સામવેદઃ

યોગ્ય શ્રદ્ધા અને ભક્તિ સાથે, આ રુચિપ્રદ સંહિતા-માળાને એક સચેત વાર્તા તરીકે સાંભળો: પર્વતને ફાડનાર, વજ્રધારી ઇન્દ્ર માટે કંઈયે દાન દૂરના મુલ્ય માટે આપવામાં આવતું નથી—ન તો હજાર માટે, ન તો દસ હજાર માટે, ન તો સો માટે—એ તો દાન આપનારને સહજ મળે છે. ઈન્દ્ર, તું મારા પિતા અને ભાઈ માટે પણ સંપત્તિ છે, અને મારી માતાને પણ તું ધન અને કૃપા માટે આશ્રય આપે છે; તું ખજાનાનો સ્વામી છે. દૂધ અને ઘી સાથે દબાવેલા સોમરસમાંથી પ્રથમ ભાગ તને સમર્પિત છે, હે વજ્રપાણિ, તું તારા બે ઘોડાઓ સાથે આનંદ માટે આવો, ઘરમાં પધારો. આ સોમાસ તારા આનંદ માટે છે, હે પ્રસિદ્ધ અને પ્રશંસિત ઇન્દ્ર! તું આ મીઠાશ પી, અમારા ગીતો સાંભળ, અને પ્રશંસા સ્વીકાર. આજે હું તને બોલાવું છું—સદાય દેનારી ગાય, ગાયત્રી છંદવાળી, પોષક અને સુશોભિત, આહારમાં સમૃદ્ધ—તે તને અર્પણ છે. તારી શક્તિ સામે કોઈ વિશાળ શિલા અવરોધી શકતી નથી. તું જે ઈચ્છે છે, તે તારા સ્તોત્ર માટે અવશ્ય પ્રાપ્ત કરે છે; કોઈ તારી સંપત્તિ ઘટાડતો નથી. કોણ જાણે છે કે કયા દબાવેલા સોમાથી તું પીવે છે, જેને વિદ્વાનોએ ગોઠવ્યો છે, જે આનંદમાં દુર્ગો તોડી નાખે છે? હે ઇન્દ્ર, સભામાંથી અધર્મ દૂર કર, અને અમારું ઇચ્છિત સોમ પવિત્ર કુશ પર બેસાડ. ત્વષ્ટૃ, દેવવાણી, પર્જન્ય અને બૃહસ્પતિ અમારો રક્ષણ કરે; અદિતી અને તેના પુત્રો-ભાઈઓ અમને દુષ્કર અને હાનિકારક વાણીથી બચાવે. ઇન્દ્ર, ક્યારેય તું અમારો સાથી બનશે? ઉપાસક સાથે ક્યારે રહેશે? દયાળુ દેવ, તારો દાન ફરીથી અમને પ્રાપ્ત થાય તેવી આશા છે. તારા બે ઘોડાઓને જોત, હે વૃત્રનાશક, દૂરથી આવો; સોમપાન માટે પધારો, ગાયકોએ તને બોલાવ્યા છે. આજે, લોકોના હવનથી તને તૃપ્ત કરવામાં આવ્યો છે, હે વજ્રધારી. ઇન્દ્ર, પ્રશંસાના ધારક, તારા બહેન પાસે કૃપાપૂર્વક આવો. હવે ઉષા, સ્વર્ગકન્યા, પ્રકાશરૂપે દેખાઈ છે; તે દૃષ્ટિથી મહાન જળોને પસંદ કરે છે અને અંધકારને પ્રકાશમાં ફેરવે છે. આ ઉષાઓ, હે અશ્વિનીકુમારો, સ્વર્ગમાંથી તમને બોલાવે છે; હું પણ તમારી સહાય માટે પ્રાર્થના કરું છું, શક્તિશાળી સ્વામી, કારણ કે તમે કુળે-કુળે જાઓ છો. હે અશ્વિનો, કોણ દુઃખી છે, કયો દેવ કે મર્ત્ય, જેને તમે તમારું બળ બતાવો છો, કે જે તમારા માર્ગદર્શનથી રાત્રિ નિરાપદ પસાર કરે છે? આ સોમ, ઉષાઓ વચ્ચે દબાવેલો, તમારો છે—તે પીઓ અને ઉપાસકને ધન આપો. હું સતત અભિલાષા સાથે તને, હે દેવ, સોમપાન માટે પ્રાર્થના કરું છું; જેમ ધનુષ્યની ડોરી તીરસ માટે, તેમ તું ક્યારેય અર્પણમાં અસફળ થયો નથી—કોણ ભગવાનની કૃપા માંગશે નહીં? અધ્વર્યુ, સોમ દબાવો, કારણ કે ઇન્દ્ર તરસ્યો છે; વૃત્રનાશક એણે પોતાના બે ઘોડા જોત છે અને નજીક આવ્યો છે. હે ઇન્દ્ર, તું હંમેશા નબળાઓમાં પણ શક્તિશાળી રહ્યો છે; દરેક સ્પર્ધા અને યુદ્ધમાં તું પ્રસિદ્ધ અને પૂજ્ય છે. જેટલી તારી શક્તિ, એટલી જ અમને વિજય અને સંપત્તિ મળે—તું ગાયકને કૃપા આપ, ધન આપ, ક્યારેય દુઃખ નહીં. યુદ્ધોમાં, ઇન્દ્ર, તું બધા પ્રતિસ્પર્ધીઓને હરાવે છે; શાપનાશક, સર્જક, વિઘ્નવિનાશક, દુશ્મનોને તું મટાડે છે. કોઈએ પણ, શક્તિથી, સ્વર્ગના સિંહાસનથી ઊંચા થવાની ચેષ્ટા કરી હોય, પણ પૃથ્વી પર તને કોઈ પાર નથી પાડી શક્યું—તું બધું આવરી લીધું છે. દબાવેલો સોમ, ગર્જન સાથે દેવ માટે વહેંચાયો છે; જન્મ સમયે ઇન્દ્રે જાહેર કર્યું: “યજ્ઞ દ્વારા અમે તને ઓળખીએ છીએ—હવે સ્તુતિ અને સોમરસના આનંદથી પણ ઓળખીએ.” ઇન્દ્ર, તારો આસન ઘરમાં સ્થાપિત થયું છે, માણસોએ તારો યોક ગોઠવ્યો છે; તું વારંવાર બોલાવાયેલો, અમારો રક્ષક બની આવો, અમને સમૃદ્ધિ આપો અને સોમથી પ્રસન્ન થાઓ. તું બંધાણ તોડી, નદીઓ છોડાવી, મહાપર્વત ફાડી નાખ્યો અને દાનવોને હરાવીને વહેણો વહાવ્યા. અમે સોમ દબાવ્યા પછી તારી પ્રશંસા કરીએ છીએ, તારી શક્તિથી ધન માંગીએ છીએ; તારી સહાયથી, તારી કૃપાથી, અમે વિજયી થાઓ. તારી જમણી હાથ પકડી, ધન ઈચ્છીએ છીએ—તું ધનનો સ્વામી, પશુઓનો રક્ષક, અમને તેજસ્વી અને શક્તિશાળી સંપત્તિ આપ. લોકો યજ્ઞ સાથે ઇન્દ્રને બોલાવે છે, વિચારને વિધિ સાથે જોડે છે; હે વીર, બળદાતા, અમને યશ આપ અને પશુઓથી ભરપૂર ઇનામમાં અમારો ભાગ આપ. પંખીઓ અને ઋષિઓ, ક્ષિપ્રમન, નિષ્ફળ થયા વિના ઇન્દ્ર પાસે આવ્યા; અંધકાર દૂર કરો, દ્રષ્ટિ આપો, બંધાયેલાને મુક્ત કરો. આકાશમાં, સુવર્ણપંખી પક્ષી જેમ ઉડે છે, તેમ વિદ્વાનો તને હૃદયથી જુએ છે—તુ વરુણના દૂત, યમલોકના પંખી, ક્ષિપ્રગામી. સર્વપ્રથમ બ્રહ્મા જન્મ્યો, સર્વના આરંભે; તે પ્રકાશમાન ઋષિથી પ્રસરી ગયો. તેની મૂળ જગતમાં છે—તેના માપમાં સર્વનું બીજ છે. અપૂર્વ, અતિપ્રચુર દાન તેના માટે રચાયા છે—મહાન, વીર, શક્તિશાળી, વિશાળ દ્રષ્ટિ ધરાવનાર, વજ્રધારી; સ્થિર અને શાંત માટે શ્રેષ્ઠ વાણીઓ રચાઈ છે. કાળી બિંદુ, તેજસ્વી પર ઊભી રહી, દસ હજાર સાથે ગતિ કરી; ઇન્દ્રે તેને પોતાની શક્તિથી પાછી ફેરવી, અને મનુષ્યોએ કુશળતાથી દોષ દૂર કર્યો. બધા દેવોએ, વૃત્રના શ્વાસ સામે તને મદદ કરવા ઇચ્છી, તારા સહયોગી બન્યા; ઇન્દ્ર, મારુતો તારા સાથી બને, જેથી તું બધા યુદ્ધો જીતી શકે. ભગવાનનું આ આશ્ચર્ય જુઓ: યુવાન, પોતાના સમકક્ષો વચ્ચે, વૃદ્ધ થયો છતાં જાગે છે; તેની મહાનતા અવિચલ રહે છે, જ્યારે ગઇકાલે એવો જ બીજો એક વિદાય લીધો. જન્મથી જ, ઇન્દ્ર, તું દુશ્મનોનો શત્રુ બની ગયો—આકાશ અને પૃથ્વી છુપાવતી હતી છતાં; તું મહાન લોકોમાં માર્ગ શોધી, બહુજન વચ્ચે યુદ્ધ સ્થાપ્યું. તું વજ્રધારી, સ્તંભ જેવો, અડગ અને શક્તિશાળી છે; તને ઉત્સુક, દયાળુ, ઉપાસક, વૃત્રનાશક, તેજસ્વી વીર તરીકે બોલાવવામાં આવે છે, જેને હું સ્તુતિ કરું છું. મહાન, સતત વધતા, વિદ્વાન ઇન્દ્રની પ્રશંસા કરો; સર્વે લોકોએ શુભભાવ લાવો, નેતાઓ આગળ વધો, પ્રાચીન સેનાઓ તરફ આગળ વધો. આ યુદ્ધમાં, દયાળુ ઇન્દ્રને બોલાવો, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, ઇનામ માટે; તે, તીવ્ર અને સતર્ક, દુશ્મનોને હરાવે અને ધન જીતે. સ્તુતિઓ યશ માટે ઉઠી છે; વસિષ્ઠએ સભામાં ઇન્દ્રને મહિમા આપ્યો—જેની કીર્તિ સર્વત્ર પ્રસરી છે, જે મારા શબ્દો સાંભળે છે અને પ્રશંસા માટે આતુર છે. આ રીતે, સંહિતા-માળામાં ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવતાઓની મહિમા, તેમની કૃપા, શક્તિ અને ઉપાસકના આશ્રયનું વર્ણન થાય છે—પ્રાચીન ઋષિઓના હૃદયમાંથી નીકળેલી શ્રદ્ધા અને આશાના સંગીતરૂપે.