સામવેદઃ

એક સમયે, દેવતાઓના મહાન યજ્ઞમાં, સૌમ્ય અને તપસ્વી ઋષિઓએ ઈન્દ્રને આહ્વાન કર્યો. તેઓએ કહ્યું: “હે પિંગળવર્ણીય ઈન્દ્ર! તમારી મહાનતાનો પાન અમે માછલીઓની જેમ કરીએ છીએ, જેમ પ્યાલાને પામવાની તીવ્ર ઇચ્છા હોય છે. તમારો શક્તિશાળી સોમ, હે વૃષભ, અમૂલ્ય પુરસ્કારો અને હજારો ગુણાંે ફળ આપે છે.” પછી તેઓએ વિનંતી કરી: “હે વીર્યવાન ઈન્દ્ર, તમારી ઇચ્છા અમારી પાસે આવો, અમને પણ એ ઉત્તમ ઉલ્લાસ પ્રાપ્ત થવો જોઈએ. હે યુદ્ધવિજયી મહાન ઈન્દ્ર, અમને પુરસ્કાર આપો.” “તમે તો વીર, વિજયી, માનવ રથના ચાલક છો; તમે દુરાચારી દુશ્મનોનો નાશ કરો છો, જેમ અગ્નિથી ઝગમગતું પ્યાલું શોભે છે તેમ. છઠ્ઠું, ત્રીજું, અડધું—શુદ્ધ કરો, અમારે માટે વરસાદ લાવો; આકાશમાંથી વહેતા, રોગરહિત મહાન જળપ્રવાહ અમને પોષણ આપે.” “તે જ પ્રવાહથી શુદ્ધ કરો, જેના દ્વારા ગાયો અમારી પાસે આવી છે, અમારા ઘરમાં જન્મેલી. ઘી પણ એ પ્રવાહથી શુદ્ધ કરો, જે દેવતાઓને યજ્ઞમાં સૌથી પ્રિય છે; અમારે માટે વરસાદ લાવો, શુદ્ધ કરો.” “અમારા માટે, શક્તિથી વહો, શુદ્ધિકારક દ્વારા પ્રવાહિત થાઓ; દેવતાઓ અમારી ઇચ્છા સાંભળે. વહેતા પ્રવાહે અવરોધો તોડી નાખ્યા, દુશ્મનોને દુર હાંકી દીધા, પ્રાચીન પ્રકાશથી ઝગમગ્યા.” “જે ઇચ્છે છે, જે સર્વજ્ઞ છે, જે તૈયાર છે, જે યાત્રા કરે છે, અને જે માર્ગ પર છે, તેમને તે આપો. આ સોમ રસથી, શુદ્ધ, શક્તિશાળી, દબાયેલા બિંદુઓ સાથે, ઈન્દ્રને સમીપ જાઓ.” “હે બુદ્ધિમાન, જો તમે વેદોને દબાયેલા બિંદુઓ, ચંદ્રમાઓ અને સોમાથી શોભિત કરો, તો તમે જાગૃત બુદ્ધિથી જગતની મજબૂત ડોરી ગોઠવો છો.” “હે અધ્વર્યુ, અમારે માટે આ દબાયેલા રસમાંથી સોમ લાવો; કદાચ તે અમને પ્રશંસનીય, ઇચ્છિત, સ્તુતિરૂપ ફળ આપે.” “પિંગળ, સ્વયંશક્તિશાળી, લાલિમાયુક્ત, આકાશને સ્પર્શતો સોમ—તેની સ્તુતિ કરો. હાથથી મુક્ત કરેલા પથ્થરો વડે દબાયેલા સોમને શુદ્ધ કરો; મીઠો રસ વહેવા દો, મધ વહેવા દો.” “નમન કરો, નજીક બેસો, ધ્યાનથી સાંભળો; બિંદુ, ચંદ્ર, ઈન્દ્રમાં સ્થપિત કરો. વહો, હે દુશ્મનહંતાર સોમ, જનસમૂહમાં બુદ્ધિમાન, ગાયને, દેવોને આશીર્વાદ આપો, તેમની ઇચ્છા પૂર્ણ કરો.” “હે સોમ, તમે ઈન્દ્ર માટે પલાળવામાં આવો છો, ઉલ્લાસ માટે; મન પણ, મનનો સ્વામી પણ પલાળવામાં આવે છે. હે શુદ્ધ સોમ, અમને વીર્ય અને સંપત્તિ આપો; અમને ઈન્દ્ર સાથે એક કરો, હે બિંદુ.” “તમે ઉગો છો, હે સૂર્ય, તમારી કિરણોથી, કીર્તિ અને શક્તિ લાવો છો, દુષ્ટતાને દુર કરો છો, અંધકારના વિનાશક બની આવો છો.” “જે પોતાના બળથી નવ્વાણું કિલ્લા તોડી નાખે છે, અને સાપ, વૃત્રહંતારને મારે છે, એ ઈન્દ્ર અમારો મિત્ર બની, ઘોડા, ગાયો અને અન્નથી સમૃદ્ધ, અમને ગાયની જેમ દુધ આપે.” “પ્રકાશમાન ઈન્દ્ર મહાન સોમ પાન કરે, યજ્ઞ ધારણ કરે, જીવનદાતા બને, હવનમાં આનંદ પામે; પવનથી ચાલિત, પોતાની શક્તિથી રક્ષા કરે, પ્રજાને પોષે અને અનેક રીતે તેજ આપે.” “તે તેજસ્વી દેવ, મોટો આધાર આપનારો, બળદાતા, ધર્મસ્થાપક, સ્વર્ગસિંહાસન પર સ્થિર, દુશ્મનહંતાર, વૃત્રનાશક, દસ્યુઓ સામે સૌથી શક્તિશાળી, પ્રકાશ જન્માવે છે, દૈત્ય અને સ્પર્ધકોનો વિનાશક છે.” “આ સર્વ પ્રકાશોમાં શ્રેષ્ઠ, સર્વવિજયી, ધનવિજયી, મહાન, સર્વપ્રકાશી સૂર્ય છે, જેનું તેજ વ્યાપક છે, શક્તિ અને બળમાં અડગ છે.” “હે ઈન્દ્ર, પિતા પુત્રોને જેમ વિદ્યા આપે, એમ અમને જ્ઞાન આપો; હે બહુઆહ્વાનિત, આ ગૃહમાં અમને શીખવો, જેથી અમે જીવંત પ્રકાશ પ્રાપ્ત કરીએ.” “અજ્ઞાત કે શત્રુજન, કે દુષ્ટકર્તા અમને કદી હરાવશે નહીં; હે વીર, તમારી સાથે અમે હંમેશા વહેતા જળ પાર કરી શકીએ.” “આજે, કાલે અને રોજ, હે ઈન્દ્ર, અમને રક્ષા કરો; હે શુભના સ્વામી, અમારા બધા ગાયકોએ દિવસ-રાત સુરક્ષા આપો.” “મહાદાતા, મેઘાવાન, ઉપહારમા મહાન, યુદ્ધ માટે તૈયાર છે; તમારી બંને શક્તિશાળી બાહુઓએ, હે શતશક્તિમાન, વજ્ર એક સાથે બાંધ્યો છે.” “અમે સરસ્વતીને પોકારીએ છીએ, જે પુત્રપ્રાપ્તિ અને દાનમાં સમૃદ્ધિ આપે છે, અમને આશીર્વાદ આપે.” “સરસ્વતી, બહેનોમાં પ્રિય, પ્રસન્ન થઈ, અમારી સ્તુતિને પાત્ર બને.” “અમે દિવ્ય સવિતાનું ઉત્તમ તેજ ધ્યાન કરીએ છીએ, તે અમારા મનને પ્રેરણા આપે.” “હે બ્રહ્મણસ્પતિ, સોમોના ધ્વનિ, કક્ષીવાન, સંભળાવો, જેમ ઔશિજ ઇચ્છે છે.” “હે અગ્નિ, તમે અમારા જીવનને શુદ્ધ કરો; અમને તેજસ્વી બળ અને પોષણ આપો, દુર્ભાગ્ય દુર કરો.” “અમને પૃથ્વીનું મહાત્મ્ય, સ્વર્ગનું ધન, અને દેવોમાં મહાન રાજ્ય આપો.” “સત્યથી તેઓ સત્ય સાથે જોડાય છે; શુદ્ધ જ્ઞાન શોધે છે; અહિંસક દેવો બળવાન બને છે.” “વરસાદ લાવનારી દ્યાવા-પૃથ્વી, સમૃદ્ધિના સ્વામી, દાનુમતીના વિશાળ ખોખાને શોધે છે.” “તેઓ તેજસ્વી, ઝડપી, ફરતા વાહનને જોડે છે; સ્વર્ગના તેજસ્વી ક્ષેત્રો ઝગમગે છે.” “તેઓ ઇચ્છિત, લાલ, ઉગ્ર, વીર્યવાન ઘોડાઓને રથમાં જોડે છે, બળ અને ઝડપથી.” “અલક્ષ્ય માટે ચિહ્ન બનાવો છો, શ્રેષ્ઠને શોભિત કરો છો, અલંકારવિહિનને શોભા આપો છો; તમે ઉષાઓ સાથે જન્મો છો.” “હે ઈન્દ્ર, આ સોમ હું તમારા માટે દબાઉં છું; તે તમારા માટે શુદ્ધ કરાયું છે. તમે તેને પીવો, કારણ કે તમે તેને બનાવ્યું છે; તમે આનંદ, એકતા અને સોમ માટે બિંદુને બળ આપ્યું છે.” આ રીતે ઋષિઓએ યજ્ઞમાં ઈન્દ્ર, સૂર્ય, સરસ્વતી, અગ્નિ અને સર્વ દેવતાઓને પોકારી, શ્રદ્ધા અને ભક્તિપૂર્વક સ્તુતિ કરી, સોમરસ પલાળ્યો, શુદ્ધિ અને પ્રકાશ માટે પ્રાર્થના કરી. તેઓએ દેવો પાસેથી જીવન, બળ, સંપત્તિ, જ્ઞાન અને રક્ષણની ભિક્ષા માંગી—અને યજ્ઞસ્થળ પર દિવ્ય પ્રકાશ છવાઈ ગયો.