્ઠ, અમર આનંદદાયક છે; તારા માટે સત્યના તેજસ્વી પ્રવાહ ઋતના સિંહાસન પર વહે છે. ઈન્દ્ર, જે શ્રેષ્ઠ દાન અહીં નથી અથવા તારા દ્વારા મળ્યું નથી, તો એ કૃપા અમને પ્રાપ્ત થાઓ; બંને પ્રકારના ધન અહીં લાવો. દૂરસ્થથી પણ, ઈન્દ્ર, તારો ઉપાસક જે તને બોલાવે, એની પ્રાર્થના સાંભળ; એને વિર શિશુઓ અને ધન આપ, કેમ કે તું મહાન છે. ઈન્દ્ર, તારા માટે સોમ દબાવવામાં આવ્યો છે; તું મહાશક્તિશાળી અને ધીર છે; આવો, તારી શક્તિ છલકાય, જેમ સૂર્ય કિરણોથી આકાશ ભરે છે. ઈન્દ્ર, તારા વાનર ઘોડાઓ સાથે કણ્વની સ્તુતિ સાંભળવા આવો; એ સ્વર્ગના આદેશથી, સ્વર્ગીય ગૃહમાં આવો, દિવસના સ્વામી. તારા માટે ગીતો આવ્યા છે, ગીતપ્રેમી ઈન્દ્ર; રથસ્વારો જેમ દોડમાં આવે, તેમ ગીતો તારા આસપાસ ભેગા થાય છે, જેમ ગાય વાછરડાને ઘેરે છે. ચાલો હવે શુદ્ધ ગીતોથી, શુદ્ધ સ્તુતિઓથી ઈન્દ્રની પ્રશંસા કરીએ, જે શુદ્ધ સ્તુતિથી શક્તિશાળી થયો છે; એ અમારા શુદ્ધ અર્પણોમાં આનંદ પામે. જે ધન આપનાર, ઉદાર, મહિમામાં શ્રેષ્ઠ છે—એ સોમ, દબાવવામાં આવે ત્યારે, ઈન્દ્ર, તારો આનંદ છે, શક્તિના સ્વામી. જે ઇચ્છે, બધું જાણે, એ ઉત્સુક અને દૂરથી આવેલ માણસ માટે સર્વે ખજાના લાવો. તુ, મહાન, અમને મહાન ક્ષય, છુપાયેલી મોટી આપત્તિ અને પ્રાચીન દુઃખ દૂર કર; ભયાનક વચન દુર કર, શક્તિશાળી. જેમ યાત્રા માટે, અમે તારો રથ શુભફળ માટે ચલાવીએ છીએ, મહાશક્તિશાળી ઈન્દ્ર, બળવાન ઘોડાઓ સાથે, દુશ્મનોને હરાવનાર. એ મહાન દેવગણના પ્રાચીન ગાયક છે, જ્ઞાન સાથે જન્મેલા, જેના દ્વારેથી મનુ, અમારા પિતા, જ્ઞાનથી દેવોમાં પ્રવેશ્યા. જ્યારે તેજસ્વી, ઝડપી ઘોડાઓ રથમાં મીઠું પાનિય લઈને જાય છે, ત્યાં તેઓ ખ્યાતિ મેળવે છે. હું એ અજેય, સર્વશક્તિમાન, કુશળ, સર્વજ્ઞ, બળના સ્વામી ઈન્દ્રની સ્તુતિ કરું છું. હું દધિક્રાવણ, વિજયી, ઝડપી ઘોડા માટે સ્તુતિ રચી છે; એની સુગંધિત મોઢે અમને કલ્યાણ મળે, અને આયુષ્ય વધે. શહેરો તોડનાર, યુવાન, વિદ્વાન, અનંત ઉર્જાવાળો જન્મ્યો; વજ્રધારી ઈન્દ્ર, અનેક દ્વારા પ્રશંસિત, સર્વ કર્મોનો આધાર. ચાલો, ત્રિષ્ટુપ છંદમાં, ઈન્દ્ર માટે, જે વીરોએ પ્રશંસવા યોગ્ય છે, સ્તુતિ મોકલીએ; જ્ઞાનપ્રાપ્તિ માટે, પુરંધિ તેને સ્મરે છે. આ રીતે, દેવોમાં મહાનતા ધરાવનાર ઈન્દ્રની કથા, તેની વિજય, દાન, શક્તિ અને ભક્તિથી ભરપૂર જીવનગાથા વહેતી રહે છે.