સામવેદઃ

એક સમયે, ઋષિ-મુનિઓએ દેવતાઓને સંબોધીને પ્રાર્થના કરી: “હે ઇન્દ્ર, દુશ્મન શક્તિઓ દૂર વિખેરી દો, જેમ શત્રુઓ અદૃશ્ય થઇ જાય છે, તેમ આપણા વિચાર અડગ રહે. હે દાતાર ઇન્દ્ર, જે અમને હાનિ પહોંચાડવા ઈચ્છે છે, તેનો વિનાશ કરો. તમારું દાન બીજાની તુલનાએ શ્રેષ્ઠ રહે અને યુદ્ધના મેદાનમાં તમારો ધનુષ્ય સદા તણાયેલો રહે. હે ઉદાર ઇન્દ્ર, જે તમારા દ્વારા સંપન્ન થાય છે, તે સૌભાગ્યશાળી બને. તું સોમરસના આહ્વાન પર ઝડપી આવી જા. તમારી પાસે જે સ્તુતિ ગવાઈ રહી છે, ધનનું ગાન કે ગીત, એ કશું તમારી નજરથી છૂટી નથી, હે ઇન્દ્ર. હે ઈન્દ્ર, અમને કદી નિર્બળ થવા દો નહીં કે બીજાના હાથમાં સોંપી દો નહીં. તમારી શક્તિથી અમને બળ આપો. કાણ્વના સ્તુતિ માટે તમારા ઘોડાઓ સાથે આવો અને જે સ્વર્ગમાં તમે દિવસ દરમિયાન નિવાસ કરો છો, ત્યાં પધારો. એ સ્વર્ગમાં, રથોના ચકરા કદી તૂટી નથી, ન વાઘ તેમને હલાવી શકે; એ સ્વર્ગમાં પધારો. અહીં, પથ્થર પણ, હે સોમપાનારા, તમારે બોલે છે, ધ્વનિથી તમને બોલાવે છે. એ સ્વર્ગમાં પધારો, જ્યાં તમે દિવસે નિવાસ કરો છો. હે સોમ, વહે, ઇન્દ્રને આનંદ આપ, મધથી મીઠો બનીને. એ પિછડાયેલા રસ, જ્ઞાનથી પરિપૂર્ણ અને તેજસ્વી, વાયુને અર્પણ થયા છે. એ દેવતાઓની કૃપા માટે વહે છે, રથની જેમ દોડે છે. હું અગ્નિને હોતાર, દાતાર, બળના પુત્ર, સર્વજ્ઞાની, પ્રેરક, સ્વયંસ્થિત એવા દેવ તરીકે માનું છું. clarified butter (ઘી)ની ધારને અનુસરી, તેજસ્વી જ્વાળાઓ સાથે, તે સ્વીકાર કરે છે. હે અગ્નિ, સર્વશ્રેષ્ઠ અંગિરસ, સર્વત્ર વ્યાપક, પ્રકાશમય, વંશો માટે માર્ગદર્શક એવા, અમે તમને અમારા વિચારો અને પ્રેરણાથી બોલાવીએ છીએ. તમે મહાન શક્તિથી પ્રકાશિત છો, છેતરપિંડીથી દૂર, કઠાળ કસોટી કરતા, દૃઢતાપૂર્વક સર્વનું નેતૃત્વ કરો છો, યુદ્ધમાં અજય છો. હે અગ્નિ, તમારી કીર્તિ અને શક્તિ હંમેશા નવી અને મહાન છે; તમારી તેજસ્વી જ્વાળાઓ પ્રકાશ આપે છે; તમે ઉપાસકને પ્રશંસનીય ફળ આપો છો. તમે તેજસ્વી, શુદ્ધ, પ્રકાશથી કદી વંચિત નહીં, તમારા કિરણથી ઉગો છો; માતા-પિતાની વચ્ચે સંચાલન કરતા પુત્રની જેમ, બંને લોકને ભરપૂર કરો છો. હે જાતવેદા, બળના પુત્ર, અમારા શુભેચ્છા સાંભળી આનંદ મેળવો; અમારા વિચારો દ્વારા સ્થાપિત, તમે મહાન સ્વરૂપ અને અદ્ભુત જન્મ ધરાવ છો. હે અગ્નિ, પ્રભા સાથે પ્રગટ થાઓ, અમને અમરત્વ અને સંપત્તિ આપો; તમે દૃશ્ય સ્વરૂપે પ્રકાશિત થાઓ, અમને જ્ઞાનની દૃષ્ટિ આપો. તમે યજ્ઞના કર્તા, વિદ્વાન, મહાન દાન આપનારા છો; તમે દયાળુ, ભાગ્યશાળી દાન, પુષ્કળ અન્ન અને સદાય રહેતી સંપત્તિ આપો છો. પૂર્વજોએ અગ્નિને, સર્વજ્ઞાની, સૌમ્ય, સર્વેના કલ્યાણ માટે સ્થપ્યા. તેઓએ તમારી સ્તુતિ કરી, સર્વશ્રેષ્ઠ, સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ એવા દેવ, સર્વ યુગોમાં. હે અગ્નિ, તમારી સહાયથી અને શૌર્યથી, માણસ પરાક્રમપૂર્વક અવરોધો પાર કરે છે; તમે મિત્રતાનું પાલન કરો છો. તમારું કાળો સ્વરૂપ, હે અગ્નિ, પુજારી દ્વારા અગ્નિમાં પ્રગટ થાય છે; તમે ઉષા-કાળમાં પ્રિય છો, રાત્રિમાં પણ પ્રિય છો, ઘર-ઘરમાં રાજ કરો છો. વનસ્પતિઓએ યજ્ઞના બીજને સ્થાપ્યું છે; જળમાતાઓએ અગ્નિને ઉત્પન્ન કર્યો; વૃક્ષો, ઔષધિઓ, સર્વે મળીને એ સર્વવ્યાપક અગ્નિને ઉત્પન્ન કરે છે. અગ્નિ, ઇન્દ્ર માટે શુદ્ધ થાય છે; સ્વર્ગમાં તેજથી ઝગમગે છે, બળવાન વાછરડા જેવો જન્મે છે. તે જે જાગે છે, સ્તોત્રો તેને ઇચ્છે છે; જે જાગે છે, ગીતો તેની પાસે જાય છે; જે જાગે છે, સોમ કહે છે: 'હું તારો મિત્ર છું, તારી સાથે નિવાસ કરું છું.' અગ્નિ જાગે છે, સ્તોત્રો તેને ઇચ્છે છે; અગ્નિ જાગે છે, ગીતો તેની પાસે જાય છે; અગ્નિ જાગે છે, સોમ કહે છે: 'હું તારો મિત્ર છું, તારી સાથે નિવાસ કરું છું.' જે પૂર્વે બેઠાં, તેમને વંદન; જે હવે બેઠાં છે, તેમને પણ વંદન; હું વાણીના સો માર્ગો જોડું છું. હું વાણીના સો માર્ગો જોડું છું, હજાર વળાંકો સાથે ગીત ગાઉં છું—ગાયત્રી, ત્રિષ્ટુપ, જગતી છંદ. આ ગાયત્રી, ત્રિષ્ટુપ, જગતી—આ સ્વરૂપો દેવતાએ એકઠાં કર્યા છે અને પોતાના નિવાસસ્થાન બનાવ્યાં છે. અગ્નિ પ્રકાશ છે, પ્રકાશ અગ્નિ છે; ઇન્દ્ર પ્રકાશ છે, પ્રકાશ ઇન્દ્ર છે; સૂર્ય પ્રકાશ છે, પ્રકાશ સૂર્ય છે. હે અગ્નિ, પુષ્ટિ સાથે પાછા આવો, અન્ન અને આયુષ્ય સાથે પાછા આવો; અમને અપરાધથી રક્ષો. સંપત્તિ સાથે પાછા આવો, હે અગ્નિ, વૈભવ સાથે ફલો, સર્વત્ર ફેલાવો. જો હું, ઇન્દ્ર, તમારી જેમ સંપત્તિ પર રાજ કરી શકું, તો મારી સ્તુતિ એકમાત્ર રહે; મારો મિત્ર ગાય આપનાર બને. હું તેના માટે શીખું, હું તેને આપું, હે શક્તિના સ્વામી, વિદ્વાનને, જો હું ગાયોનો માલિક બની શકું. હે ઇન્દ્ર, મીઠું બોલનાર ગાય, યજમાન અને સોમ પિછડનાર માટે, પોષક દૂધ, પશુ અને ઘોડા આપે છે. હે જળો, અહીં આવો, આનંદ આપો; અમારું બળ, દૃષ્ટિ અને યુદ્ધશક્તિ સ્થાપિત કરો. તમારો શ્રેષ્ઠ રસ, અમને અહીં વહેંચો, જેમ માતા પોતાના સંતાનને પોષે છે તેમ. અત્યારે, આપણે તેની પાસે જઈએ, જેના નિવાસ માટે તમે પ્રયત્ન કરો છો; હે જળો, અમને ઉત્પન્ન કરો અને પોષો. પવન આરોગ્યદાયક ફૂંકાય, આનંદ અને સુખ લાવે; અમને દીર્ઘાયુ આપે. હે પવન, તમે અમારા પિતા, ભાઈ અને મિત્ર છો; અમને જીવે રાખો. તમારા ઘરમાં જે અમૃત છુપાયેલું છે, હે પવન, જે ગુપ્ત છે, એ અમને આયુષ્ય માટે આપો.” આ રીતે, ઋષિઓએ દેવી-દેવતાઓને પ્રાર્થના કરી, તેમની કૃપા, રક્ષા અને સુખાકાંક્ષી આશીર્વાદ માગ્યા.